HomeRamayanaBala KandaSarga 46Shloka 8
Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः

Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo

गते तस्मिन्नरश्श्रेष्ठ दिति: परमहर्षिता।कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्।।1.46.8।।

gate tasmin nara-śreṣṭha ditiḥ parama-harṣitā | kuśa-plavanam āsādya tapas tepe su-dāruṇam || 1.46.8 ||

হে নরশ্রেষ্ঠ! তিনি প্রস্থান করলে পরম আনন্দে পূর্ণ দিতি কুশপ্লবন বনে পৌঁছে অতি কঠোর তপস্যা আরম্ভ করলেন।

गतेwhen (he) had gone
गते:
अधिकरण (Locative absolute)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute)
तस्मिन्when he (was)
तस्मिन्:
अधिकरण (Locative absolute)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सति-सप्तमी-सहचर (in him/when he)
नरश्श्रेष्ठO best of men
नरश्श्रेष्ठ:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनर-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: नराणां श्रेष्ठः (षष्ठी-तत्पुरुष)
दितिःDiti
दितिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
परमहर्षिताexceedingly delighted
परमहर्षिता:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootपरम-हर्षित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दितिः’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः: परम + हर्षित (कर्मधारय)
कुशप्लवनम्(the place) Kuśaplavana
कुशप्लवनम्:
कर्म (Goal as object with ‘āsādya’)
TypeNoun
Rootकुशप्लवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; स्थाननाम
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having reached’
तपःausterity
तपः:
कर्म
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तेपेpractised (austerity)
तेपे:
क्रिया
TypeVerb
Root√तप् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
सुदारुणम्very severe
सुदारुणम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु-दारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तपः’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः: सु + दारुण (कर्मधारय)

"O foremost among men! after Kasyapa had left, Diti exceedingly delighted (at the prospect of having sons) reached Kushaplavana, and practised intense mortifications.

D
Diti
K
Kāśyapa
K
Kuśaplavana

FAQs

Dharma is presented as disciplined effort: desired ends are pursued through tapas, endurance, and adherence to conditions.

After Kāśyapa leaves, Diti goes to Kuśaplavana to perform intense austerities to secure the promised boon.

Determination (niścaya) and endurance in austerity, even when motivated by personal aims.