Adhyaya 209: Description of the Greatness of the Pativratā (Marital Fidelity and Ethical Devotion)

Verse 1

अथ पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ कर्मणा केन राजेन्द्र तपसा वा तपोधनाः ॥ उत्तमां च गतिं यान्ति कृष्णवासः प्रशंस मे ॥

তাৰ পিছত পতিব্ৰতাৰ মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা আৰম্ভ হয়। নাৰদে ক’লে: হে ৰাজেন্দ্ৰ! কোন কৰ্মে বা কোন তপস্যাৰে তপোধন মুনিসকলে উত্তম গতি লাভ কৰে? হে কৃষ্ণবাস, মোৰ বাবে ইয়াক ব্যাখ্যা কৰি প্ৰশংসা কৰা।

Verse 2

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा नारदेनाब्रवीत्तदा ॥ यम उवाच ॥ न तस्य नियमो विप्र तपो नैव च सुव्रत ॥

এনেদৰে কোৱা হ’লে ধৰ্মাত্মাই তেতিয়া নাৰদক উত্তৰ দিলে। যমে ক’লে: হে বিপ্ৰ! সেই লাভৰ বাবে কোনো নিয়ম নাই, তপস্যাও নাই, হে সুৱ্ৰত।

Verse 3

उपवासो न दानं वा न देवो वा महामुने ॥ यादृशी तु भवेद्विप्र शृणु तत्त्वं समासतः ॥

হে মহামুনে! উপবাসো নহয়, দানো নহয়, আৰু দেব-পূজাও নহয় (ইয়াত) মুখ্য। হে দ্বিজ! যি ধৰণৰ আচৰণ হ’ব লাগে, তাৰ তত্ত্ব সংক্ষেপে শুনা।

Verse 4

प्रसुप्ते या प्रस्वपिति जागर्ति विबुधे स्वयम् ॥ भुङ्क्ते तु भोजिते विप्र सा मृत्युम् जयति ध्रुवम् ॥

যি (স্বামী) শুই পৰিলে শুই থাকে, যি তেওঁ জাগিলে নিজে জাগে, আৰু যি তেওঁক ভোজন কৰাই তবেই নিজে ভোজনে বসে—হে দ্বিজ—সেই নাৰী নিশ্চয় মৃত্যুক জয় কৰে।

Verse 5

मौने मौना भवेद्या तु स्थिते तिष्ठति या स्वयम् ॥ सा मृत्युम् जायते विप्र नान्यत्पश्यामि किञ्चन ॥

যি (স্বামী) মৌন থাকিলে মৌন থাকে, আৰু যি তেওঁ থিয় হ’লে নিজে থিয় থাকে—হে দ্বিজ—সেই নাৰী মৃত্যুক জয় কৰে; ইয়াৰ বাহিৰে আন একো নিৰ্ণায়ক বুলি মই নেদেখোঁ।

Verse 6

एकदृष्टिरेकमना भर्त्तुर्वचनकारिणी ॥ तस्या बिभीमहे सर्वे ये तथान्ये तपोधन ॥

একমাত্ৰ দৃষ্টি, একমাত্ৰ মন, আৰু স্বামীৰ বাক্য পালনকাৰিণী—হে তপোধন মুনি—এমন নাৰীৰ প্ৰতি আমি সকলোৱে ভয়-মিশ্ৰিত ভক্তিভাৱে নতমস্তক হওঁ; অন্য তপস্বীৰো তেনেদৰে।

Verse 7

देवानामपि सा साध्वी पूज्या परमशोभना ॥ भर्त्रा चाभिहिता यापि न प्रत्याख्यायिनी भवेत् ॥

সেই সাধ্বী দেৱতাসকলৰ মাজতো পূজ্য, পৰম শোভাময়; আৰু স্বামীয়ে কিবা কৈ সম্বোধন কৰিলেও, তাই তেওঁৰ বাক্য প্ৰত্যাখ্যান নকৰিব।

Verse 8

वर्त्तमानापि विप्रेन्द्र प्रत्याख्यातापि वा सदा ॥ न दैवतं सम्प्रयाति पत्युर्न्यं कदाचन ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, যদিও তাই স্বামীৰ পৰা পৃথক হৈ বাস কৰে বা সদায় ত্যাজ্য হয়, তথাপি তাই কেতিয়াও স্বামীৰ বাহিৰে আন কোনো দেৱতালৈ নাযায়।

Verse 9

सा न मृत्युमुखं याति एवं या स्त्री पतिव्रता ॥ एवं या तु भवेद्नित्यं भर्त्तुः प्रियहिते रता ॥

এনে পতি-ব্ৰতা স্ত্ৰী মৃত্যুৰ মুখলৈ নাযায়। আৰু যি নাৰী সদায় স্বামীৰ প্ৰিয় আৰু হিতকৰ কৰ্মত ৰত থাকে, সেয়াও তেনেকুৱাই বৰ্ণিত।

Verse 10

एष माता पिता बन्धुरेष मे दैवतं परम् ॥ एवं शुश्रूषते या तु सा मां विजयते सदा ॥

‘সেই মোৰ বাবে মাতা, পিতা আৰু আত্মীয়; সেইয়েই মোৰ পৰম দেৱতা।’ যি নাৰী এইদৰে স্বামীৰ শুশ্ৰূষা কৰে, সেয়ে সদায় মোৰ ওপৰত বিজয়ী হয় (অৰ্থাৎ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ গণ্য হয়)।

Verse 11

पतिव्रता तु या साध्वी तस्यां चाहं कृताञ्जलिः ॥ भर्तारमनुध्यायन्ती भर्तारमनुगच्छती ॥

কিন্তু যি সাধ্বী পতি-ব্ৰতা নাৰী, তাক মইও কৰযোৰে প্ৰণাম কৰোঁ। স্বামীৰ ধ্যান কৰি তাই স্বামীৰ অনুসৰণ কৰে।

Verse 12

भर्तारमनुशोचन्ती मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ गीतवादित्रनृत्यानि प्रेक्षणीयान्यनेकशः ॥

স্বামীৰ বাবে শোক কৰি (বা গভীৰ আকুলতাৰে স্মৰণ কৰি) তাই মৃত্যুৰ দুৱাৰ নেদেখে। গীত, বাদ্য আৰু নৃত্য—বহু প্ৰকাৰৰ দৰ্শনীয় দৃশ্য—

Verse 13

न शृणोति न पश्येद्या मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ स्नान्ती च तिष्ठती वापि कुर्वन्ती वा प्रसाधनम् ॥

যি তেনে ধৰণৰ বিনোদন নুশুনে আৰু নেদেখে, সি মৃত্যুৰ দুৱাৰ নেদেখে। স্নান কৰি থাকিলেও, থিয় হৈ থাকিলেও, বা অলংকাৰ-সজ্জাত ব্যস্ত থাকিলেও—

Verse 14

नान्यं या मनसा पश्येन्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ देवतार्चयन्तं वा भुज्यमानमपि द्विज ॥

যি মনতে আন কোনো পুৰুষলৈ নাচায়, সি মৃত্যুৰ দুৱাৰ নেদেখে। (তাৰ স্বামী) দেবতাসকলক পূজা কৰি থাকিলেও বা আহাৰ গ্ৰহণ কৰি থাকিলেও, হে দ্বিজ—

Verse 15

पतिं न त्यजते चित्तान्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ भानौ चानुदिते वापि उत्थाय च तपोधन ॥

যি চিত্তত স্বামীক ত্যাগ নকৰে, সি মৃত্যুৰ দুৱাৰ নেদেখে। আৰু সূৰ্য্য উদয় নোহোৱাতেও, উঠি, হে তপোধন—

Verse 16

गृहं मार्जयते नित्यं मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ चक्षुर्देहश्च भावश्च यस्या नित्यं सुसंवृतम् ॥

যি নিত্য গৃহ পৰিষ্কাৰ কৰে, সি মৃত্যুৰ দুৱাৰ নেদেখে। যাৰ চকু, দেহ আৰু ভাব—সেই সকলো সদায় সুসংযত আৰু সুৰক্ষিত।

Verse 17

शौचाचारसमायुक्ता सापि मृत्युम् न पश्यति ॥ भर्तुर्मुखं प्रपश्येद्या भर्त्तुश्चित्तानुसारिणी ॥

শৌচ আৰু সদাচাৰে যুক্ত সিও মৃত্যুক নেদেখে। যি স্বামীৰ মুখ চায় আৰু স্বামীৰ চিত্তৰ অনুগামী হয়—

Verse 18

वर्तते च हिते भर्त्तुर्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ एवं कीर्त्तिमतां लोके दृश्यन्ते दिवि देवताः ॥

যেতিয়া তাই স্বামীৰ হিতত অৱস্থিত থাকে, তেতিয়া তাই ‘মৃত্যুৰ দুৱাৰ’ নেদেখে। এইদৰে জগতত কীৰ্তিমান লোক স্বৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ দৰে দৃষ্ট হয়।

Verse 19

मया तस्मात्तु विप्रर्षे यथावृत्तं यथाश्रुतम् ॥ गुह्यमेतत्ततो दृष्ट्वा पूजयामि पतिव्रताः ॥

সেয়ে, হে বিপ্ৰর্ষি, যিদৰে ঘটিল আৰু যিদৰে শুনিলোঁ, তেনেদৰেই মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ। ইয়াক গোপন উপদেশ বুলি জানি মই পতিব্ৰতা নাৰীক পূজা-সম্মান কৰোঁ।

Verse 20

अनुवेष्टनभावेन भर्त्तारमनुगच्छति ॥ सा तु मृत्युमुखद्वारं न गच्छेद्ब्रह्मसम्भव ॥

ঘনিষ্ঠ সেবা আৰু অচল সঙ্গৰ ভাব লৈ তাই স্বামীৰ অনুগামী হয়। কিন্তু, হে ব্ৰহ্মসম্ভৱ, তাই ‘মৃত্যুৰ মুখ-দুৱাৰ’লৈ নাযায়।

Verse 21

मानुषाणां च भार्या वै तत्र देशे तु दृश्यते ॥ कथितैव पुरा विप्र आदित्येन पतिव्रता ॥

আৰু নিশ্চয়, মানুহৰ মাজৰ এগৰাকী পত্নী সেই দেশত দেখা যায়। হে বিপ্ৰ, পূৰ্বে আদিত্য (সূৰ্য)য়ে পতিব্ৰতা নাৰীৰ কথা কৈছিল।