Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।अर्चितस्सर्वकामैस्त्वंततोराम गमिष्यसि ।।।।

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā bhāryayā saha |

arcitaḥ sarvakāmais tvaṃ tato rāma gamiṣyasi ||

Mit deinem Bruder Lakṣmaṇa und mit Vaidehī, deiner Gemahlin—wenn du gebührend geehrt und mit allem Erforderlichen versehen bist—dann, o Rāma, wirst du aufbrechen.

लक्ष्मणेनwith Lakshmana
लक्ष्मणेन:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहायार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable)
भ्रात्राwith (your) brother
भ्रात्रा:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन; 'with (your) brother'
वैदेह्याwith Vaidehi (Sita)
वैदेह्या:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
भार्ययाwith (your) wife
भार्यया:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-एकवचन; apposition to वैदेह्या
सहtogether with
सह:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहायार्थक-अव्यय
अर्चितःhonored/satisfied
अर्चितः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्च् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; 'honored/satisfied'
सर्वकामैःwith all desired things
सर्वकामैः:
करण (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootसर्व + काम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (सर्वे कामाः), पुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; means 'with all desired things'
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-एकवचन
ततःthen
ततः:
क्रम/काल (Sequence/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय
रामO Rama
राम:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Vocative)
गमिष्यसिyou will depart/go
गमिष्यसि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट् (Future/भविष्यत्), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

"Rama, if all your requirements are met and you are satisfied, then you can start with your brother Lakshmana and wife Vaidehi."

V
Vibhīṣaṇa
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
V
Vaidehī (Sītā)

FAQs

Dharma of proper reception (atithi-satkāra): before departure, guests—especially righteous leaders—should be honored and their needs met.

Vibhīṣaṇa outlines that Rāma may depart with Lakṣmaṇa and Sītā after appropriate hospitality and provisions.

Vibhīṣaṇa’s generosity and orderliness in duty—he ensures respectful closure after the war.