Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 47›Shloka 20
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 20

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः।समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः।।5.47.20।।

Transliteration

sa bāla-bhāvād yudhi vīrya-darpitaḥ pravṛddha-manyuḥ kṣata-jopamekṣaṇaḥ | samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇe gajo mahā-kūpam ivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ ||5.47.20||

Translation

Jung und vom Stolz auf seine Kraft berauscht, mit anschwellendem Zorn und blutroten Augen, stürmte Akṣa im Kampf auf den unvergleichlichen Hanumān los—wie ein Elefant, der auf eine große, vom Gras verdeckte Grube zustürmt.

Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (he)
बालभावात्from youthfulness / due to being young
बालभावात्:
अपादानम् (हेतुः)
TypeNoun
Rootबालभाव (बाल + भाव) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादानम्/हेतुः), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (बालस्य भावः)
युधिin battle
युधि:
अधिकरणम्
TypeNoun
Rootयुध् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरणम्), एकवचनम्
वीर्यदर्पितःpuffed up with pride of valour
वीर्यदर्पितः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवीर्य + दर्पित (दर्पित = दर्प् (धातु) + क्त (कृदन्त))
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः कृदन्त-विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (वीर्येण दर्पितः = proud due to valour)
प्रवृद्धमन्युःwith greatly increased anger / enraged
प्रवृद्धमन्युः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रवृद्ध + मन्यु (मन्यु = प्रातिपदिक; प्रवृद्ध = वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त))
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (प्रवृद्धः मन्युः यस्य सः/प्रवृद्धमन्युः = greatly increased anger)
क्षतजोपमेक्षणःhaving eyes like blood / blood-red-eyed
क्षतजोपमेक्षणः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootक्षतज + उपम + ईक्षण (ईक्षण = ईक्ष् (धातु) + ल्युट्/अन (प्रातिपदिक-निर्माण); उपम = प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (क्षतजस्य उपमा यस्य ईक्षणम् = whose eyes are like blood)
समाससादrushed towards / approached
समाससाद:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + आ + सद् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
अप्रतिमम्matchless
अप्रतिमम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; नञ्-समास/उपसर्ग-निषेधः (unmatched)
कपिम्the monkey (Hanuman)
कपिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
रणेin the fight
रणे:
अधिकरणम्
TypeNoun
Rootरण (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरणम्), एकवचनम्
गजःthe elephant
गजः:
कर्ता
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्
महाकूपम्a huge pit / well-like pitfall
महाकूपम्:
उपमानम्
TypeNoun
Rootमहा + कूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (उपमान-प्रयोगे), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महान् कूपः)
इवlike
इव:
सम्बन्धः (उपमा-सूचकः)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमा-वाचक-निपातः (comparative particle)
आवृतम्covered
आवृतम्:
उपमानम् (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootआ + वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि कृदन्तः (covered)
तृणैःwith grass
तृणैः:
करणम्
TypeNoun
Rootतृण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणम्), बहुवचनम्
Context

Young Aksha, proud of his valour with eyes blood-shot in anger rushed towards the matchless Hanuman, just as an elephant would approach a huge pitfall covered with grass.

Characters & Entities
A
Akṣa (Akṣakumāra)
H
Hanumān
E
elephant (gaja)

FAQs

The verse warns that youth and pride can cloud judgment. Dharma requires discernment (viveka) and restraint; rash aggression can lead one into unseen ruin, like a concealed pit.

Akṣa, enraged and confident, directly charges Hanumān in close engagement.

By contrast through warning: the need for self-control and prudence; Akṣa’s lack of restraint is foregrounded.

←Previous Verse
Next Verse→