Adhyaya 58: Gajendra’s Deliverance and the Protective Power of Remembrance (Japa)
गजेन्द्रमोक्षण-स्तोत्रकथनम् (Gajendramokṣaṇa-Stotra-Kathanam)
Power of Remembrance
পুলস্ত্য–নাৰদ সংলাপৰ ভিতৰত এই অধ্যায়ত চাৰিটা ‘জপ্য’ (পাঠ্য/স্মৰণীয়) পবিত্ৰ বিষয় গণনা কৰা হৈছে; প্ৰথমটো গজেন্দ্ৰ-মোক্ষ। কোৱা হয়, ইয়াৰ শ্রৱণ, কীৰ্তন আৰু স্মৰণে দুঃস্বপ্ন নাশ কৰে আৰু পাপ-বন্ধন শিথিল কৰে। ক্ষীৰোদ-সমুদ্ৰৰ মাজত ৰত্নময় ত্ৰিকূট পৰ্বত (সুমেৰুৰ পুত্ৰ) তিনিটা শিখৰসহ বৰ্ণিত—সূৰ্য-চন্দ্ৰ-সম্পৰ্কিত দীপ্ত শিখৰ আৰু এটা শিখৰত ব্ৰহ্মসদন; তাৰ ঢালৰ পদ্মসৰোবৰত হাতিৰাজ গজেন্দ্ৰক গ্ৰাহে (শাপগ্ৰস্ত গন্ধৰ্ব হূহূ) ধৰে। একাগ্ৰ নাৰায়ণ-পরায়ণতাৰে গজেন্দ্ৰে বিষ্ণুৰ দীঘল স্তোত্ৰ কৰে; তাত ‘শিৱ’, ‘শান্ত’ আদি শৈৱ উপাধিও ব্যৱহৃত হৈ পুরাণৰ সমন্বয়বাদী তত্ত্ব প্ৰকাশ পায়। পাছত বিষ্ণু গৰুড়াৰূঢ় হৈ আহি সুদৰ্শনচক্ৰে গ্ৰাহক বধ কৰে, গজেন্দ্ৰ আৰু গ্ৰাহ—উভয়কে মুক্তি দিয়ে, আৰু অশ্বত্থ, ভাস্কৰ, গঙ্গা, নৈমিষাৰণ্য আদি স্মৰণ-তালিকা ঘোষণা কৰি মঙ্গল আৰু ৰক্ষাৰ ফল বৰ্ণনা কৰে।
Divine Beings
Sacred Geography
Mortal & Asura Figures
Key Content Points
- Pulastya answers Nārada by listing four japya units; the first is the Gajendra-mokṣaṇa, explicitly linked to duḥsvapna-nāśa and pāpa-praśamana through śravaṇa, smaraṇa, and kīrtana.
- Topographical sanctification through a detailed cosmographic setting: Trikūṭa (son of Sumeru) with three radiant peaks and a lotus-filled lake encircled by divine beings and luxuriant flora/fauna.
- The Gajendra-stotra: a long hymn to Nārāyaṇa employing nirguṇa–saguṇa theology and occasional Śaiva honorifics, followed by Viṣṇu’s epiphany on Garuḍa, the cakra-slaying of the grāha, and liberation of both elephant and crocodile (Hūhū).
Shlokas in Adhyaya 58
Verse 3
गजेन्द्रमोक्षणं त्वादौ शृणुष्व तदनन्तरम् सारस्वतं ततः पुण्यौ पापप्रशमनौ स्तवौ
প্ৰথমে গজেন্দ্ৰমোক্ষণ (আখ্যাণ/স্তৱ) শুনা; তাৰ পিছত সাৰস্বত। তাৰ পাছত পাপ-প্ৰশমনকাৰী দুটা পুণ্য স্তৱ আছে।
Verse 4
सर्वरत्नमयः श्रीमांस्त्रिकूटो नाम पर्वतः सुतः पर्वतराजस्य सुमेरोर्भास्करद्युतेः
সকলো ৰত্নময় আৰু শ্ৰীসমৃদ্ধ ‘ত্রিকূট’ নামৰ এটা পৰ্বত আছে; সি পৰ্বতৰাজ সুমেৰুৰ পুত্ৰ আৰু সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 5
क्षीरोदजलवीच्यग्रैर्धैतामलशिलातलः उत्थितः सागरं भित्त्वा देवर्षिगणसेवितः
ক্ষীৰসাগৰৰ জলেৰ তৰংগশিখৰে ধৌত আৰু দীপ্ত তাৰ শিলাতল সাগৰ ভেদ কৰি উদিত হ’ল, আৰু দেবর্ষিগণে সেবিত হ’ল।
Verse 6
अपसरोभिः परिवृतः श्रीमान् प्रस्वणाकुलः गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैः सिद्धचारणपन्नगैः
সেই শ্ৰীময় পবিত্ৰ অঞ্চল উপসৰোবৰ/জলাশয়ে পৰিবৃত, নাদধ্বনিত মুখৰ; গন্ধৰ্ব, কিন্নৰ, যক্ষ, সিদ্ধ, চাৰণ আৰু পন্নগেৰে সমাকীৰ্ণ।
Verse 7
विद्याधरैः सपत्नीकैः संयतैश्च तपस्विभिः वृकद्वीपिगजेन्द्रश्च वृगात्रो विराजते
সেই স্থান স্ত্ৰীসহ বিদ্যাধৰ আৰু সংযত তপস্বীৰে শোভিত; লগতে নেকুৰা, চিতাবাঘ, গজেন্দ্ৰ আৰু মৃগদলেৰে উজ্জ্বল।
Verse 8
पुन्नागैः कर्णिकारैश्च बिल्वामलकपाटलैः चूतनीपकदम्बैश्च चन्दनागुरुचम्पकैः
সেই অঞ্চল পুন্নাগ আৰু কৰ্ণিকাৰ, বিল্ব, আমলক আৰু পাটলা; চূত (আম), নীপ আৰু কদম্ব; আৰু চন্দন, অগৰু আৰু চম্পক গছৰে অলংকৃত।
Verse 9
शालैस्तालैस्तमालैश्च सरलार्जुनपर्पटैः तथान्यैर्विविधैर्वृक्षैः सर्वतः समलङ्कृतः
সেই স্থান চাৰিওফালে শাল, তাল, তমাল, সরল, অৰ্জুন আৰু পৰ্পট, লগতে আন নানা বিধ গছেৰে সমলংকৃত আছিল।
Verse 10
नानाधात्वङ्कितैः शृङ्गैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः शोभितो रुचिरप्रख्यैस्त्रिभिर्विस्तीर्णसानुभिः
সেয়া নানা ৰঙৰ খনিজ-ৰেখাৰে অংকিত শৃংগসমূহে, চাৰিওফালে বৈ যোৱা প্ৰস্ৰৱণধাৰাই, আৰু ৰমণীয়তাত খ্যাত তিনিটা বিস্তৃত সানুৱে শোভিত আছিল।
Verse 11
मृगैः शाखामृगैः सिंदैर्मातङ्गैश्च सदामदैः जीवञ्जीवकसंघुष्टैश्चकोरशिखिनादितैः
সেয়া মৃগ, শাখামৃগ (বানৰ), সিংহ আৰু সদা মদোন্মত্ত হাতীৰ গর্জনেৰে নিনাদিত হৈছিল; জীৱঞ্জীৱক পক্ষীৰ কলৰৱ আৰু চকোৰ-ময়ূৰৰ নাদেৰে পূৰ্ণ আছিল।
Verse 12
तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवते यं दिवाकरः नानापुष्पसमाकीर्णं नानागन्धाधिवासितम्
{"prahlada_mentioned": false, "lineage_reference": null, "bhakta_parampara": null, "hiranyakashipu_context": null, "narasimha_echo": false, "asura_devotee_theme": null}
Verse 13
द्वितीयं राजतं शृङ्गं सेवते यं निशाकरः पाण्डुराम्बुदसंकाशं तुषारचयसंनिभम्
দ্বিতীয় শৃংগটো ৰূপালী, যাক নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) সেবা কৰে; সেয়া ফিকা মেঘৰ দৰে আৰু তুষাৰৰ ৰাশি (হিমসমূহ) সদৃশ।
Verse 14
वज्रेन्द्रनीलवैडूर्यतेजोभिर्भासयन् दिशः तृतीयं ब्रह्मसदनं प्रकृष्टं शृङ्गमुत्तमम्
বজ্ৰ, ইন্দ্ৰনীল আৰু বৈডূৰ্যৰ তেজে দিশসমূহ আলোকিত কৰি তৃতীয়টো—অত্যুত্তম আৰু প্ৰকৃষ্ট শৃংগ—ব্ৰহ্মাৰ সদন।
Verse 15
न तत्कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः नातप्ततपसो लोके ये च पापकृतो जनाः
Those who are ungrateful (who destroy or deny benefits received) do not behold it; nor do the cruel, nor the unbelievers; nor those who have not undertaken austerities in the world; nor people who commit sinful acts.
Verse 17
कुमुदोत्पलकह्लारैः पुण्डरीकैश्च मण्डितम् कमलैः शतपत्रैश्च काञ्चनैः समलङ्कृतम्
ই কুমুদ, উৎপল, কহ্লাৰ আৰু পুণ্ডৰীক পদ্মেৰে মণ্ডিত; সোণালী কমল আৰু শতপত্ৰ পদ্মেৰে অলংকৃত।
Verse 18
पत्रैर्मरकतप्रख्यैः पुष्पैः काञ्चनसंनिभैः गुल्मैः कीचकवेणूनां समन्तात् परिवेष्टितम्
তাৰ পাত মৰকতৰ দৰে দীপ্ত, ফুল সোণৰ দৰে; কীচক বাঁহৰ ঝোপে তাক চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত কৰি ৰাখিছিল।
Verse 19
तस्मिन् सरसि दुष्टात्मा विरूपो ऽन्तर्जलेशयः आसीद् ग्राहो गजेन्द्राणां रिपुराकेकरेक्षमः
{"frame_active": false, "narrator": null, "listener": null, "embedded_story": null, "frame_transition": null, "question_asked": null}
Verse 20
अथ दन्तोज्ज्वलमुखः कदाचिद् गजयूथपः मदस्रावी जलाकाङ्क्षी पादचारीव पर्वतः
তেতিয়া কোনো এক সময় দন্তে দীপ্ত মুখবিশিষ্ট হাতীৰ জাকৰ নেতা, মদৰস ঝৰাই জলৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, পদচাৰী চলন্ত পৰ্বতৰ দৰে আহিল।
Verse 21
वासयन्मदगन्धेन गिरिमैरावतोपमः गजो ह्यञ्जनसंकाशो मदाच्चलितलोचनः
মদগন্ধে পৰ্বতক সুগন্ধিত কৰি, ঐৰাৱতসম সেই হাতী অঞ্জনৰ দৰে শ্যাম; মদৰ প্ৰভাৱত তাৰ চকু অস্থিৰ আছিল।
Verse 22
तृषितः पातुकामो ऽसौ अवतीर्णश्च तज्जलम् सलीलः पङ्कजवने यूथमध्यगतश्चरन्
তৃষ্ণাৰ্ত হৈ পান কৰিবলৈ ইচ্ছুক সি সেই জলত নামিল; জলসহ পদ্মবনত ক্ৰীড়া কৰি, জাকৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰি বিচৰণ কৰিলে।
Verse 23
गृहीतस्तेन रौद्रेण ग्राहेणाव्यक्तमूर्तिना पश्यन्तीनां करेणूनां क्रोशन्तीनां च दारुणम्
["Tripartite sacred geography", "Naming of sub-tīrthas", "Puṇya through pilgrimage/ritual contact", "Memory-tradition (smṛta) as authority for place-names"]
Verse 25
वेष्ट्यमानः सुघोरैस्तु पाशैर्नागो दृढैस्तथा विस्फूर्य च यथाशक्ति विक्रोसंश्च महारवान्
সেই নাগটো অতি ভয়ংকৰ আৰু দৃঢ় পাশত কসাকৈ মেৰ খাই আছিল; সি যথাশক্তি ছটফটাই মহাগর্জনময় চিঞৰ-বাখৰ কৰিলে।
Verse 26
व्यथितः स निरुत्साहो गृहीतो घोरकर्मणा परमापदमापन्नो मनसाचिन्तयद्धरिम्
সি ব্যথিত আৰু নিৰুৎসাহ হৈ সেই ঘোৰ কৰ্মকাৰীৰ দ্বাৰা ধৃত হ’ল; পৰম বিপদত পৰি মনতে হৰিক চিন্তা কৰিলে।
Verse 27
स तु नागवरः श्रीमन् नारायणपरायणः तमेव शरणं देवं गतः सर्वात्मना तदा
হে শ্ৰীমান! সেই শ্ৰেষ্ঠ নাগ নাৰায়ণপৰায়ণ হৈ, তেতিয়া সৰ্বাত্মভাৱে সেই দেৱকেই একমাত্ৰ শৰণ ল’লে।
Verse 28
एकात्मा निगृहीतात्मा विशुद्धेनान्तरात्मना जन्मजन्मान्तराभ्यासात् भक्तिमान् गरुडध्वजे
সি একাগ্ৰ, সংযতাত্মা আৰু অন্তৰাত্মাত বিশুদ্ধ; জন্ম-জন্মান্তৰৰ অভ্যাসৰ ফলত গৰুড়ধ্বজৰ প্ৰতি ভক্তিমান হ’ল।
Verse 29
नान्यं देवं महादेवात् पूजयामास केशवात् मथितामृतफेनाभं शङ्खचक्रगदाधरम्
yāni pāpāni karmāṇi bālatvāc caritāni ca | duṣṭāṃ yonim imāṃ prāpya tan-muktiṃ kathaya dvija ||
Verse 32
नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्तिने अन्तराय चैकाय अव्यक्ताय नमो नमः
আদ্য, বীজস্বৰূপ, ঋষি-ৱেদাধিষ্ঠিত, প্ৰৱৰ্তক; অন্তৰ্যামী, একমাত্ৰ, অব্যক্ত—আপোনাক নমো নমঃ।
Verse 33
नमो गुह्याय गूढाय गुणाय गुणवर्तिने अप्रर्क्याप्रमेयाय अतुलाय नमो नमः
গুহ্য, গূঢ়; গুণস্বৰূপ আৰু গুণসমূহত কাৰ্যকৰ; অপৰ্ক্য, অপ্ৰমেয়; অতুল—আপোনাক নমো নমঃ।
Verse 34
नमः शिवाय शान्ताय निश्चिन्ताय यशस्विने सनातनाय पूर्वाय पुराणाय नमो नमः
শিৱ, শান্ত, নিশ্চিন্ত, যশস্বী; সনাতন, পূৰ্ব, পুৰাণ—আপোনাক নমো নমঃ।
Verse 35
नमो देवाधिदेवाय स्वभावाय नमो नमः नमो जगत्प्रतिष्ठाय गोविन्दाय नमो नमः
দেৱাধিদেৱ, স্বভাৱস্বৰূপ প্ৰভুলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। জগতৰ প্ৰতিষ্ঠা-আধাৰ গোবিন্দলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 36
नमो ऽस्तु पदमनाभाय नमो योगोद्भवाय च विश्वेश्वराय देवाय शिवाय हरये नमः
পদ্মনাভলৈ নমস্কাৰ; যোগোদ্ভৱ প্ৰভুলৈও নমস্কাৰ। বিশ্বেশ্বৰ দেৱলৈ—শিৱলৈ, হৰিলৈ—নমস্কাৰ।
Verse 37
नमो ऽस्तु तस्मै देवाय निर्गुणाय गुणात्मने नारायणाय विश्वाय देवानां परमात्मने
সেই দেৱলৈ নমস্কাৰ—যি নিৰ্গুণ, তথাপি গুণৰ আত্মস্বৰূপ। বিশ্বৰূপ নাৰায়ণলৈ, দেৱসকলৰ পৰমাত্মালৈ নমস্কাৰ।
Verse 38
नमो नमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमो ऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय
কাৰণ-ৱামনলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ; অমিত বিক্ৰমশালী নাৰায়ণলৈ নমস্কাৰ। শ্ৰীশাৰ্ঙ্গ ধনু, চক্ৰ, খড়্গ আৰু গদা ধাৰণ কৰা সেই পুৰুষোত্তমলৈ নমস্কাৰ।
Verse ["Indra", "Pitṛs"]
गुह्याय वेदनिलयाय महोदराय सिंहाय दैत्यनिधनाय चतुर्भुजाय ब्रह्मेन्द्ररुद्रमुनिचारणसंस्तुताय देवोत्तमाय वरदाय नमो ऽच्युताय // वम्प्_58.39 नागेन्द्रदेहशयनासनसुप्रियाय गोक्षीरहेमशुकनीलघनोपमाय पीताम्बराय मधुकैटभनाशनाय विश्वाय चारुमुकुटाय नमो ऽजराय // वम्प्_58.40 नाभिप्रजातक्रमलस्थचतुर्मखाय श्रीरोदकार्णवनिकेतयशोधराय ना�Vamana Purana
ઇન્દ્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને અને પિતૃદેવતાઓને તર્પણ અર્પી સંતોષ આપીને, તેણે મહાનદીના જળમાં સ્નાન કર્યું અને પછી સરયૂ નદી તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
Verse 48
कार्यं क्रिया कारणमप्रमेयं हिरण्यबाहुं वरपद्मनाभम् महाबलं वेदनिधिं सुरेशं व3जामि विष्णुं शरणं जनार्दनम्
I go for refuge to Viṣṇu, Janārdana—who is the effect, the action, and the cause; immeasurable; golden-armed; the excellent lotus-naveled one; of great might; the treasury of the Vedas; and the Lord of the gods.
Verse 54
त्रिविक्रमं त्रिलोकेशं सर्वेषां प्रपितामहम् योगात्मानं महात्मानं प्रपद्ये ऽहं जनार्दनम्
Śiva as Śambhu/Śūladhara/Śmaśāna-nilaya (ascetic-liminal form)
Verse 57
एकाय लोकत्त्वाय परतः परमात्मने नमः सहस्रशिरसे अनन्ताय महात्मने
{"bhagavata_parallel": "Bhāgavata Purāṇa 8.5–8.7 (deva-protection; Viṣṇu as refuge) and 8.15–8.23 (daitya defeat motifs around Bali narrative)", "vishnu_purana_parallel": "Viṣṇu Purāṇa 1.17–1.22 (Viṣṇu as sustainer/protector; daitya-slaying across yugas)", "ramayana_connection": "Rāmāyaṇa (general) Viṣṇu as protector through Rāma; stuti-style parallels in Ayodhyā/Kiṣkindhā kāṇḍa hymns", "mahabharata_echo": "Mahābhārata Śānti/Anuśāsana (Nārāyaṇīya) praising Viṣṇu as support of earth and slayer of asuras", "other_puranas": ["Harivaṃśa (Viṣṇu-stuti passages)", "Padma Purāṇa (Viṣṇu as jagad-ādhāra)"], "vedic_reference": "Ṛgveda 1.154 (Viṣṇu’s strides; cosmic support imagery)"}
Verse 59
नमस्ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानामभयप्रद सुब्रह्मण्य नमस्ते ऽस्तु त्राहि मां शरणागतम्
হে পুণ্ডৰীকাক্ষ! ভক্তসকলক অভয় দান কৰোঁতা, তোমাক নমস্কাৰ। হে পৰম মঙ্গলময় আৰু অতিশয় কৃপালু—শৰণাগত মোক ৰক্ষা কৰা।
Verse 60
पुलस्त्य उवाच भक्तिं तस्यानुसंचिन्त्य नागस्यमोघसंभवः प्रीतिमानभवद् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः
{"bhagavata_parallel": "Bhāgavata Purāṇa 10.89 (Hari-Hara theological discussions in broader tradition) and 12.4 (pralaya) as thematic parallels; not a direct Vāmana episode", "vishnu_purana_parallel": "Viṣṇu Purāṇa 1.2 and 1.7 (one Supreme appearing as Brahmā/Viṣṇu/Rudra; pralaya function)", "ramayana_connection": "Rāmāyaṇa (general) syncretic praise tradVamana Purana,58,61,VamP 58.61,sānnidhyaṃ kalpayāmāsa tasmin sarasi keśavaḥ garuḍastho jagatsvāmī lokādhārastapodhanaḥ,सान्निध्यं कल्पयामास तस्मिन् सरसि केशवः गरुडस्थो जगत्स्वामी लोकाधारस्तपोधनः,Saromahatmiya (Lake/Tirtha-Mahatmya Cycle),Tirtha Mahima / Divine Presence (Sānnidhya),Adhyaya 58 — Sarasi-sānnidhya & Gajendra-mokṣa-prasaṅga (Lake Presence and the Elephant’s Deliverance),58.61,sānnidhyaṃ kalpayāmāsa tasmin sarasi keśavaḥ |
Verse 80
य इदं शृणुयान्तित्यं प्रातरुत्थाय मानवः प्राप्नुयात् परमां सिद्धिं दुःस्वप्नस्तस्य नश्यति
Not an avatāra passage; emphasis on Skanda and tīrtha rites leading to Narmadā.
Verse 82
एतत्पवित्रं परमं सुपुण्यं संकीर्तनीयं चरितं मुरारेः यस्मिन् किलोक्ते बहुपापबन्धनात् लभ्येत मोक्षो द्विरदेन यद्वत्
ইয়া পৰম পবিত্ৰ, অতিশয় পুণ্যদায়ক আৰু সংকীৰ্তনীয়—মুৰাৰিৰ চৰিত। ইয়াক প্ৰচাৰ/উচ্চাৰ কৰিলে বহু পাপবন্ধনৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়, যেন দ্বিৰদ গজেন্দ্ৰে লাভ কৰিছিল।
Verse 83
अजं वरेण्यं वरपद्मनाभं नारायणं ब्रह्मनिधिं सुरेशम् तं देवगुह्यं पुरुषं पुराणं वन्दाम्यहं लोकपतिं वरेण्यम्
{"cosmic_form_present": false, "three_steps_described": false, "step_one_bhuloka": null, "step_two_bhuvarloka": null, "step_three_svarloka": null, "cosmic_scale_imagery": "Temporal-causal vastness: karmic residue spanning seven births; moral cosmos rather than spatial cosmos.", "universe_measurement": null}
Verse 84
पुलस्त्य उवाच एतत् तवोक्तं प्रवरं स्तवानां स्तवं मुरारेर्वरनागकीर्तनम् यं कीर्त्य संश्रुत्य तथा विचिन्त्य पापापनोदं पुरुषो लभेत
snātvā: having bathed; saṃgama: confluence/meeting-place of waters; nadyāḥ: of the river; sarasvatī: the sacred river Sarasvatī; arṇava: ocean/sea, a vast body of water; someśvara: “Lord of Soma (the Moon)”, a name of Śiva and also a tirtha/linga-site; lokapati: lord/protector of the world; kapardin: “wearer of a kaparda (matted hair-knot)”, epithet of Śiva.
Frequently Asked Questions
Although the episode is decisively Vaiṣṇava (Nārāyaṇa’s epiphany, Sudarśana-cakra, Garuḍa), the Gajendra-stotra applies Śaiva epithets such as “Śiva” and “Śānta” to Viṣṇu, indicating a syncretic theology where auspiciousness (śivatva) and supreme lordship are not sectarian monopolies. The hymn’s nirguṇa–saguṇa language further supports a shared metaphysical horizon in which the supreme is beyond attributes yet approachable through devotion.
The adhyāya sacralizes a mythic pilgrimage-topography: Trikūṭa rising from the Kṣīroda-sāgara, its three luminous peaks (linked to Sūrya, Candra, and a Brahma-sadana), and a lotus-lake where the salvific event occurs. Additionally, Viṣṇu’s concluding mnemonic list (including Gaṅgā and Naimiṣāraṇya) functions as a portable tīrtha-map: remembrance itself becomes a ritual substitute that confers protection and auspicious dreaming.
The chapter foregrounds śaraṇāgati (total refuge) and bhakti as efficacious even in extremis: Gajendra’s single-minded recollection and stotra draw Viṣṇu’s immediate presence. The liberation of both victim (elephant) and aggressor (crocodile as cursed Hūhū) frames divine grace as both protective and purificatory, while repeated claims about śravaṇa–kīrtana–smaraṇa establish the episode as a japya text for pāpa-praśamana and duḥsvapna-nāśa.