Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

अष्टादशः सर्गः

Kaikeyī Discloses the Boons: Exile to Daṇḍaka and Bharata’s Consecration

अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।तस्य मामद्य संप्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते।।।।

anyadā māṁ pitā dṛṣṭvā kupito ’pi prasīdati | tasya mām adya saṁprekṣya kim āyāsaḥ pravartate ||

„Sonst wird mein Vater, selbst wenn er zürnt, beim Anblick meiner wieder ruhig; doch heute, obwohl er mich ansieht, warum erhebt sich in ihm diese Bedrängnis?“

अन्यदाat other times
अन्यदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootअन्यदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (at another time)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (कर्म), एकवचन
पिताfather
पिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyā (क्रिया; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
कुपितःangry
कुपितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक; √कुप् (धातु) से क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पिता इति विशेषणम्
अपिeven (though)
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/व्यतिरेकार्थक-अव्यय (even though)
प्रसीदतिbecomes pleased
प्रसीदति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√सद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तस्यof him/for him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अद्यtoday
अद्य:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today)
संप्रेक्ष्यhaving looked at/seen
संप्रेक्ष्य:
Kriyā (क्रिया; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-√ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
किम्why
किम्:
Sambandha (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (why/what)
आयासःdistress/strain
आयासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
प्रवर्ततेarises/occurs
प्रवर्तते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Even though she was speaking harsh words, Rama did not come to grief. But the magnanimous king was greatly afflicted to see the calamity on his son.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टादशस्सर्गः।।Thus ends the eighteenth sarga of Ayodhyakanda of the oly Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rama
D
Dasaratha

FAQs

The verse teaches relational dharma: love and duty are shown by noticing another’s suffering and seeking its cause, not by demanding normal social responses.

Rāma compares Daśaratha’s usual reaction with the present abnormal grief, sensing a serious hidden crisis.

Rāma’s empathy and self-restraint—he interprets the king’s behavior as pain, not disrespect.