Adhyaya 112: Praise and Procedure of Donating the Two-Faced Kapilā Cow and the Golden Pot (Hema-kumbha)

Verse 1

अथोभयतोमुखीगोदानहेमकुम्भदानपुराणप्रशंसाः ॥ होतोवाच ॥ अतः परं महाराज शृणूभयमुखीं ततः ॥ विधानं तद्वरारोहे धरण्या कथितं पुरा ॥

এতিয়া পুৰাণত ‘উভয়তো-মুখী’ নামৰ দান, গো-দান আৰু স্বৰ্ণকুম্ভ-দানৰ প্ৰশংসা বৰ্ণিত হৈছে। হোতা ক’লে: ‘ইয়াৰ পাছত, হে মহাৰাজ, উভয়মুখী (বিধি/ব্ৰত) শুনা। হে সুন্দৰ নিতম্বা, ইয়াৰ বিধান পূৰ্বে ধৰণী (পৃথিৱী)য়ে ক’ছিল।’

Verse 2

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि तव पुण्यफलम् महत् ॥ धरण्युवाच ॥ या त्वया कपिला प्रोक्ता पूर्वमुत्पादिता प्रभो

মই এতিয়া তোমাক মহৎ পুণ্যফল বৰ্ণনা কৰিম। ধৰণীয়ে ক’লে: “হে প্ৰভু, তুমি পূৰ্বে যি কপিলা গাইৰ কথা কৈছিলা আৰু উৎপন্ন কৰিছিলা—”

Verse 3

होमधेनुः सदा पुण्या सा ज्ञेया कपिलक्षणा ॥ कियत्‍यः कपिलाः प्रोक्ताः स्वयमेव स्वयम्भुवा

‘হোমধেনু’ সদায় পুণ্যদায়িনী; তাক কপিলা-লক্ষণযুক্ত বুলি জানিব লাগে। স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা) নিজে কিমান কপিলাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল?

Verse 4

प्रसूयमाना दानेन किं पुण्यं स्याच्च माधव ॥ एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण जगद्गुरो

হে মাধৱ, দান দিয়া থাকোঁতে তাৰ পৰা কেনে পুণ্য উৎপন্ন হয়? হে জগতগুৰু, মই এই কথা বিস্তাৰে শুনিব বিচাৰোঁ।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ शृणुष्व देवि तत्त्वेन पवित्रं पापनाशनम् ॥ यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

শ্ৰী বৰাহে ক’লে: “হে দেবি, তত্ত্বতঃ শুনা; এই বৃত্তান্ত পবিত্ৰকাৰী আৰু পাপনাশক। ইয়াক শুনিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 6

कपिला ह्यग्निहोत्रार्थे यज्ञार्थे च वरानने ॥ उद्धृत्य सर्वतेजोभिर्ब्रह्मणा निर्मिता पुरा

হে সুৱদনীয়া, অগ্নিহোত্ৰ আৰু যজ্ঞৰ উদ্দেশ্যে কপিলাক প্ৰাচীন কালে ব্ৰহ্মাই সকলো তেজ একত্ৰ কৰি গঢ়ি তুলিছিল।

Verse 7

पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥ पुण्यानां परमं पुण्यं कपिला च वसुन्धरे

পবিত্ৰকাৰকসকলৰ মাজত সেয়াই পৰম পবিত্ৰ; মঙ্গল বস্তুসমূহৰ মাজত সেয়াই শ্ৰেষ্ঠ মঙ্গল। পুণ্যসমূহৰ মাজত সৰ্বোচ্চ পুণ্য—হে বসুন্ধৰা, কপিলা।

Verse 8

तपसस्तप एवाग्र्यं व्रतानां व्रतमुत्तमम् ॥ दानानामुत्तमं दानं निधीनां ह्येतदक्षयम्

তপস্যাসমূহৰ মাজত এইয়াই অগ্ৰ তপ; ব্ৰতসমূহৰ মাজত এইয়াই উত্তম ব্ৰত। দানসমূহৰ মাজত এইয়াই শ্ৰেষ্ঠ দান, আৰু নিধিসমূহৰ মাজত এইয়াই নিশ্চয় অক্ষয়।

Verse 9

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गुह्यान्यायतनानि च ॥ पवित्राणि च पुण्यानि सर्वलोकेषु सुन्दरि

পৃথিৱীত যিমানেই তীৰ্থ আছে, আৰু যিমানেই গুহ্য পবিত্ৰ আয়তন তথা আশ্ৰয়স্থান আছে—যিবোৰ পবিত্ৰকাৰক আৰু পুণ্যদায়ক—হে সুন্দৰী, সৰ্বলোকত যিমানেই আছে—

Verse 10

त्रिः सदावर्तनं कृत्वा पापं वर्षकृतं च यत् ॥ नश्यते तत्क्षणादेव वायुना पांसवो यथा

সদাৱর্তন তিনিবাৰ কৰি ল’লে, বছৰৰ ভিতৰত সঞ্চিত যি পাপ, সেয়া তৎক্ষণাৎ নাশ হয়—যেনেকৈ বায়ুত ধূলিকণা উৰি যায়।

Verse 11

जुह्वते ह्यग्निहोत्राणि मन्त्रैश्च विविधैः सदा ॥ पूजयन्नतिथींश्चैव परां भक्तिमुपागताः

তেওঁলোকে সদায় নানা মন্ত্রে অগ্নিহোত্ৰ অৰ্পণ কৰে, আৰু অতিথিসকলকো পূজা কৰে—পৰম ভক্তিত উপনীত হৈ।

Verse 12

ते यान्त्यादित्यवर्णैश्च विमानैर्द्विजसत्तमाः ॥ सूर्य मण्डलमध्यात्तु ब्रह्मणा निर्मिता पुरा ॥

দ্বিজসত্তমসকল সূৰ্যবৰ্ণ বিমানেৰে গমন কৰে; সেই বিমানসমূহ সূৰ্য-মণ্ডলৰ মধ্যভাগৰ পৰা ব্ৰহ্মাই পূৰ্বে নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 13

कपिला या पिङ्गलाक्षी सूर्यसौख्यप्रदायिनी ॥ सिद्धिबुद्धिप्रदा धेनुः कपिलानन्तरूपिणी ॥

সেই কপিলা ধেনু, পিঙ্গল-নয়না, সূৰ্যসুখ প্ৰদানকাৰিণী বুলি কোৱা হয়; সেয়া সিদ্ধি আৰু বুদ্ধি দান কৰে—অসীম ৰূপধাৰিণী কপিলা।

Verse 14

पूर्वोक्ता यास्तु कपिलाः सर्वलक्षणलक्षिताः ॥ सर्वा ह्येता महाभागास्तारयन्ति न संशयः ॥

পূৰ্বে বৰ্ণিত সেই কপিলা গাভীসমূহ, যিসকল সকলো লক্ষণে চিহ্নিত, সিহঁত সকলোয়ে মহাভাগ্যৱতী; নিঃসন্দেহে সিহঁতে (দাতাক) পাৰ কৰায়।

Verse 15

संगमेषु प्रशस्ताश्च सर्वपापविनाशनाः ॥ अग्निपुच्छा अग्निमुखी अग्निलोमानलप्रभा ॥

সঙ্গমস্থানসমূহত সিহঁত প্ৰশংসিত আৰু সকলো পাপ বিনাশকাৰিণী বুলি বৰ্ণিত; সিহঁত ‘অগ্নিপুচ্ছা’, ‘অগ্নিমুখী’, ‘অগ্নিলোমা’ আৰু জ্বালাৰ দৰে দীপ্তিময়।

Verse 16

तथाग्नायी तथा देवी सुवर्णाख्या प्रवर्तते ॥ गृहीत्वा कपिलां शूद्रात्कामतः सदृशः पिबेत् ॥

তদ্ৰূপে সেয়া ‘অগ্নায়ী’ বুলিও কোৱা হয়; তদ্ৰূপে ‘সুৱৰ্ণা’ নামৰ দেৱীৰ কথাও প্ৰচলিত। কামনাবশত যদি কোনোবাই শূদ্ৰৰ পৰা কপিলা গাভী গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সি তাৰ সমান হয় আৰু ফলভোগ ‘পান’ কৰে।

Verse 17

पतितैः स हि विज्ञेयश्चाण्डालसदृशोऽधमः ॥ तस्मान्न प्रतिगृह्णीयाच्छ्रूद्राद्विप्रः प्रतिग्रहम् ॥

সেয়া পতিত, নীচ—চাণ্ডাল সদৃশ অধম বুলি জানিব লাগে। সেয়ে বিপ্ৰে শূদ্ৰৰ পৰা প্ৰতিগ্ৰহ (দান) গ্ৰহণ নকৰিব।

Verse 18

दूरात्ते परिहर्त्तव्याः श्वभिस्तुल्या इवाध्वरे ॥ पर्वकाले हि सर्वे वै वर्जिताः पितृदैवतैः ॥

যজ্ঞ-কাৰ্যত তেওঁলোকক দূৰৰ পৰা এৰাই চলিব লাগে, যেন কুকুৰৰ সমান। পৰ্ব-কালে তেওঁলোক সকলোৱে পিতৃ আৰু দেৱ-কৰ্মত নিষিদ্ধ বুলি গণ্য।

Verse 19

असंभाष्याः प्रतिग्राह्या शूद्रास्ते पापकर्मणः ॥ पिबन्ति यावत्कपिलां तावत्तेषां पितामहः ॥

পাপকর্মী সেই শূদ্ৰসকলৰ সৈতে কথা পাতিব নালাগে, আৰু দাতা হিচাপে তেওঁলোকৰ পৰা দান গ্ৰহণো নকৰিব। যিমান দিন তেওঁলোকে কপিলা গাই ‘পান’ কৰে (অর্থাৎ ভোগ/ধাৰণ কৰে), সিমান দিন তেওঁলোকৰ পিতামহ প্ৰভাৱিত থাকে।

Verse 20

उपजीवन्ति ये शूद्रास्तेषां गतिमतः शृणु ॥ कपिलाजीविनः शूद्राः क्रूरा गच्छन्ति रौरवम् ॥

যিসকল শূদ্ৰ এইদৰে জীৱিকা চলায়, তেওঁলোকৰ গতি শুনা। কপিলা গাইৰ দ্বাৰা জীৱন নিৰ্বাহ কৰা—ইয়াত ‘ক্ৰূৰ’ বুলিয়া কোৱা—শূদ্ৰসকল ৰৌৰৱ নৰকলৈ যায়।

Verse 21

रौरवे तु महारौद्रे वर्षकोटिशतं धरे ॥ ततो विमुक्ताः कालेन शुनो योनिं व्रजन्ति हि ॥

ৰৌৰৱ নামৰ সেই মহাভয়ংকৰ লোকত তেওঁলোকে একশ কোটি বছৰ ধৰি থাকে। তাৰ পিছত কালক্ৰমে তাতৰ পৰা মুক্ত হৈ, নিশ্চয় কুকুৰৰ যোনিত প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 22

शुनो योन्या विमुक्तास्तु विष्ठाभुक्कृमयस्ततः ॥ विष्ठास्थानेषु पापिष्ठः सुदुर्गन्धिषु नित्यशः ॥

কুকুৰৰ যোনিৰ পৰা মুক্ত হৈ সিহঁতে পুনৰ বিষ্ঠা ভক্ষণ কৰা কৃমি হয়; অতি পাপীসকল সদায় মল-ময় স্থানত থাকে, নিত্য দুঃগন্ধে আৱৃত।

Verse 23

भूयोभूयो जायमानस्तथोत्तारं न विन्दति ॥ ब्राह्मणश्चैव यो विद्वान्कुर्यात्तेषां प्रतिग्रहम् ॥

বাৰে বাৰে জন্ম লৈও সি উদ্ধাৰ নাপায়; আৰু বিদ্বান ব্ৰাহ্মণেও যদি তেনে লোকৰ পৰা দান গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সিও নিন্দাৰ ভাগী হয়।

Verse 24

ततः प्रभृत्यमेध्यान्तः पितरस्तस्य शेरते ॥ न तं विप्रं तु सम्भाषेन्न चैवैकासनं विशेत् ॥

তাৰ পাছৰ পৰা কোৱা হয় যে তাৰ পিতৃলোক অশুচিতাত শুই থাকে; সেই ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে কথা নক’ব, আৰু একে আসনত নাবহিব।

Verse 25

स नित्यं वर्जनीयो हि दूरात्तु ब्राह्मणैर्धरे ॥ यस्तेन सह सम्भाषेत्तथा चैकाासनं व्रजेत् ॥

সি সদায় বর্জনীয়—পৃথিৱীত ব্ৰাহ্মণসকলে দূৰৰ পৰােই তাক এৰাই চলিব লাগে; যিয়ে তাৰ সৈতে কথা কয় আৰু একে আসনত বহে, সিও দোষত লিপ্ত হয়।

Verse 26

प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं तेन शुष्यति स द्विजः ॥ एकस्य गोप्रदानस्य सहस्रांशेन पूर्यते ॥

তেওঁ প্ৰাজাপত্য কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰিব লাগে; তাতে সেই দ্বিজ ‘শুকাই যায়’, অৰ্থাৎ দোষ ক্ষীণ হৈ শুদ্ধি হয়। কিন্তু ই এটা গৰু দানৰ হাজাৰ ভাগৰ এক ভাগেৰে পূৰ্ণ হোৱা বুলি কোৱা হয়।

Verse 27

किमन्यैर्बहुभिर्दानैः कोटिसंख्यानविस्तरैः ॥ श्रोत्रियाय दरिद्राय सुवृत्तायाहिताग्नये ॥

কোটি সংখ্যালৈকে বিস্তৃত বহু দানৰ আৰু কি প্ৰয়োজন, যেতিয়া দান দিয়া হয় এজন শ্ৰোত্ৰিয়, দৰিদ্ৰ, সুশীল আৰু আহিতাগ্নি (পবিত্ৰ অগ্নি পালনকাৰী)ক?

Verse 28

आसन्नप्रसवां धेनुं दानार्थं प्रतिपालयेत ॥ कपिलार्द्धप्रसूता वै दातव्या च द्विजन्मने ॥

দানৰ উদ্দেশ্যে যি ধেনু প্ৰসৱৰ ওচৰত আছে, তাক যত্নে পালন কৰিব লাগে; আৰু কপিলা (তাম্ৰবৰ্ণ) ধেনু যি সদ্য প্ৰসূতা, সেয়া নিশ্চয় দ্বিজ (দ্বিজন্ম)ক দান কৰিবলগীয়া।

Verse 29

धेन्वा यावन्ति रोमाणि सवत्साया वसुन्धरे ॥ तावत्यो वर्षकोट्यस्तु ब्रह्मवादिभिरर्चिताः ॥

হে বসুন্ধৰা, বাছুৰসহ ধেনুৰ দেহত যিমান ৰোম আছে, সিমানেই কোটি বছৰৰ বাবে ব্ৰহ্মবাদীসকলে (ব্ৰহ্মৰ ঘোষকসকলে) দাতাক সন্মান কৰে।

Verse 30

वसन्ति ब्रह्मलोके वै ये नित्यं कपिलाप्रदाः ॥ सुवर्णशृङ्गीं यः कृत्वा रौप्ययुक्तखुरां तथा ॥

যিসকলে নিত্য কপিলা গাভী দান কৰে, তেওঁলোক নিশ্চয় ব্ৰহ্মলোকে বাস কৰে; আৰু যিয়ে (গাভীক) সুবৰ্ণশৃংগী কৰি আৰু তদ্ৰূপ ৰূপ্যযুক্ত খুৰযুক্ত কৰি…

Verse 31

ब्राह्मणस्य करे दत्त्वा सुवर्णं रौप्यमेव च ॥ कपिलायास्तदा पुच्छं ब्राह्मणस्य करे न्यसेत् ॥

ব্ৰাহ্মণৰ হাতত সুবৰ্ণ আৰু ৰূপ্যো দিয়া পাছত, তেতিয়া কপিলা গাভীৰ পুচ্ছ ব্ৰাহ্মণৰ হাতত থ’ব লাগে (দান হস্তান্তৰৰ বিধি অনুসাৰে)।

Verse 32

उदकं च करे दत्त्वा वाचयेच्छुद्धया गिरा ॥ ससमुद्रवना तेन सशैलवनकानना

হাতত জল ধৰি, শুদ্ধ কণ্ঠে মন্ত্র পাঠ কৰাব লাগে; এই কৰ্মৰ ফলত সাগৰ আৰু বনসহ, পৰ্বত, অৰণ্য আৰু উপবনসহ পৃথিৱীও (দানে) অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য হয়।

Verse 33

रत्नपूर्णा भवेद्दत्ता पृथिवी नात्र संशयः ॥ पृथिवीदानतुल्येन दानेनैतेन वै नरः

ৰত্নেৰে পূৰ্ণ পৃথিৱী দান কৰা হৈছে বুলি গণ্য হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। পৃথিৱী-দানৰ সমতুল্য বুলি কোৱা এই দানেৰে মানুহে পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 34

नन्दितो याति पितृभिर्विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ब्रह्मस्वहारी गोघ्नो वा भ्रूणहा पापदेहकः

পিতৃসকলৰ সৈতে আনন্দিত হৈ মানুহে বিষ্ণু-নামক পৰম পদলৈ গমন কৰে। আনকি যি ব্ৰাহ্মণ-ধন হৰণ কৰে, বা গোহত্যা কৰে, বা ভ্ৰূণহত্যা কৰে—পাপদেহধাৰীও (এই প্ৰসঙ্গত) উল্লেখিত।

Verse 35

महापातकयुक्तोऽपि वञ्चको ब्रह्मदूषकः ॥ निन्दको ब्राह्मणानां च तथा कर्मावदूषकः

মহাপাতকযুক্ত হলেও—প্ৰবঞ্চক, ব্ৰহ্মবিদ্যা দুষিতকাৰী, ব্ৰাহ্মণসকলক নিন্দা কৰা, আৰু তদ্ৰূপে কৰ্মকাণ্ডক অৱমাননা কৰা লোকো (ইয়াৰ পৰিসৰত) অন্তৰ্ভুক্ত।

Verse 36

महापातकयुक्तोऽपि गवां दानेन शुध्यति ॥ यश्चोभयमुखीं दद्यात्रभूतकनकान्विताम्

মহাপাতকযুক্ত হলেও গৱ দানেৰে মানুহ শুদ্ধ হয়। আৰু যি কোনোবাই ‘উভয়মুখী’ গাই—দ্বৈত চিহ্নযুক্ত—বহু সোণসহ দান কৰে, (সেই উক্ত ফল লাভ কৰে)।

Verse 37

तद्दिनं पायसाहारं पयसा वापि वा भवेत् ॥ सुवर्णस्य सहस्रेण तदर्धेनापि भामिनि

সেই দিন আহাৰ পায়স (চাউল-দুধৰ ক্ষীৰ) দুধেৰে হ’ব পাৰে, অথবা কেৱল দুধেই হ’ব পাৰে। হে ভামিনী, হাজাৰ স্বৰ্ণেৰে—অথবা তাৰ আধা পৰিমাণেৰেো—এই বিধি ফলপ্ৰদ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 38

इमां गृह्णोभयमुखीमुभयत्र शमोऽस्तु वै ॥ ददे वंशविवृद्ध्यर्थं सदा स्वस्तिकरी भव

(দাতা কয়:) ‘এই উভয়মুখী ধেনু গ্ৰহণ কৰা; দুয়োটা লোকতে নিশ্চয়েই কল্যাণ আৰু শান্তি হওক। বংশবৃদ্ধিৰ অৰ্থে মই (ইয়াক) দিছোঁ; তুমি সদায় মঙ্গলকাৰিণী হোৱা।’

Verse 39

प्रतिगृह्णामि त्वां धेनो कुटुम्बार्थे विशेषतः ॥ शुभं भवतु मे नित्यं देवधात्रि नमोऽस्तु ते

(গ্ৰহণকাৰী কয়:) ‘হে ধেনু, কুটুম্বৰ অৰ্থে বিশেষকৈ মই তোমাক গ্ৰহণ কৰিলোঁ। মোৰ বাবে নিত্য মঙ্গল হওক; হে দেবধাত্রী, তোমাক নমস্কাৰ হওক।’

Verse 40

मे नित्यं स्वस्ति भवतु रुद्राङ्गेति नमोनमः ॥ ॐ द्योस्त्वा ददातु पृथिवी त्वा प्रति गृह्णतु

‘মোৰ বাবে নিত্য স্বস্তি হওক; “ৰুদ্ৰাঙ্গ” — নমো নমঃ।’ ‘ওঁ: দ্যৌ (আকাশ) তোমাক দিওক; পৃথিৱী তোমাক প্ৰতিগ্ৰহণ কৰক।’

Verse 41

क इदं कस्मा अदादिति जपित्वा वै वसुन्धरे ॥ विसृज्य ब्राह्मणं देवि तां धेनुं तद्गृहं नयेत

‘ইয়াক কোনে দিলে আৰু কাক দিলে?’—এই মন্ত্ৰ জপি, হে বসুন্ধৰে, আৰু হে দেবী, ব্ৰাহ্মণক সন্মানেৰে বিদায় দি, সেই ধেনুটিক নিজৰ ঘৰলৈ নি যাব লাগে।

Verse 42

एवं प्रसूयमानां यो गां ददाति वसुंधरे ॥ पृथिवी तेन दत्ता स्यात्सप्तद्वीपा न संशयः ॥

হে বসুন্ধৰা, যি জনে গাভীৰ প্ৰসূতি-সময়ত গাভী দান কৰে, সি নিঃসন্দেহে সপ্তদ্বীপসহ পৃথিৱী দান কৰা বুলি গণ্য হয়।

Verse 43

वदन्ति तां चन्द्रसमानवक्त्रां प्रतप्तजाम्बूनदतुल्यवर्णाम् ॥ महासितत्त्वां तनुवृत्तमध्यां सेवन्त्यजस्रं कुलिता हि देवाः ॥

তেওঁলোকে তাইক চন্দ্ৰসম মুখমণ্ডলযুক্তা, তপ্ত জাম্বূনদ-সুৱৰ্ণ সদৃশ বৰ্ণযুক্তা বুলি বৰ্ণনা কৰে; মহাশুভ তত্ত্বে পৰিপূৰ্ণা আৰু সুকোমল, সুগঠিত কটিদেশযুক্তা। দেবতাসকলে সত্যই অবিৰতভাৱে তাইৰ সেৱা কৰে।

Verse 44

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कल्पं छेदं समाहितः ॥ जितेन्द्रियः शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या समन्वितः ॥

যি মর্ত্য প্ৰাতঃকালে উঠি, মন একাগ্ৰ কৰি, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী আৰু শুচি হৈ, ভক্তি আৰু একনিষ্ঠ সংকল্পেৰে ইয়াক পাঠ কৰিব লাগে।

Verse 45

श्राद्धकाले पठेद्यस्तु इदं पावनमुत्तमम् ॥ तस्याऽन्नं संस्कृतं तद्धि पितरोऽश्नन्ति धीमतः ॥

শ্ৰাদ্ধকালত যি জনে এই উত্তম পবিত্ৰ পাঠ কৰে, সেই ধীমানৰ অন্ন-নিবেদন যথাবিধি সংস্কৃত হয়, আৰু পিতৃগণ যেন তাতেই আহাৰ গ্ৰহণ কৰে।

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं तद्गतेनान्तरात्मना ॥ संवत्सरकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

আৰু যি জনে নিত্য এই পাঠ শ্ৰৱণ কৰে, অন্তৰাত্মা তাত লীন কৰি, তাৰ এক বছৰত সঞ্চিত পাপ সেই ক্ষণতেই নাশ হয়।

Verse 47

होतोवाच ॥ इदं रहस्यं राजेन्द्र वराहेण पुरातनम् ॥ धरण्यै कथितं राजन् धेनुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥

হোতৃয়ে ক’লে: হে ৰাজেন্দ্ৰ, এই প্ৰাচীন গোপন ৰহস্য—গো-মাহাত্ম্যৰ উত্তম বৰ্ণনা—বৰাহে ধৰণী (পৃথিৱী)ক ক’ছিল, হে ৰাজন।

Verse 48

मया ते कथितं सर्वं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ द्वादश्यां माघमासस्य शुक्लायां तिलधेनुदः ॥

মই তোমাক সকলো ক’লোঁ—ই সকলো পাপ বিনাশ কৰে। মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ দ্বাদশীত তিলধেনু (তিলৰ ‘গাই’ দান) দান কৰা উচিত।

Verse 49

सर्वकामसमृद्धार्थो वैष्णवं पदमाप्नुयात् ॥ द्वादश्यां श्रावणे मासि शुक्लायां राजसत्तम ॥

সকলো কামনা সিদ্ধ কৰি মানুহে বৈষ্ণৱ পদ লাভ কৰিব পাৰে। শ্ৰাৱণ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ দ্বাদশীত, হে ৰাজসত্তম—

Verse 50

धेनूनां फलमुद्दिश्य सर्वकामप्रदं नृणाम् ॥ अथवा पीड्यसेऽत्यन्तं क्षुधया पार्थिवोत्तम ॥

ধেনু-দানৰ ফল বৰ্ণনা কৰাৰ উদ্দেশ্যে—যি নৰলোকক সকলো কামনা প্ৰদান কৰে—অথবা, হে পাৰ্থিৱোত্তম, যদি তুমি ক্ষুধাত অতিশয় পীড়িত হওঁ—

Verse 51

इदानीं कार्त्तिकी चेयं वर्त्तते च नराधिप ॥ ब्रह्माण्डं सर्वसम्पन्नं भूतरत्नौषधैर्युतम् ॥

এতিয়া কাৰ্ত্তিকী ব্ৰত/ঋতু চলি আছে, হে নৰাধিপ; ব্ৰহ্মাণ্ড সম্পূৰ্ণ সমৃদ্ধ, ভূত-প্ৰাণী, ৰত্ন আৰু ঔষধি-গছপাতেৰে যুত।

Verse 52

देवदानवयक्षैस्तु युक्तमेतत्सदा विभो ॥ एतद्धेममयं कृत्वा सर्वबीजरसान्वितम्

হে বিভো মহাশক্তিমান! দেৱ, দানৱ আৰু যক্ষসকলৰ মাজত এই বিধি সদায়েই উপযুক্ত বুলি গণ্য—সকলো বীজৰ ৰস-সাৰযুক্ত এই স্বৰ্ণময় অৰ্ঘ্য/দান প্ৰস্তুত কৰি।

Verse 53

पुरोहिताय गुरवे दद्याद्भक्तिसमन्वितः ॥ ब्रह्माण्डोदरवर्तीनि यानि भूतानि पार्थिव

ভক্তিসহ একাগ্ৰচিত্তে এই দান পুৰোহিতক, গুৰুক দিয়া উচিত। হে পাৰ্থিৱ ৰাজন! ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ অন্তৰত যিসকল ভূত-প্ৰাণী অৱস্থিত—

Verse 54

तानि दत्तानि तेन स्युः समासात्कथितं तव ॥ यो यज्ञे यजते राजन् सहस्रशतदक्षिणैः

সেই দানৰ দ্বাৰা সেই সকলো (অন্তৰ্গত তত্ত্ব/সত্তা) দিয়া হ’ল বুলি গণ্য হয়। মই তোমাক সংক্ষেপে ক’লোঁ। হে ৰাজন! যি জনে যজ্ঞত লক্ষ দাক্ষিণাৰে সৈতে যজন কৰে—

Verse 55

सैकदेशो यजेत्तस्य ब्रह्माण्डस्य विशेषतः ॥ यः पुनः सकलं छेदं ब्रह्माण्डं यजते नरः

সেয়া বিশেষকৈ সেই ব্ৰহ্মাণ্ডৰ কেৱল এক অংশৰ পূজা কৰা হ’ব। কিন্তু যি মানুহে পুনৰ সকলো ভেদ/বিভাগসহ সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডক পূজা কৰে—

Verse 56

तेन चेष्टं हुतं दत्तं पठितं कीर्त्तितं भवेत् ॥ एवं श्रुत्वा ततो राजा हेमकुम्भप्रकल्पितम्

তাৰ দ্বাৰা কৰা সকলো চেষ্টা, অগ্নিত হোম কৰা, দান কৰা, পাঠ কৰা আৰু কীৰ্তন কৰা—সকলো সিদ্ধ হোৱা বুলি গণ্য হয়। এইদৰে শুনি, তেতিয়া ৰজাই স্বৰ্ণকুম্ভৰূপে গঢ়া ব্ৰহ্মাণ্ড প্ৰস্তুত কৰিলে।

Verse 57

ब्रह्माण्डमृषये प्रादात्सविधानं च तत्क्षणात् ॥ सर्वकामैः सुसंवीतो ययौ स्वर्गं नराधिपः

তেতিয়াই তেওঁ বিধি-বিধান অনুসৰি ব্ৰহ্মাণ্ডখন এজন ঋষিক দান কৰিলে। সকলো কাম্য ফল লাভ কৰি নৰাধিপতি স্বৰ্গলৈ গমন কৰিলে।

Verse 58

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तद्दत्त्वा तु सुखी भव ॥ एवमुक्तो वसिष्ठेन सोऽप्येवमकरोन्नृपः

সেয়ে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তুমিও সেই দান কৰি সুখী হোৱা। বশিষ্ঠৰ এই বাক্য শুনি সেই ৰজাইও তেনেকৈয়ে কৰিলে।

Verse 59

जगाम परमां सिद्धिं यत्र गत्वा न शोचति ॥ श्रीवराह उवाच ॥ इयं ते कथिता देवि संहिता सर्वकामिका

তেওঁ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে, য’ত গ’লে শোক নাথাকে। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: ‘হে দেবি, তোমাক এই সংহিতা কোৱা হ’ল—ই সকলো কামনা পূৰণকাৰিণী।’

Verse 60

वराहाख्या वरारोहे सर्वपातकनाशिनी ॥ सर्वज्ञादुत्थिता चेयं ततो ब्रह्मा बुबोध ह

হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, ই ‘বৰাহা’ নামে খ্যাত; ই সকলো পাপ নাশ কৰে বুলি কোৱা হয়। এই উপদেশ সৰ্বজ্ঞৰ পৰা উদ্ভূত; তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই ইয়াক বুজিলে।

Verse 61

ब्रह्मा स्वसूनवे प्रादात्पुलस्त्याय महात्मने ॥ सोऽपि रामाय च प्रादाद्भार्गवाय महात्मने

ব্ৰহ্মাই ইয়াক নিজৰ পুত্ৰ মহাত্মা পুলস্ত্যক দিলে। তেওঁও ইয়াক ৰামক দিলে, আৰু মহাত্মা ভাৰ্গৱকো প্ৰদান কৰিলে।

Verse 62

सम्बन्धः पूर्वकल्पीयो द्वितीयं शृणु साम्प्रतम् ॥ सर्वज्ञाल्लब्धवानस्मि त्वं च मत्तो धराधरे

এই উপদেশসমূহৰ সম্বন্ধ পূৰ্ব কল্পৰ; এতিয়া দ্বিতীয় বৃত্তান্ত শুনা। সৰ্বজ্ঞ ভগৱানৰ পৰা মই এই জ্ঞান লাভ কৰিছোঁ, আৰু হে ধৰাধৰ, তুমিও মোৰ পৰা ইয়াক লাভ কৰিছা।

Verse 63

त्वत्तश्च तपसा सिद्धा वेत्स्यन्ते कपिलादयः ॥ क्रमेण यावद्व्यासेन ज्ञातमेतद्भविष्यति

আৰু তোমাৰ পৰা—তপস্যাৰে সিদ্ধ হৈ—কপিল আদি এই জ্ঞান জানিব। ক্ৰম অনুসাৰে, ব্যাসৰ সময়লৈকে এই কথা জনা হ’ব।

Verse 64

तस्यापि शिष्यॊ भविता नाम्ना वै रोमहार्षणिः ॥ असौ शुनकपुत्राय कथयिष्यति नान्यथा

তেওঁৰো এজন শিষ্য হ’ব, নাম ৰোমহর্ষণি। তেওঁ এই কথা শুনকৰ পুত্ৰক ক’ব—এইদৰে, অন্যথা নহয়।

Verse 65

अष्टादश पुराणानि वेद द्वैपायनो गुरुः ॥ ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

গুৰু দ্বৈপায়ন (ব্যাস) অষ্টাদশ পুৰাণ জানে: ব্ৰাহ্ম, পাদ্ম, বৈষ্ণৱ, শৈৱ, আৰু তদ্ৰূপ ভাগৱত।

Verse 66

तथान्यं नारदीयं च मार्कण्डेयं च सप्तमम् ॥ आग्नेयमष्टमं प्रोक्तं भविष्यं नवमं तथा

আৰু আন নাৰদীয়, আৰু মাৰ্কণ্ডেয়—যি সপ্তম। আগ্নেয় অষ্টম বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ভবিষ্য নবমো তদ্ৰূপ।

Verse 67

दशमं ब्रह्मवैवर्त्त लैङ्गमेकादशं स्मृतम् ॥ वाराहं द्वादशं प्रोक्तं स्कन्दं चापि त्रयोदशम्

দশমখন ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত; একাদশখন লিঙ্গ পুৰাণ বুলি স্মৃত। দ্বাদশখন বাৰাহ বুলি ঘোষিত, আৰু ত্ৰয়োদশখন স্কন্দো কোৱা হৈছে।

Verse 68

चतुर्दशं वामनकं कौर्मं पञ्चदशं स्मृतम् ॥ मात्स्यं च गारुडं चैव ब्रह्माण्डं च ततः परम्

চতুৰ্দশখন বামন পুৰাণ; পঞ্চদশখন কৌৰ্ম পুৰাণ বুলি স্মৃত। আৰু মাত্স্য, তদুপৰি গাৰুড়, আৰু তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণ।

Verse 69

य एतत्पाठयेद्भक्त्या कार्तिक्यां द्वादशीदिने ॥ तस्य नूनं भवेत्पुत्रो ह्यपुत्रस्यापि धारिणि

যি কোনোবাই কাৰ্ত্তিক মাহৰ দ্বাদশী তিথিত ভক্তিভাৱে এই পাঠ কৰে, হে ধাৰিণী, সন্তানহীন হলেও তাৰ নিশ্চয় পুত্ৰ জন্মে।

Verse 70

यस्येदं तिष्ठते गेहे लिखितं पूज्यते सदा ॥ तस्य नारायणो देवः स्वयं तिष्ठति धारिणि

যাৰ ঘৰত এই লিখিত ৰূপে থাকে আৰু সদায় পূজিত হয়, হে ধাৰিণী, তাৰ ঘৰত দেব নাৰায়ণ স্বয়ং বাস কৰে বুলি কোৱা হয়।

Verse 71

श्रुत्वा तु पूजयेत्शास्त्रं तथा विष्णुं सनातनम् ॥ गन्धैः पुष्पैस्तथा वस्त्रैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः

শুনি লৈ শাস্ত্ৰক পূজা কৰিব লাগে, আৰু তেনেদৰে সনাতন বিষ্ণুকো—গন্ধ, পুষ্প, বস্ত্ৰ আদিৰে, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক তৰ্পণ (সন্তুষ্টিকৰ অৰ্পণ) কৰি।

Verse 72

यथाशक्त्या नृपो ग्रामैः पूजयेद्वत्सकं धरे ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥

হে ভূমি! নৃপতিয়ে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে গাঁও দান আদি কৰি বৎসকক পূজা কৰিব লাগে। তেনে কৰিলে তেওঁ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুৰ সাযুজ্য (ঐক্য) লাভ কৰে।

Verse 73

प्रत्यक्षधेनुर्दातव्या सहिरण्या नृपोत्तम ॥ सर्वदा सर्वधेनूनां प्रदानं राजसत्तम ॥

হে নৃপোত্তম! সোনাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ জীৱন্ত ধেনু দান কৰিব লাগে। হে ৰাজসত্তম! সকলো প্ৰকাৰ ধেনুৰ দান সদায় পালনীয় ধৰ্মাচৰণ বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 74

सर्वपापप्रशमनं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं समासाद्बहुविस्तरम् ॥

ই সকলো পাপ শান্ত কৰে আৰু ভোগ তথা মুক্তি প্ৰদান কৰে। এইদৰে তোমাক সকলো কথা কোৱা হ’ল—সংক্ষেপতো আৰু বিস্তাৰতো।

Verse 75

होतव्यान्यग्निहोत्राणि सायं प्रातर्द्विजातिभिः ॥ कपिलाया घृतेनेह दध्ना क्षीरेण वा पुनः ॥

দ্বিজাতিসকলে সায়ং আৰু প্ৰাতঃ অগ্নিহোত্ৰ কৰ্তব্য। ইয়াত কপিলা গাভীৰ ঘৃতৰে, অথবা পুনৰ দধি বা ক্ষীৰেৰে আহুতি দিব লাগে।

Verse 76

भूमेर्मलं समश्नन्ति जायन्ते विड्भुजश्चिरम् ॥ तासां क्षीरं घृतं वापि नवनीतमथापि वा ॥

সিহঁতে ভূমিৰ মল খায় আৰু দীঘল সময় ধৰি বিড্ভুজ (বিষ্ঠাভোজী) ৰূপে জন্ম লয়। তথাপি সিহঁতৰ ক্ষীৰ, বা ঘৃত, বা পুনৰ নবনীত (মাখন) —

Verse 77

जायमानस्य वत्सस्य मुखं योन्यां प्रदृश्यते ॥ तावत्सा पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति ॥

যেতিয়া এটা বাছুৰ জন্ম লয়, তেতিয়া গৰ্ভত তাৰ মুখ দেখা যায়। যেতিয়ালৈকে সি গৰ্ভ নাছাৰে, তেতিয়ালৈকে তাক ‘পৃথিৱী’ বুলিয়েই বুজিব লাগে।

Verse 78

तस्याप्यर्द्धशतेनाथ पञ्चाशच्च ततोऽर्द्धकम् ॥ यथाशक्त्या प्रदातव्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् ॥

তাৰ ভিতৰত আধা-শতও দান কৰিব পাৰে, বা পঞ্চাশ, বা তাৰ আধা। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান কৰিব, আৰু ধনৰ বিষয়ে ছলনা ত্যাগ কৰিব।

Verse 79

अमायां वाथ यः कश्चिद्द्विजानामग्रतः पठेत् ॥ पितरस्तस्य तृप्यन्ति वर्षाणां शतमेव च ॥

অমাৱস্যাৰ দিনা যি কোনোবাই দ্বিজসকলৰ সন্মুখত (ইয়াক) পাঠ কৰে, তাৰ পিতৃলোকসকল পূৰ্ণ এশ বছৰলৈ তৃপ্ত হয়।

Verse 80

सरत्नं पुरुषः कृत्वा कार्त्तिक्यां द्वादशी दिने ॥ अथवा पञ्चदश्यां च कार्त्तिकस्य विशेषतः ॥

ৰত্নসহ ‘পুৰুষ’ (ৰত্নে অলংকৃত প্ৰতিমা/দান) সাজি, কাৰ্ত্তিক মাহৰ দ্বাদশী তিথিত—অথবা বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিকৰ পঞ্চদশীতেও—

Verse 81

असावपि स्वशिष्याय प्रादादुग्राय धारिणि ॥ उग्रोऽपि मनवे प्रादादेष वः कीर्तितो मया ॥

সেয়াও, হে ধাৰিণী (ধৰণী), নিজৰ শিষ্য উগ্ৰক দান কৰিলে। আৰু উগ্ৰেও মনুক দান কৰিলে—এই কথা মই তোমালোকক কীৰ্তন কৰি ক’লোঁ।

Verse 82

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या नैरन्तर्येण मानवः ॥ श्रुत्वा तु पूजयेद्यस्तु शास्त्रं वाराहसंज्ञितम् ॥

যি মানুহে ভক্তিৰে আৰু অবিৰতভাৱে এই কথা শুনে, আৰু শুনি ‘ৱাৰাহ’ নামে পৰিচিত শাস্ত্ৰখনকো পূজা-সম্মান কৰে…