Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules
नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥
nābhistvāpāṭhayugalamādrī hṛtkusumaṃ maghā | durbhikṣāgnimarudbhītiḥ śarīraṃ krūrapīḍite || 60 ||
ক্রূর যন্ত্রণায় পীড়িত জনের ক্ষেত্রে—নাভি ‘আপাঠ’ যুগলের সঙ্গে, হৃদয় ‘আদ্রী’র সঙ্গে, আর ‘কুসুম’ (প্রাণকেন্দ্র) ‘মঘা’র সঙ্গে যুক্ত বলা হয়েছে। সে দুর্ভিক্ষ, অগ্নি ও প্রবল বায়ুর ভয়ে দেহে ক্লেশ পায়।
Sanatkumara (teaching Narada)
Vrata: none
Primary Rasa: bhayanaka
Secondary Rasa: karuna
It frames worldly calamities (famine, fire, storms) as part of harsh karmic affliction, urging discernment and dharmic steadiness rather than panic—an outlook consistent with Moksha-Dharma instruction.
While not directly prescribing a bhakti practice, it highlights fear and suffering as conditions in which one should take refuge in dharma and inner steadiness—foundational to Vishnu-bhakti as a refuge from anxiety and instability.
It draws on Jyotiṣa-style language (e.g., Maghā as a nakṣatra indicator) and omen-mapping to body/vital centers, reflecting applied predictive/diagnostic tradition used alongside dharmic counsel.