HomeRamayanaBala KandaSarga 46Shloka 4
Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः

Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीच: काश्यपस्तदा।प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदु:खिताम्।।1.46.4।।

tasyās tad-vacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapas tadā | pratyuvāca mahātejā ditiṃ parama-duḥkhitām || 1.46.4 ||

তার কথা শুনে, মরীচিপুত্র তেজস্বী কাশ্যপ তখন গভীর শোকে নিমগ্ন দিতিকে উত্তর দিলেন।

तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी / Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
तत्that
तत्:
कर्म (द्वितीया / Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वचनम्speech, words
वचनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (अव्ययीभाव / Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘श्रुत्वा’ = having heard
मारीचःMarīca
मारीचः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमारीच (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
काश्यपःKāśyapa
काश्यपः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; ‘मारीचः’ इत्यस्य समानाधिकरणम्
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
क्रिया (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-उप-√वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहातेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः: महत् + तेजस् (कर्मधारय)
दितिम्Diti
दितिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
परमदुःखिताम्deeply grieved
परमदुःखिताम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम-दुःखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; ‘दितिम्’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः: परम + दुःखित (कर्मधारय)

Then, Maricha's son, exceedingly bright Kasyapa on hearing the words of Diti who was deeply grieved replied:

K
Kāśyapa
M
Marīci
D
Diti

FAQs

Dharma here is compassionate responsiveness: the sage listens to suffering and answers with guidance rather than indifference.

Diti, grieving, speaks to Kāśyapa; after hearing her plea, he prepares to respond with a boon/instruction.

Kāśyapa’s restraint and compassion—he listens carefully and replies in a measured, dharmic manner.