Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 182

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

क्रांत्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ । हीनेऽर्द्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिकेऽधिका ॥ १८२ ॥

Transliteration

krāṃtyoḥ samatve pāto'tha prakṣiptāṃśonite vidhau | hīne'rdvarātraghikāghato bhāvī tātkālike'dhikā || 182 ||

Translation

Wenn die beiden Deklinationen gleich werden, dann ist jener Punkt ein pātā (Fallpunkt/Schnittpunkt). In dem Verfahren mit den korrigierten Graden gilt: Ist der berechnete Wert zu gering, füge man eine halbe Nacht und eine ghaṭikā hinzu; im vorhersagenden (zukünftigen) Fall ist er größer, im unmittelbaren (gegenwärtigen) Fall hingegen eine übermäßige Korrektur.

Word by Word

• क्रान्त्योः: of the two declinations
• क्रान्त्योः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: क्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (6th/7th dual)

• समत्वे: in equality
• समत्वे: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: समत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• पातः: the pāta (node/event)
• पातः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle; then/now)

• प्रक्षिप्त-अंश-उन्नते: in the method with inserted/added degrees and elevation
• प्रक्षिप्त-अंश-उन्नते: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: प्रक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप्, क्त) + अंश (प्रातिपदिक) + उन्नत (कृदन्त; √उद्+√नम्, क्त)
• Form: समासः तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• विधौ: in the procedure
• विधौ: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• हीने: when deficient/less
• हीने: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: हीन (कृदन्त/प्रातिपदिक; √हा, क्त/adj. ‘deficient’)
• Form: सप्तमी-एकवचन (7th sg.), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव; locative absolute sense

• अर्ध-रात्र-घटिका-आघातः: a half-night (i.e., 12-hour) ghaṭikā-offset/impact
• अर्ध-रात्र-घटिका-आघातः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक) + घटिका (प्रातिपदिक) + आघात (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.)

• भावी: will occur; is to be applied
• भावी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.)

• तात्कालिके: in the immediate (case/time)
• तात्कालिके: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: तात्कालिक (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन (7th sg.), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव

• अधिका: greater; added
• अधिका: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.) (agreeing with implied ‘घटिका/वृद्धि’)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It underscores that accurate sacred time (kāla) calculation is part of dharma: correct calendrical and astronomical reckoning supports proper vrata, worship timings, and disciplined practice that ultimately aids moksha-oriented living.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by teaching precise time corrections (ghaṭikā/half-night adjustments), it safeguards the proper observance of devotional rites and vows performed at the right muhūrta—an essential support for steady Vishnu-bhakti in practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: identifying pātā via equality of declinations and applying computational corrections using prakṣipta aṃśa, including specific time adjustments measured in ghaṭikā and half-night.