Shloka 10

उद्योगप्रवर्तनम्

Mobilization and Counsel on Kingship

Devanagari script

तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः।।4.38.10।।लक्ष्मणाऽरुह्यतां शीघ्रमिति सौमित्रिमब्रवीत्।

Transliteration

tām upasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ |

lakṣmaṇa āruhyatāṃ śīghram iti saumitrim abravīt || 4.38.10 ||

Translation

Als der Herr der Affen die herbeigebrachte Sänfte sah, sprach er zu Saumitrī: „Lakṣmaṇa, steig schnell ein.“

Word by Word

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपस्थापिताम्: brought/presented
• उपस्थापिताम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (धातु, causative/णिच्)
• Form: कृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण to शिबिकाम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, absolutive/gerund)

• शिबिकाम्: palanquin
• शिबिकाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शिबिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वानराधिपः: chief of monkeys
• वानराधिपः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर-अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: वानराणाम् अधिपः = lord of monkeys

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-एकवचन (Vocative singular)

• आरुह्यताम्: mount; get on
• आरुह्यताम्: क्रिया (command)
• Type: Verb
• Root: आ-रुह् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; आज्ञार्थे (let him/please mount) used as polite imperative to addressee

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: काल/रीति (adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम् (adverbial accusative)

• इति: thus
• इति: उद्धरण (quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• सौमित्रिम्: Saumitra (Lakshmana)
• सौमित्रिम्: कर्म (Karma/Object; person addressed in speech)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; लक्ष्मणस्य पितृव्युत्पन्न-नाम (patronymic)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Seeing the palanquin placed in front of Sugriva, the chief of the monkeys requested Lakshmana to get in quickly.

Characters & Entities

• Sugriva
• Lakshmana (Saumitrī)
• śibikā (palanquin)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of alliance and hospitality: Sugriva honors Rama’s brother by arranging conveyance and urging prompt action toward their shared righteous objective.

What is the narrative situation?

A palanquin is brought; Sugriva invites Lakshmana to mount it so they may proceed without delay.

Which character virtue is emphasized?

Respectful service—Sugriva treats Lakshmana as an honored partner, not merely a visitor.