Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत्।द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।।।।ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः।

laghutvenopapannaṃ tad vicitraṃ sāgare 'patat |

drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam ||

tārācitam ivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ ||

Leicht und vielfarbig fielen die mannigfachen Blüten der Bäume—vom Wind getragen, den die Geschwindigkeit des Affen erregte—auf das Meer. Und der große Ozean leuchtete wie ein sternbesäter Himmel.

लघुत्वेनby lightness
लघुत्वेन:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootलघुत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
उपपन्नम्arisen, come about
उपपन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपद् (धातु) → उपपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गः—उप
तत्that (mass of flowers)
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
विचित्रम्variegated, colorful
विचित्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
सागरेin the ocean
सागरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
अपतत्fell
अपतत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
द्रुमाणाम्of the trees
द्रुमाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Source-Possessor)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
विविधम्various
विविधम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
पुष्पम्flowers (mass of blossoms)
पुष्पम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समष्टि-प्रयोगः (collective)
कपि-वायु-समीरितम्driven by the wind (from the monkey’s motion)
कपि-वायु-समीरितम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकपि (प्रातिपदिक) + वायु (प्रातिपदिक) + समीरित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP; √ईर्/समीर्)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (कपिवायुनाऽ समीरितम् = driven by the wind caused by the monkey)
तारा-अचितम्filled with stars
तारा-अचितम्:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Rootतारा (प्रातिपदिक) + अचित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP; √चि)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (ताराभिः अचितम् = filled with stars)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम्
आकाशम्the sky
आकाशम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमानम्
प्रबभौshone forth
प्रबभौ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; उपसर्गः—प्र
सःthat (ocean)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
महा-अर्णवःthe great ocean
महा-अर्णवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (great ocean)

Driven by the wind caused by Hanuman's speed a variety of flowers fell into the ocean because of their light weight and the ocean looked colourful and bright like the star-spangled sky.

H
Hanumān
O
ocean (mahārṇava/sāgara)
F
flowers
S
stars
S
sky

FAQs

Dharma is the harmonizing effect of righteous action: even disruptive force (wind, falling flowers) is rendered into beauty when driven by a truthful, duty-bound purpose.

Flowers swept up by Hanumān’s passage scatter over the ocean, making its surface appear like a starry sky.

Purposeful vigor (vīrya) aligned with satya—power that serves a truthful mission becomes auspicious rather than chaotic.