HomeRamayanaBala KandaSarga 58Shloka 2
Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

त्रिशङ्कुशापः

Trishanku’s Curse and Appeal to Viśvāmitra

प्रत्याख्यातो हि दुर्बुद्धे गुरुणा सत्यवादिना।तं कथं समतिक्रम्य शाखान्तरमुपेयिवान्।।।।

pratyākhyāto hi durbuddhe guruṇā satyavādinā | taṃ kathaṃ samatikramya śākhāntaram upeyivān ||

হে দুর্বুদ্ধি! সত্যবাদী গুরু যখন তোমাকে প্রত্যাখ্যান করেছেন, তখন তাঁকে অতিক্রম করে সেই একই পরম্পরার অন্য শাখা—মাত্র উপশাখার কাছে—তুমি কীভাবে গেলে?॥

pratyākhyātaḥrejected
pratyākhyātaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootprati-ā-√khyā (धातु) + kta (क्त)
FormKta-participle, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; predicative (he is refused)
hiindeed
hi:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormAvyaya; particle
durbuddheO foolish one
durbuddhe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdur-buddhi (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) ‘bad + intellect’; Puṃliṅga, Sambodhana (vocative), Ekavacana
guruṇāby the guru
guruṇā:
Kartṛ-karaṇa/Agent-instrument (कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
satyavādināby the truth-speaker
satyavādinā:
Kartṛ-karaṇa (कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootsatya-vādin (प्रातिपदik)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय-like determinative) ‘truth-speaking’; Puṃliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana; apposition to ‘guruṇā’
tamhim/that (guru)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
kathamhow
katham:
Prashna (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
FormAvyaya; interrogative adverb
samatikramyahaving overstepped
samatikramya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootsam-ati-√kram (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive (क्त्वान्त), avyaya; ‘having transgressed/bypassed’
śākhāntaramanother branch/line
śākhāntaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśākhā (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘another branch’; Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
upeyivānhave approached/resorted to
upeyivān:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootupa-√i (धातु) + ya (य) (periphrastic perfect/ppf)
FormPerfective past participial form (उपे-इवांस्), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; used as finite-like ‘you have approached’

'O Evil-minded one! having been refused by the Guru true to his word, how could you bypass him and approach us who are mere off shoots (of the main).

T
Triśaṅku
V
Vasiṣṭha (implied)
G
guru
S
satya (truth-speaking)

FAQs

Respect for guru-authority and lineage (paramparā): bypassing the guru after refusal is portrayed as an adharma-like transgression against established spiritual order.

Vasiṣṭha’s sons confront Triśaṅku after he seeks help elsewhere, criticizing him for disregarding the guru’s decision.

Fidelity to truth and discipline within tradition—at least as claimed by the guru’s household, insisting that the guru’s truthful word should stand.