HomeRig VedaMandala 10Sukta 88Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 10.88

Devata: Not a single devatā; reflective/gnomic verse within the hymn’s Agni-cosmogonic frame
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires full hymn metrical verification)

द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥

द्वे स्रु॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ॥

dve srutī aśṛṇavaṃ pitṝṇām ahaṃ devānām uta martyānām | tābhyām idaṃ viśvam ejat sameti yad antarā pitaraṃ mātaraṃ ca ||

দুটি শ্রুতি আমি শুনেছি—পিতৃদের, এবং দেবদের, আর মর্ত্যদেরও। সেই দুইয়ের দ্বারাই এই সমগ্র চলমান বিশ্ব একত্রিত হয়, কারণ তা পিতা ও মাতার মধ্যবর্তী।

द्वे इति॑ । स्रु॒ती इति॑ । अ॒शृ॒ण॒व॒म् । पि॒तॄ॒णाम् । अ॒हम् । दे॒वाना॑म् । उ॒त । मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑म् । इ॒दम् । विश्व॑म् । एज॑त् । सम् । ए॒ति॒ । यत् । अ॒न्त॒रा । पि॒तर॑म् । मा॒तर॑म् । च॒ ॥द्वे इति । स्रुती इति । अशृणवम् । पितॄणाम् । अहम् । देवानाम् । उत । मर्त्यानाम् । ताभ्याम् । इदम् । विश्वम् । एजत् । सम् । एति । यत् । अन्तरा । पितरम् । मातरम् । च ॥dve iti | srutī iti | aśṛṇavam | pitṝṇām | aham | devānām | uta | martyānām | tābhyām | idam | viśvam | ejat | sam | eti | yat | antarā | pitaram | mātaram | ca

द्वेtwo
द्वे:
विशेषण (स्रुतीः) / कर्म (श्रृणवम् इत्यस्य)
TypeAdjective (Numeral)
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
स्रुतीtwo paths/streams (courses)
स्रुती:
कर्म (अशृणवम्) / विषय
TypeNoun
Rootस्रुति- (प्रातिपदिक; √सृ ‘to flow/go’ से) अथवा √श्रु से ‘श्रुति’ (वेदिक रूप)
अशृणवम्I heard
अशृणवम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√श्रु (शृणोति) ‘to hear’
पितॄणाम्of the Fathers (ancestors)
पितॄणाम्:
सम्बन्ध (स्रुती) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ (अशृणवम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (स्रुती) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
उतand/also
उत:
समुच्चय/विकल्प-सूचक
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मर्त्यानाम्of mortals
मर्त्यानाम्:
सम्बन्ध (स्रुती) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमर्त्य- (प्रातिपदिक)
ताभ्याम्by/through those two
ताभ्याम्:
करण (समेति) / साधन
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्तृ (समेति) / विषय
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वम्all, the whole (universe)
विश्वम्:
कर्तृ (समेति) / इदम् का विशेषण
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
एजत्moving, stirring
एजत्:
कर्तृ (समेति) / विश्वम् का विशेषण
TypeParticiple
Root√इज्/√एज् ‘to move, tremble’ (वेदिक)
समेतिcomes together, converges
समेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + √इ (एति) ‘to go/come together’
यत्which/that (wherein)
यत्:
सम्बन्ध/विषय (अन्तरा-सम्बन्धित)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तराbetween
अन्तरा:
अधिकरण (स्थान/मध्य)
TypeIndeclinable (preposition/adverb)
Rootअन्तरा (उपसर्ग/अव्यय; ‘between’)
पितरम्the father
पितरम्:
अधिकरण-सीमा (अन्तरा—‘between X and Y’) / पद-सीमा
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
मातरम्the mother
मातरम्:
अधिकरण-सीमा (अन्तरा) / पद-सीमा
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)