Shloka 56
Śārṅgakānāṃ Avināśaḥ (Why the Śārṅga Birds Were Spared) | शार्ङ्गकानामविनाशः
स महाधनरत्नौघो वस्त्रकम्बलफेनवान् । महागजमहाग्राह: पताकाशैवलाकुल:,जैसे नदियोंके जलका महान प्रवाह समुद्रमें मिलता है, उसी प्रकार वह महान् धन और रत्नोंका भारी प्रवाह, जिसमें वस्त्र और कम्बल फेनके समान जान पड़ते थे, बड़े-बड़े हाथी महान ग्राहोंका भ्रम उत्पन्न करते थे और जहाँ ध्वजा-पताकाएँ सेवारका काम कर रही थीं, पाण्डवरूपी महासागरमें जा मिला। यद्यपि पाण्डव-समुद्र पहलेसे ही परिपूर्ण था तथापि इस महान् धनप्रवाहने उसे और भी पूर्णतर बना दिया। यही कारण था कि वह पाण्डव- महासागर शत्रुओंके लिये शोकदायक प्रतीत होने लगा
sa mahādhanaratnaugho vastrakambalaphenavān | mahāgajamahāgrāhaḥ patākāśaivalākulaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Jener mächtige Strom von Reichtum und Juwelen—wo Gewänder und Decken wie Schaum erschienen, große Elefanten wie gewaltige Krokodile wirkten und Banner und Wimpel wie Massen von Flusskraut—ergoss sich in das ozeangleiche Meer der Pāṇḍavas, wie eine große Flut in die See mündet. Obgleich dieses Meer schon voll war, machte der Zustrom es noch voller; so erschien es ihren Feinden als Quelle des Kummers.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how material resources, when amassed by a righteous and capable side, intensify both stability and perceived threat: prosperity strengthens the Pāṇḍavas and simultaneously becomes a cause of sorrow for hostile rivals. It also illustrates the epic’s ethical realism—power and wealth have consequences in the moral-political arena.
A vast accumulation or influx of riches is being described poetically as a river-like flood entering the ocean-like Pāṇḍavas. The imagery maps textiles to foam, elephants to crocodiles, and flags to water-weeds, emphasizing the scale of the tribute/wealth and its effect of making the Pāṇḍavas even more formidable to enemies.