Shloka 57
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
गतेषु तेषु वीरेषु धौम्यो5थ जपतां वर: । अग्निहोत्राण्युपादाय पाउ्चालानभ्यगच्छत,उन पाण्डव वीरोंके चले जानेपर जपयज्ञ करनेवालोंमें श्रेष्ठ धौम्यजी उस अनग्निहोत्रसम्बन्धी अग्निको साथ लेकर पांचालदेशमें चले गये
gateṣu teṣu vīreṣu dhaumyo ’tha japatāṃ varaḥ | agnihotrāṇy upādāya pāñcālān abhyagacchat ||
Als jene Helden fortgezogen waren, nahm Dhaumya —der Vornehmste unter den Übenden der Japa und der Opferrezitation— die heiligen Feuer des Agnihotra an sich und begab sich in das Land der Pāñcālas. Der Vers betont die sorgfältige Bewahrung vedischer Riten selbst in Verbannung und politischer Gefahr: Dharma wird durch disziplinierte Kontinuität weitergetragen, nicht in der Krise preisgegeben.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when circumstances force separation and concealment, dharma is preserved through steadfast practice: the sacred fires and daily rites are treated as living responsibilities that must be protected and continued.
After the heroes have left, Dhaumya, their priest, gathers the Agnihotra fires/implements and travels to the Pāñcāla region, indicating a relocation of the ritual household and continued religious observance alongside the unfolding exile.