Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Adhyaya 62The Fire-God Enters the Brahmin Youth; Varuthini’s Love-Sickness and Kali’s Disguise

यद्यद्य स महाभागो न मे सङ्गमुपैष्यति ।

तत्कामाग्निरवश्यं मां क्षपयिष्यति दुःसहः ॥

yadyadya sa mahābhāgo na me saṅgam upaiṣyati |

tat-kāmāgnir avaśyaṃ māṃ kṣapayiṣyati duḥsahaḥ ||

Wenn jener edle Mann nicht kommt, um sich mit mir zu vereinen, dann wird das Feuer der Begierde—unerträglich—mich gewiss verzehren.

यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक अव्यय (conditional particle)
अद्यtoday/now
अद्य:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महाभागःvery fortunate/noble
महाभागः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: महान् भागः यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन — ‘my’
सङ्गम्meeting/union
सङ्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपैष्यतिwill come/approach
उपैष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-इ (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
तत्then/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — here as demonstrative ‘that/then’ (linking)
कामाग्निःthe fire of desire
कामाग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: कामस्य अग्निः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अवश्यम्certainly
अवश्यम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootअवश्यम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (adverb: certainly)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
क्षपयिष्यतिwill consume/waste away
क्षपयिष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षप् (धातु, ‘to waste/destroy’) + णिच् (causative)
Formणिजन्त (causative), लृट् (Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दुःसहःhard to endure
दुःसहः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुः (उपसर्ग/अव्यय) + सह (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष: दुःखेन सह्यते इति/दुःसहः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Heroine’s lament (quoted speech)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shringara", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Kāma-agniPsychology of longingSuffering from attachment

FAQs

Attachment that depends on an external person for inner stability becomes self-consuming; the Purāṇic moral arc commonly resolves such burning either through dharma-guided counsel, rightful union, or renunciation.

Not a pancalakṣaṇa unit; it is ethical-psychological narrative supporting broader didactic purposes typical of Purāṇas.

Kāma-agni parallels tapas-agni: both ‘burn’; one burns through craving (bandhana), the other through discipline (mokṣa). The verse contrasts the two implicitly by presenting burning without inner mastery.