Shloka 96
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना / स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः
Transliteration
dīkṣayāmāsa rājānaṃ śastroktenaiva vartmanā / sa dīkṣito vasiṣṭhena sagaro rājasattamaḥ
Translation
Der erhabene Rishi Vasiṣṭha weihte den König nach dem in den Śāstras vorgeschriebenen Weg ein. So wurde Sagara, der Beste der Könige, von Vasiṣṭha initiiert.
Word by Word
dīkṣayāmāsainitiated (performed initiation)
dīkṣayāmāsa:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootdīkṣ (दीक्ष् धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपदम्; causative sense implied by context (दीक्षयति)
rājānamthe king
rājānam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootrājan (राजन् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (singular)
śastra-uktenaby the scripturally prescribed
śastra-uktena:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootśastra (शास्त्र प्रातिपदिक) + ukta (उक्त कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut) instrumental singular (तृतीया/3rd, एकवचन); तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) = शास्त्रेण उक्तः/शास्त्रोक्तः; here in instr. as qualifier of वर्त्मना
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (एव अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
vartmanāby the path/way
vartmanā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootvartman (वर्त्मन् प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (singular)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (singular)
dīkṣitaḥinitiated
dīkṣitaḥ:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootdīkṣ (दीक्ष् धातु) + ta (क्त कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; used predicatively
vasiṣṭhenaby Vasiṣṭha
vasiṣṭhena:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (वसिष्ठ प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (singular)
sagaraḥSagara
sagaraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsagara (सगर प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (singular)
rāja-sattamaḥbest among kings
rāja-sattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of सगरः)
TypeAdjective
Rootrājan (राजन् प्रातिपदिक) + sattama (सत्तम प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) = राज्ञां सत्तमः