HomeRamayanaBala KandaSarga 60Shloka 5
Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

अयं कुशिकदायादो मुनि: परमकोपन:।।।।यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशय:।अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषित:।।।।

ayaṃ kuśikadāyādo muniḥ paramakopanaḥ || yad āha vacanaṃ samyag etat kāryaṃ na saṃśayaḥ | agnikalpo hi bhagavān śāpaṃ dāsyati roṣitaḥ ||

এই কুশিকবংশজাত মুনি অত্যন্ত ক্রোধপ্রবণ। তিনি যা বলেন, তা যথাযথভাবে করতেই হবে—এতে সন্দেহ নেই। কারণ ভগবান অগ্নিসদৃশ; ক্রুদ্ধ হলে তিনি অবশ্যই শাপ উচ্চারণ করবেন।

अयम्this (man)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
कुशिकदायादःdescendant of Kuśika
कुशिकदायादः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkuśika + dāyāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (kuśikasya dāyādaḥ)
मुनिःsage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
परमकोपनःextremely wrathful
परमकोपनः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparama + kopana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयः (paramaḥ kopanaḥ)
यत्whatever (that which)
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्ध/यद्-तद्-सम्बन्धे
आहsaid
आह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (अह् धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
वचनम्word, statement
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
सम्यक्properly
सम्यक्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: properly)
एतत्this
एतत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अत्र ‘एतत् कार्यम्’ इति विशेषणवत्
कार्यम्(it) should be done
कार्यम्:
Kriyā-sādhya (साध्य)
TypeNoun
Rootkārya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विधेय (predicate noun): ‘to be done’
not / no
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
संशयःdoubt
संशयः:
Pratijñā (प्रतिज्ञा)
TypeNoun
Rootsaṃśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
अग्निकल्पःfire-like
अग्निकल्पः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootagni + kalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; उपमान-तत्पुरुषः (agnivat kalpaḥ = like fire)
हिindeed
हि:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (indeed/for)
भगवान्the venerable one
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; आदरार्थक-शब्दः
शापम्a curse
शापम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśāpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
दास्यतिwill give
दास्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdā (दा धातु)
Formलृट्-लकारः (Future), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
रोषितःangered
रोषितः:
Nimitta (निमित्त)
TypeAdjective
Rootruṣ (रुष् धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (when angered)

"Born in the line of Kusika, this sage is extremely choleric-tempered. Whatever he says must be properly carried out. There should be no resitation on this score. The venerable sage is like fire. He will curse us if angered.

V
Viśvāmitra
K
Kuśika
Ṛṣis (sages)
Ś
Śāpa (curse)

FAQs

The verse teaches accountability to spoken commitment and the seriousness of spiritual speech: words backed by tapas carry consequences, so dharma requires careful, truthful, and respectful conduct.

The sages counsel the assembly to comply with Viśvāmitra’s directive, emphasizing his formidable ascetic power and the danger of provoking a curse.

The sages’ prudence and realism: they recognize spiritual power and advise a dharmic course that avoids needless conflict.