Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

अष्टादशः सर्गः

Kaikeyī Discloses the Boons: Exile to Daṇḍaka and Bharata’s Consecration

स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत्।।।।

sa dīna iva śokārto viṣaṇṇavadanadyutiḥ | kaikeyīm abhivādyaiva rāmo vacanam abravīt ||

Rāma, wie von Kummer niedergedrückt, das Antlitz vom Schmerz verdunkelt, grüßte zuerst Kaikeyī ehrerbietig und sprach dann.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
दीनःwretched
दीनः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामः इति विशेषणम्
इवas if
इव:
Sambandha (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्यय (like/as)
शोकार्तःtormented by grief
शोकार्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशोक-आर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुषः (शोकेन आर्तः)
विषण्णवदनद्युतिःwhose face-lustre was dejected (sad-faced)
विषण्णवदनद्युतिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविषण्ण-वदन-द्युति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विषण्णस्य वदनस्य द्युतिः यस्य) — अर्थतः बहुव्रीहिवत् विशेषणप्रयोगः
कैकेयीम्Kaikeyi
कैकेयीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अभिवाद्यhaving saluted
अभिवाद्य:
Kriyā (क्रिया; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootअभि-√वद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having saluted
एवindeed/just
एव:
Sambandha (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (just/indeed)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
वचनम्words/speech
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

With a sorrowful countenance Rama made salutation to Kaikeyi and said like a wretch tormented with grief:

R
Rāma
K
Kaikeyī

FAQs

Even in distress, Rāma maintains maryādā (proper conduct) by saluting Kaikeyī first—showing respect to elders and self-control as part of dharma.

Rāma approaches Kaikeyī after noticing King Daśaratha’s unusual silence and grief, and he begins to inquire about the cause.

Rāma’s vinaya (humility) and restraint: grief does not make him abandon respectful behavior.