Shloka 71
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
पूजयामास देवेशमेकाग्रमनसा नृप / अनिकेतः स वर्षासु शिशिरे जलसंश्रयः
Transliteration
pūjayāmāsa deveśamekāgramanasā nṛpa / aniketaḥ sa varṣāsu śiśire jalasaṃśrayaḥ
Translation
O König, mit gesammelt-einspitzigem Geist verehrte er den Herrn der Götter; ohne Heimstatt nahm er in Regenzeit wie in Winterkälte allein das Wasser zum Zufluchtsort.
Word by Word
पूजयामासworshipped
पूजयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formलिट् (Perfect) परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; नामधातुसदृश-प्रयोगः ‘पूजयामास’ = worshipped
देवेशम्the Lord of the gods
देवेशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव + ईश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘देवानाम् ईशः’)
एकाग्रमनसाwith a focused mind
एकाग्रमनसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootएकाग्र + मनस् (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्मधारयः (‘एकाग्रं मनः’), तृतीया-प्रयोगः ‘with a concentrated mind’
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
अनिकेतःhomeless
अनिकेतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन् + केत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (‘निकेतः’ = dwelling; ‘अनिकेतः’ = without a home)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वर्षासुin the rainy seasons
वर्षासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन
शिशिरेin winter
शिशिरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ऋतुवाचकः
जलसंश्रयःone who took refuge in water
जलसंश्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजल + संश्रय (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘जलस्य संश्रयः’ = one who resorts to water / stays in water)