Mantra 12

Sukta 1

Sanskrit (Devanagari)

शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः । अनो मनस्मयं सूर्यारोहत् प्रयती पतिम्

IAST Transliteration

śucī́ te cakré yātyā́ vyānó ákṣa ā́hataḥ | anó manasmáyaṃ sū́ryā́róhat prayatī́ patím

English Translation (Griffith/Whitney)

Pure are thy wheels for travel, broad-spread; the axle is well driven home. The mind-delighting car—Sūryā mounted it, faring forth unto her husband.

Translation

Rein sind deine Räder zur Fahrt, weit ausgreifend; die Achse ist fest eingeschlagen. Den geist-erfreuenden Wagen bestieg Sūryā, ausfahrend zu ihrem Gatten.

Word by Word

• शुची: pure, bright
• शुची: Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य) / संबोधन-भावः
• Type: Adjective
• Root: शुचि- (प्रातिपदिक) अथवा शुच् (धातु) → शुचि-

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (genitive: ‘of you/your’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चक्रे: made, fashioned
• चक्रे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• यात्या: going, moving (fit to go)
• यात्या: Kartā (विशेषणरूपेण) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: याति- / यात्य- (प्रातिपदिक; ‘going, fit for going’)

• व्यानः: Vyāna (the pervading vital breath/wind)
• व्यानः: Kartā
• Type: Noun
• Root: व्यान- (प्रातिपदिक; ‘the pervading wind/breath’)

• अक्षः: axle
• अक्षः: Kartā / साधन-निर्देश (contextually ‘axle’ as instrument/part)
• Type: Noun
• Root: अक्ष- (प्रातिपदिक)

• आहतः: struck, smitten, driven
• आहतः: विशेषण (अक्षस्य) / कर्मभाव-निर्देश
• Type: Participle (Adjective)
• Root: आ-हन् (धातु) → आहत (कृदन्त)

• अनः: cart, wagon
• अनः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अनस्- (प्रातिपदिक)

• मनस्मयम्: mind-made, fashioned by thought
• मनस्मयम्: विशेषण (अनसः)
• Type: Adjective
• Root: मनस् + मय (तद्धित/समास-प्रातिपदिक: ‘mind-made’)

• सूर्य: the Sun
• सूर्य: Kartā
• Type: Noun
• Root: सूर्य- (प्रातिपदिक)

• आरोहत्: mounted, ascended
• आरोहत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: आ-रुह् (धातु)

• प्रयती: the advancing/setting-forth (woman), ready to go
• प्रयती: Kartā (स्त्रीकर्तृ) / विशेषण
• Type: Adjective / Noun (f.)
• Root: प्र-यत् (धातु) → प्रयती- (कृदन्त/प्रातिपदिक; ‘setting forth, going forward’)

• पतिम्: husband, lord
• पतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पति- (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with the Sūryā (bride) marriage cycle; seer attribution varies in ancillary lists for AV 14.1.

Devata: Sūryā (bride) / auspicious conveyance; implicitly Savitṛ and Aśvins in the surrounding context.

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this section)

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta