Shloka 20
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
ततः सम्प्राप्प कौन्तेया नगरं वारणावतम्,धृतराष्ट्रकी आज्ञासे शत्रुओंका दमन करनेवाले कुन्तीकुमार महात्मा पाण्डव वारणावत नगरमें आकर लाक्षागृहमें अपनी माताके साथ रहने लगे। पुरोचनसे सुरक्षित हो सदा सजग रहकर उन्होंने एक वर्षतक वहाँ निवास किया। फिर विदुरकी प्रेरणा (विदुरके भेजे हुए आदमियों)-से पाण्डवोंने एक सुरंग खुदवायी। तत्पश्चात् वे शत्रुसंतापी पाण्डव उस लाक्षागृहमें आग लगा पुरोचनको दग्ध करके भयसे व्याकुल हो मातासहित सुरंगद्वारा वहाँसे निकल भागे
tataḥ samprāpya kaunteyā nagaraṁ vāraṇāvatam, dhṛtarāṣṭrasya ājñayā śatrūṇāṁ damana-karaṇe vāraṇāvate nagare āgatāḥ kuntī-kumārā mahātmānaḥ pāṇḍavāḥ lākṣāgṛhe mātṛ-saha vāsaṁ cakruḥ | purocanena surakṣitāḥ sadā sajagāḥ san teṣāṁ tatra saṁvatsaram ekaṁ nivāsaḥ abhavat | tataḥ vidurasya preraṇayā (vidurena preṣitaiḥ puruṣaiḥ) pāṇḍavaiḥ ekā suraṅgā khanitā | tataḥ te śatru-santāpinaḥ pāṇḍavāḥ tasmin lākṣāgṛhe agniṁ prajvālya purocanaṁ dagdhvā bhayākulāḥ mātṛ-saha suraṅga-dvāreṇa tato niṣkramya palāyitāḥ |
Daraufhin erreichten die Söhne Kuntīs auf Dhṛtarāṣṭras Befehl die Stadt Vāraṇāvata. Dort nahmen die großherzigen Pāṇḍavas — stets darauf bedacht, ihre Feinde zu bezwingen — mit ihrer Mutter Wohnung in dem aus Lack errichteten Haus. Von Purocana „bewacht“ und doch unablässig wachsam, lebten sie dort ein volles Jahr. Danach ließen die Pāṇḍavas auf Viduras Anstoß (durch von ihm gesandte Männer) einen Tunnel graben. Dann setzten jene, die ihre Gegner in Qual versetzen, das Lackhaus in Brand, verbrannten Purocana und entkamen, vom Schrecken erschüttert, zusammen mit ihrer Mutter durch den Tunnel.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic prudence under threat: when faced with covert injustice, the righteous may employ vigilance, secrecy, and strategic escape to preserve life and uphold a larger moral order. Vidura’s discreet counsel models ethical statecraft—protecting the vulnerable without openly provoking greater harm.
The Pāṇḍavas, sent to Vāraṇāvata under Dhṛtarāṣṭra’s order, live in the lac-house while staying alert under Purocana’s watch. With Vidura’s help they dig a tunnel, then set the lac-house on fire, Purocana perishes in the blaze, and the Pāṇḍavas flee with Kuntī through the tunnel.