Shloka 23
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
आदीप्य जातुषं वेश्म दग्ध्वा चैव पुरोचनम् प्राद्रवन्ू भयसंविग्ना मात्रा सह परंतपा:,धृतराष्ट्रकी आज्ञासे शत्रुओंका दमन करनेवाले कुन्तीकुमार महात्मा पाण्डव वारणावत नगरमें आकर लाक्षागृहमें अपनी माताके साथ रहने लगे। पुरोचनसे सुरक्षित हो सदा सजग रहकर उन्होंने एक वर्षतक वहाँ निवास किया। फिर विदुरकी प्रेरणा (विदुरके भेजे हुए आदमियों)-से पाण्डवोंने एक सुरंग खुदवायी। तत्पश्चात् वे शत्रुसंतापी पाण्डव उस लाक्षागृहमें आग लगा पुरोचनको दग्ध करके भयसे व्याकुल हो मातासहित सुरंगद्वारा वहाँसे निकल भागे
vaiśampāyana uvāca | ādīpya jātuṣaṃ veśma dagdhvā caiva purocanam | prādravan bhayasaṃvignā mātrā saha parantapāḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Nachdem sie das Lackhaus in Brand gesetzt und auch Purocana verbrannt hatten, flohen die Pāṇḍavas — Schrecken ihrer Feinde — in großer Hast, vom Entsetzen erschüttert, zusammen mit ihrer Mutter. Im weiteren Gang der Erzählung ist dies der Augenblick, in dem die Brüder, Ziel eines trügerischen Anschlags, ihr Leben durch Wachsamkeit und rechtzeitigen Rat bewahren und zeigen, dass der Schutz des eigenen Lebens und der Anvertrauten vor Verrat mit dem Dharma vereinbar ist, sofern er nicht aus Grausamkeit um der Grausamkeit willen geschieht.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic vigilance: when faced with adharma (a murderous plot), safeguarding life—especially the lives of those under one’s care—through alertness, wise counsel, and timely action is ethically justified. It also warns that schemes rooted in deceit ultimately recoil upon their perpetrators.
After a plot to burn the Pandavas alive in a lac house, they ignite the structure, Purocana is burned, and the Pandavas escape with their mother through a prepared route (a tunnel in the broader episode), fleeing in fear and urgency to survive the conspiracy.