Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 173

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

अंकुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि । पश्यत्यंकस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा ॥ १७३ ॥

aṃkuśaṃ dadhataṃ dorbhiḥ śliṣṭe kamalayorasi | paśyatyaṃkasthayāṃbhojaśriyā rāgollasadṛśā || 173 ||

Mit seinen Armen hält Er den Aṅkuśa (Elefantenhaken); und Śrī Lakṣmī schmiegt sich an Seine lotosgleiche Brust. Mit Augen, die vor inniger Glut leuchten, schaut Er auf die lotosgleiche Schönheit, die auf Seinem Schoß sitzt.

अङ्कुशम्a goad
अङ्कुशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्कुश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन
दधतम्holding
दधतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootधा (धातु) → दधत् (कृदन्त, शतृ/वर्तमान कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying the deity)
दोर्भिःwith (his) arms
दोर्भिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदोर्/दोस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (वेद/काव्ये), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), बहुवचन; करण (instrument)
श्लिष्टेclasped/embraced
श्लिष्टे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootश्लिष् (धातु) → श्लिष्ट (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; अधिकरणे (locative)
कमल-योःof the two lotuses
कमल-योः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकमल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), द्विवचन
उरसिon the chest
उरसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अङ्क-स्थयाby (Lakṣmī) seated on the lap
अङ्क-स्थया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअङ्क (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (अङ्के स्थिता); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; विशेषण (qualifying śriyā)
अम्भोज-श्रियाby Lotus-born Śrī (Lakṣmī)
अम्भोज-श्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअम्भोज (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (अम्भोजे/अम्भोजात् जाता श्रीः); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; करण (instrument/means)
राग-उल्लस-दृशाwith eyes shining with love
राग-उल्लस-दृशा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootराग (प्रातिपदिक) + उल्लस (धातु) → उल्लसत् (कृदन्त) + दृश्/दृशा (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (रागेन उल्लसन्ती दृक् यस्याः/या); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; विशेषण (qualifying śriyā)

Narada (within the Narada–Sanatkumara dialogue flow; descriptive/meditative narration)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shringara

V
Vishnu
L
Laksmi

FAQs

It presents a dhyāna-visualization of Viṣṇu with Śrī (Lakṣmī): the divine embrace and radiant gaze indicate inseparable grace (śrī) and lordship (aiśvarya), supporting devotional contemplation.

By giving a vivid form to meditate upon—Viṣṇu holding the aṅkuśa and united with Lakṣmī—it guides the devotee to steady the mind through loving, personal contemplation (saguṇa-bhakti).

It aligns with technical tradition (śāstra) used in ritual and worship—murti-lakṣaṇa and dhyāna-lakṣaṇa—helping priests and practitioners perform accurate pūjā and mantra-dhyāna with correct iconographic details.