Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् ।ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।6.124.9।।हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् ।त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।6.124.10।।

puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasannibham |

mama bhrātuḥ kuberasya rāvaṇena balīyasā ||

hṛtaṃ nirjitya saṅgrāme kāmagaṃ divyam uttamam |

tvadarthaṃ pālitaṃ cedaṃ tiṣṭhaty atulavikrama ||

Möge es dir wohl ergehen: Dieses Luftgefährt namens Puṣpaka, sonnenhell strahlend—einst meines Bruders Kubera Eigentum—wurde vom mächtigen Rāvaṇa nach errungenem Sieg im Kampf geraubt. Dieses erhabene, göttliche Fahrzeug, das nach Wunsch sich bewegt, ist zu deinem Zweck hier bewahrt worden, o Rāma von unvergleichlicher Tapferkeit.

हृतम्taken away
हृतम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootहृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'taken away'
निर्जित्यhaving conquered
निर्जित्य:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootनि-जी (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund) 'having conquered'
सङ्ग्रामेin battle
सङ्ग्रामे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन (Locative)
कामगम्moving at will
कामगम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootकामग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कामेन गच्छति इति), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'moving at will'
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; superlative sense
त्वदर्थम्for your sake
त्वदर्थम्:
प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootत्वद् + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (त्वदर्थे = for your sake), अव्ययवत् प्रयोगः
पालितम्kept/maintained
पालितम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootपाल् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'kept/maintained'
and
:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
इदम्this
इदम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अतुलविक्रमO one of incomparable prowess
अतुलविक्रम:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअतुल + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (अतुलः विक्रमः यस्य), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Vocative)

" An aerial car called Pushpaka, a wonderful one, which closely resembles the sun, which goes according to the will of the rider has been retained with me. It was earned by Ravana from my brother Kubera in a combat. Be auspicious. O Rama, of unequal prowess, this is retained for your cause."

V
Vibhīṣaṇa
R
Rāma
K
Kubera
R
Rāvaṇa

FAQs

Dharma includes restoring what was wrongfully taken and placing resources in the service of righteous ends; Vibhīṣaṇa presents the Puṣpaka for Rāma’s rightful, dharmic use.

Vibhīṣaṇa informs Rāma about the Puṣpaka Vimāna—its origin with Kubera, its seizure by Rāvaṇa, and its availability now for Rāma’s journey and purpose.

Vibhīṣaṇa’s integrity and service—he offers a valuable royal asset transparently and for Rāma’s mission, not for personal gain.