Mantra 5

Sukta 23

Sanskrit (Devanagari)

ये क्रिमयः शितिकक्षा ये कृष्णाः शितिबाहवः । ये के च विश्वरूपास्तान् क्रिमीन् जम्भयामसि

IAST Transliteration

yé krímayaḥ śitikákṣā yé kṛṣṇā́ḥ śitibā́havaḥ | yé ké ca viśvarū́pās tā́n krimī́n jambhayāmasi ||

English Translation (Griffith/Whitney)

What worms be white-flanked, what worms be black with pallid arms, and whatsoever worms are multiform—those worms we cause to be crushed.

Translation

Welche Würmer weißflankig sind, welche schwarz mit fahlen Armen, und welche immer vielgestaltig sind — diese Würmer lassen wir zermalmen.

Word by Word

• ये: who/which (those)
• ये: विशेष्य-सम्बन्धः (क्रिमयः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रिमयः: worms, parasites
• क्रिमयः: कर्तृ (जम्भयामसि इत्यस्य—यद्यपि वाक्ये तान् इति कर्मरूपेण पुनर्निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: क्रिमि (प्रातिपदिक)

• शितिकक्षाः: having white/bright flanks (white-sided)
• शितिकक्षाः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: शितिकक्ष (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारय-समासः)

• ये: who/which (those)
• ये: विशेष्य-सम्बन्धः (कृष्णाः इत्यादीनां समूहस्य निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृष्णाः: black, dark
• कृष्णाः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• शितिबाहवः: having pale/white arms (white-armed)
• शितिबाहवः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: शितिबाहु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः)

• ये: who/which (those)
• ये: विशेष्य-सम्बन्धः (के च इत्यस्य सह—यः-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• के: which/what (any)
• के: विशेष्य-सम्बन्धः (क्रिमयः—अनिर्दिष्ट-समूहः)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• विश्व रूपाः: of all forms, multiform
• विश्व रूपाः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: विश्वरूप (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)

• तान्: those (them)
• तान्: कर्म (जम्भयामसि)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रिमीन्: worms, parasites
• क्रिमीन्: कर्म (तान् इत्यस्य अप्पोजिशन/पुनर्निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: क्रिमि (प्रातिपदिक)

• जम्भयामसि: we crush/destroy
• जम्भयामसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जम्भ् (धातु; ‘to crush, to destroy’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for bhaiṣajya hymns)

Devata: Krimi-nāśana (the destroying power directed against worms; implicitly aided by solar/fiery agency in the sequence)

Chandas: Anuṣṭubh (predominant)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"bibhatsa","emotional_arc":"From disgust/recognition of infestation → to empowered eradication.","listener_experience":"A bracing sense of purification; resolve to eliminate what is unclean or draining.","intensity":7}