Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे । वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्

Transliteration

idaṃ māhātmyamakhilamabhūtsvāyaṃbhuvāṃtare | vaivasvate punaścānyaddakṣayajñavināśakṛt

Translation

এই সমগ্র মাহাত্ম্য স্বায়ম্ভুব মন্বন্তরে ঘটেছিল; আর বৈবস্বত মন্বন্তরে পুনরায় আরেকটি প্রসঙ্গ ঘটল, যা দক্ষযজ্ঞ-বিনাশের সঙ্গে সম্পর্কিত।

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र प्रथमा (कर्तृ/विषय)

• माहात्म्यम्: greatness, sacred glory
• माहात्म्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अखिलम्: entire, complete
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (माहात्म्यम् इति पदस्य)

• अभूत्: came to be / existed
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• स्वायंभुव-अन्तरे: in the Svāyambhuva manvantara
• स्वायंभुव-अन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वायंभुव + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुषः (स्वायंभुवस्य अन्तरे = in the period of Svāyambhuva Manu); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वैवस्वते: in (the time of) Vaivasvata (Manu)
• वैवस्वते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (मनु-विशेषः), सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (वैवस्वते [मन्वन्तरे] इति)

• पुनः: again, further
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषणम् (adverb)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• अन्यत्: another (account)
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्/सर्वनामसदृशम्; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अत्र प्रथमा (अभूत् इत्यस्य कर्तृ)

• दक्षयज्ञविनाशकृत्: (that which) caused the destruction of Dakṣa’s sacrifice
• दक्षयज्ञविनाशकृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्ष + यज्ञ + विनाश + कृत् (कृ धातु-प्रत्ययान्त)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषः; कृत्-प्रत्ययान्तः (कृत् = doer/maker; कर्तरि); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (अन्यत् [आख्यानम्] इत्यस्य विशेषणरूपेण)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (manvantara-linked mahātmya)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (implied)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic timeline tableau: two panels or layered scenes—Svāyambhuva Manvantara events establishing the kṣetra’s glory, and Vaivasvata Manvantara showing the Dakṣa-yajña destruction motif—both anchored to the same Prabhāsa landscape.

Characters & Entities

• Svāyambhuva Manvantara
• Vaivasvata Manvantara
• Dakṣa
• Dakṣa-yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is portrayed as timeless, recurring across cosmic eras, reinforcing faith in its perennial power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra and specifically the Kapāleśvara-linked narrative, situated within multi-Manvantara tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; the verse provides historical-cosmic framing for the Māhātmya.