HomeRamayanaBala KandaSarga 60Shloka 6
Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

अयं कुशिकदायादो मुनि: परमकोपन:।।1.60.5।।यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशय:।अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषित:।।1.60.6।।

ayaṃ kuśikadāyādo muniḥ paramakopanaḥ || (1.60.5) yad āha vacanaṃ samyag etat kāryaṃ na saṃśayaḥ | agnikalpo hi bhagavān śāpaṃ dāsyati roṣitaḥ || (1.60.6)

এই কুশিকবংশজাত মুনি অত্যন্ত ক্রোধপ্রবণ। তিনি যা বলেন, তা যথাযথভাবে করতেই হবে—এতে সন্দেহ নেই। কারণ ভগবান অগ্নিসদৃশ; ক্রুদ্ধ হলে তিনি অবশ্যই শাপ উচ্চারণ করবেন।

तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतत्-सर्वनाम; पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे ‘therefore’
प्रवर्त्यताम्let it be performed
प्रवर्त्यताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-vṛt (वृत् धातु) + ṇic + ya + tāṃ
Formलोट्-लकारः, कर्मणि-प्रयोगः; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
सशरीरःwith (his) body
सशरीरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa + śarīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (śarīreṇa saha / śarīra-sahitaḥ)
यथाso that / as
यथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय
दिवम्to heaven
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
गच्छेत्may go/attain
गच्छेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (गम् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
इक्ष्वाकुदायादःthe descendant of Ikṣvāku
इक्ष्वाकुदायादः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootikṣvāku + dāyāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः
विश्वामित्रस्यof Viśvāmitra
विश्वामित्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootviśvāmitra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
तेजसाby (his) power
तेजसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्
तथाthus
तथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय
प्रवर्त्यताम्let it be performed
प्रवर्त्यताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-vṛt (वृत् धातु) + ṇic + ya + tāṃ
Formलोट्-लकारः, कर्मणि-प्रयोगः; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
सर्वेall (of you)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
समधितिष्ठतundertake / preside over
समधितिष्ठत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-adhi-sthā (स्था धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्; मध्यमपुरुषः, बहुवचनम्

"Born in the line of Kusika, this sage is extremely cholerictempered. Whatever he says must be properly carried out. There should be no resitation on this score. The venerable sage is like fire. He will curse us if angered.

V
Viśvāmitra
K
Kuśika
Ś
Śāpa (curse)

FAQs

As a repeated recensional unit, it reinforces the dharmic warning: treat ascetic authority and truth-charged speech with seriousness, since actions and consequences are tightly linked.

A recensional repetition of the sages’ counsel urging compliance with Viśvāmitra’s directive during the sacrifice.

Caution and respect toward spiritual power, and fidelity to agreed action.