Shloka 40
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑में बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,ततस्तालकेतुर्महा धर्मकेतु- महात्मा कृतात्मा महादाननित्य: । वसिष्ठापवाहं महा भीमवेगं धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम तदनन्तर महान् धर्म ही जिनकी ध्वजा है और जिनकी पताकापर ताड़का चिह्न सुशोभित है, वे महात्मा, कृतात्मा, धृतात्मा तथा जितात्मा बलरामजी, जो प्रतिदिन बड़े- बड़े दान किया करते थे, वहाँसे वसिष्ठापवाह नामक तीर्थमें गये, जहाँ सरस्वतीका वेग बड़ा भयंकर है
iti prakāraṁ śrīmahābhārate śalyaparvaṇi antar-gata-gadāparvaṇi baladevasyā tīrthayātrā-prasaṅge sārasvatopākhyāna-viṣayakaś catvāriṁśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ | tatas tālaketur mahādharmaketur mahātmā kṛtātmā mahādāna-nityaḥ | vasiṣṭhāpavāhaṁ mahābhīmavegaṁ dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma ||
Vaiśampāyana sprach: Damit endet das vierzigste Kapitel der Sārasvata-Erzählung, die im Gadā-Abschnitt der Śalya-Parva des Mahābhārata im Zusammenhang mit Baladevas Pilgerfahrt steht. Danach begab sich Baladeva—dessen Banner die große Dharma verkündet und dessen Feldzeichen das Sinnbild der Palmyrapalme trägt, ein großherziger Mann, selbstbezähmt und standhaft, der täglich große Gaben spendet—zu der heiligen Furt namens Vasiṣṭhāpavāha, wo die Sarasvatī mit furchterregender Gewalt dahinstürzt.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical ideals embodied by Baladeva—steadfast self-control (dhṛtātmā, jitātmā), commitment to dharma (dharma-ketu), and habitual generosity (mahā-dāna-nitya)—and frames pilgrimage as a disciplined, value-oriented practice rather than mere travel.
The narrator marks the completion of the fortieth chapter of the Sārasvata episode within the Gadā section of Śalya Parva, then describes Baladeva proceeding on his tīrtha-yātrā to the sacred place called Vasiṣṭhāpavāha, noted for the fierce current of the Sarasvatī.