Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyaya 74King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

राज्याच्च्युतः सोऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः ।

तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः ॥

rājyāc cyutaḥ so 'pi vanaṃ gatvā nirviṇṇamānasaḥ / tapas tepe mahābhāge vitastāpuline sthitaḥ

Aus dem Reich verstoßen, ging auch er mit ernüchtertem Sinn in den Wald und übte Askese, indem er auf der gesegneten Sandbank des Flusses Vitastā stand.

राज्यात्from the kingdom
राज्यात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्
च्युतःfallen/ousted
च्युतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootच्यु (धातु) → च्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’ इति विशेषणम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
Formअव्ययकृदन्तः (क्त्वा/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having gone)
निर्विण्णमानसःwith a dejected mind
निर्विण्णमानसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्विण्ण + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (निर्विण्णं मानसं यस्य) विशेषणम्
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तेपेperformed (austerities)
तेपे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
महाभागेin/at the noble (place)
महाभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् भागः यस्य)
वितस्तापुलिनेon the sandbank of the Vitastā
वितस्तापुलिने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवितस्ता + पुलिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वितस्तायाः पुलिनम्)
स्थितःstaying/standing
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’ इति विशेषणम्
Mārkaṇḍeya (narrator)
RenunciationTapasSacred geography (Vitastā)Transformation through adversity

FAQs

Suffering and loss can mature into vairāgya and disciplined spiritual effort. The king converts political defeat into a new pursuit: self-mastery through tapas.

Vaṃśānucarita with tīrtha/kshetra coloring (sacred river locale), still within Manvantara narrative flow.

The riverbank signifies a liminal zone—between settled life and wilderness—apt for inner transition. Vitastā (often identified with the Jhelum) evokes purification and continuity of dharma through sacred landscapes.