Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Second Quarter›Adhyaya 55›Shloka 143
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 143

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

शुभगो यद्भगस्तद्भिस्न्वादिस्थेन तद्धिकृत् । प्रोक्तेतरस्थानगतस्तत्तद्भावक्षयं करः ॥ १४३ ॥

Transliteration

śubhago yadbhagastadbhisnvādisthena taddhikṛt | proktetarasthānagatastattadbhāvakṣayaṃ karaḥ || 143 ||

Translation

Wird die Form „śubhaga“ (glückverheißend) gebraucht, bedeutet sie „einer, der Glück besitzt“. Wird jedoch dasselbe Element mit dem grammatischen Suffix der snvādi‑Gruppe verwendet, wird es zur Agensform: „einer, der jenes Ergebnis bewirkt“. Und wenn ein genannter Ausdruck in eine andere syntaktische Stellung gesetzt wird, bezeichnet er die Minderung oder Zerstörung eben dieses Zustands.

Word by Word
शुभगःbringing auspiciousness
शुभगः:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootशुभग (प्रातिपदिक) = शुभ + ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (शुभं गच्छति/जनयति)
यत्which/whatever
यत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
भगःfortune/prosperity
भगः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)
भि(unclear particle)
भि:
अव्यय-प्रयोग (Particle)
TypeIndeclinable
Rootभि (अव्यय/उपसर्ग-प्राय; पाठभेद)
Formअव्यय (particle); ‘तद्भि...’ इत्यत्र संधि-समास-भ्रंशसम्भावना
स्न्वादिस्थेनby being situated in the ‘snvādi’ etc. (group/condition)
स्न्वादिस्थेन:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeAdjective
Rootस्न्वादि-स्थ (प्रातिपदिक) = स्न्वादि + स्थ
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुष (स्न्वादौ स्थितः)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
धि(unclear particle)
धि:
अव्यय-प्रयोग (Particle)
TypeIndeclinable
Rootधि (अव्यय/प्रातिपदिक; पाठभेद)
Formअव्यय (particle) ‘धि’; ‘तद्धिकृत्’ इत्यत्र संधि-भ्रंशसम्भावना
कृत्doing/making
कृत्:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्तिन्/कृत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formकृदन्त (agentive/doing), प्रथमा, एकवचन (समासान्त-रूप)
प्रोक्तsaid/declared
प्रोक्त:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), प्रथमा, एकवचन (समासाङ्ग)
इतरother
इतर:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण (समासाङ्ग)
स्थानगतःgone to/located in a place
स्थानगतः:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootस्थान-गत (प्रातिपदिक) = स्थान + गत (गम् धातु + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (स्थाने गतः)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तद्that
तद्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भावक्षयम्loss/decline of state/condition
भावक्षयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभाव-क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (भावस्य क्षयः)
करःmaker/causer
करः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities
N
Narada

FAQs

It teaches that meaning is not fixed merely by a word’s surface form; context and grammatical formation determine sense—an important discipline for correctly understanding dharma and moksha teachings.

Indirectly: it safeguards bhakti and moksha teachings by insisting on precise interpretation—misreading terms can distort doctrines about devotion, merit, and liberation.

Vedanga Vyākaraṇa/Nirukta: the verse illustrates how affixes (like those in the snvādi group) and syntactic placement shift a term from ‘possessing fortune’ to ‘causing/producing an effect,’ or even to a sense of loss/diminution.

←Previous Verse
Next Verse→