Shloka 3
सहदेवस्य गोसंख्य-तन्तिपाल-रूपेण विराट-समागमः | Sahadeva’s Audience with Virāṭa as Cattle-Enumerator
Tantipāla
कृत्वा वेषं च सैरन्ध्रयास्ततो व्यचरदार्तवत् । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर पवित्र मन्द मुसकान और कजरारे नेत्रोंवाली द्रौपदीने अपने सुन्दर, महीन, कोमल और बड़े-बड़े, काले एवं घुँघराले केशोंकी चोटी गूँथकर उन मृदुल अलकोंको दाहिने भागमें छिपा दिया और एक अत्यन्त मलिन वस्त्र धारण करके सैरन्ध्रीका वेश बनाये वह दीन-दु:खियोंकी भाँति नगरमें विचरने लगी || १-२ न ! तां नरा: परिधावन्तीं स्त्रियश्व॒ समुपाद्रवन्
vaiśampāyana uvāca | kṛtvā veṣaṃ ca sairandhryās tato vyacarad ārtavat | tāṃ narāḥ paridhāvantīṃ striyaś ca samupādravan |
Vaiśampāyana sprach: Nachdem sie die Verkleidung einer sairandhrī (Dienerin und Haarpflegerin) angenommen hatte, ging sie umher, als wäre sie von Leid getroffen und hilflos. Sie flocht ihr schwarzes, dichtes, lockiges Haar zu einem Zopf, verbarg die weichen Strähnen zur rechten Seite, legte ein äußerst schmutziges Gewand an und wanderte wie eine Elende durch die Stadt. Während sie so ging, liefen die Männer ihr nach, und auch die Frauen drängten sich um sie und rückten heran—aus Neugier auf die Frau, die im Gewand der Verstellung so bedrückt erschien.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical need for prudence (nīti) when dharma is under threat: adopting a humble disguise can be a legitimate means to preserve life, honor, and the larger vow-bound purpose during exile, while also exposing how society often intrudes upon those who appear powerless.
Draupadī, concealed as a sairandhrī, begins moving about in the city in a distressed manner; people—men and women—notice her and gather around, foreshadowing the attention and danger her presence will attract in Virāṭa’s court.