Shloka 181
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सप्तर्षीणा तु यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् / प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणःक्षयम्
Transliteration
saptarṣīṇā tu yatsthānaṃ smṛtaṃ tadvai vanaukasām / prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ nyāsināṃ brahmaṇaḥkṣayam
Translation
Die Stätte, die man den Saptarṣi zuschreibt, ist wahrlich die der Waldasketen; für die Hausväter gibt es die Welt Prajāpatyas, und für die Entsagenden (nyāsin) heißt es: Aufgehen (kṣaya) in Brahman.
Word by Word
सप्त-ऋषीणाम्of the seven sages
सप्त-ऋषीणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या/प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (the seven sages)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषार्थक-अव्यय (particle)
यत्which
यत्:
विशेषण (Relative determiner)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; relative pronoun
स्थानम्place/abode
स्थानम्:
कर्ता (Subject complement)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्मृतम्is stated
स्मृतम्:
क्रिया (Predicative verbal)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicative passive sense
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; correlative
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle: indeed)
वन-ओकसाम्of forest-dwellers
वन-ओकसाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (dwellers in the forest)
प्राजापत्यम्the Prajāpatya (state/region)
प्राजापत्यम्:
कर्ता (Subject complement)
TypeNoun
Rootप्राजापत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'Prajāpatya' (a realm/condition)
गृहस्थानाम्of householders
गृहस्थानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootगृहस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
न्यासिनाम्of renunciants
न्यासिनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootन्यासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
ब्रह्मणःof Brahman
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
क्षयम्the dissolution/ending
क्षयम्:
कर्ता (Subject complement)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन