ShaivaAtharva16 Verses

Akshamalika

ShaivaAtharva

অক্ষামালিকা উপনিষদ অথৰ্ববেদ-সম্পর্কিত এক সংক্ষিপ্ত কিন্তু সাধনামুখী শৈৱ উপনিষদ। ইয়াত জপৰ সহায়ক হিচাপে অক্ষামালা (বিশেষকৈ ৰুদ্ৰাক্ষমালা)-ৰ পবিত্ৰতা, ব্যৱহাৰবিধি আৰু প্ৰতীকী তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। উপনিষদে জপক কেৱল গণনা নহয়, মনৰ একাগ্ৰতা, বাক্-শুদ্ধি আৰু শিৱ-স্মৰণ স্থিৰ কৰা শৃঙ্খলিত অনুশীলন হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ঐতিহাসিকভাৱে ই উত্তৰকালীন উপনিষদসমূহৰ সেই ধাৰাত পৰে য’ত উপনিষদীয় মুক্তিচিন্তা, ভক্তি আৰু মন্ত্র-যোগ একেলগে মিলিত হয়। অথৰ্ববেদৰ মন্ত্রপ্ৰধান ঐতিহ্য ইয়াত শিৱকেন্দ্ৰিত অন্তৰ্মুখ সাধনাত ৰূপান্তৰিত হয়। দাৰ্শনিক দৃষ্টিত মালাক এক সূক্ষ্ম বিশ্ব-ৰূপক ধৰা হয়: মালাৰ বৃত্ত সংসাৰচক্ৰ সূচায়; সূতাৰ অবিচ্ছিন্নতা চেতনাধাৰাৰ; আৰু ‘মেৰু’ দানা গণনাৰ অতীত পৰতত্ত্বৰ প্ৰতীক। সেয়ে বাহ্য উপকৰণ অন্তঃকৰণ-শুদ্ধি আৰু শিৱতত্ত্বত স্থিতিৰ পথত সহায়ক হয়।

Start Reading

Key Teachings

• Akṣamālikā (rosary) as a sacred support (ālambana) for japa and meditation in Śaiva sādhanā

• Japa as disciplined attention: repetition transforms mind and speech

not merely counts syllables

• Symbolism of beads

thread

and meru bead as a microcosm of tattvas and the ascent to transcendence

• Integration of devotion (bhakti) and yogic concentration (dhāraṇā/dhyāna) toward Śiva-realization

• Correct method and ethics of practice: steadiness

purity of intention

restraint

and humility

• Movement from external ritual to internalization: the mālā guides inward recollection (smaraṇa)

• Liberation-oriented mantra practice: japa as a means to purification and stabilizing non-dual insight centered on Śiva

Verses of the Akshamalika

16 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

हरिः ॐ । अथ प्रजापतिर्गुहं पप्रच्छ— भो ब्रह्मन्, अक्ष-माला-भेद-विधिं ब्रूहि इति । सा किंलक्षणा, कति भेदाः अस्याः, कति सूत्राणि, कथं घटनाप्रकारः, के वर्णाः, का प्रतिष्ठा, कस्याः अधिदेवता, किं फलं च इति...

হৰিঃ ॐ। তাৰ পাছত প্ৰজাপতিয়ে গুহক সুধিলে— “হে ব্ৰহ্মন্, অক্ষ-মালাৰ ভেদ আৰু বিধি কোৱা। তাৰ লক্ষণ কি, কিমান প্ৰকাৰ, কিমান সূত্ৰ, কেনেকৈ গাঁথিব, কোন কোন বৰ্ণ, প্ৰতিষ্ঠা কি, অধিদেৱতা কোন, আৰু ফল কি?”॥১॥

Upāsanā (saguṇa-brahma worship) as an aid toward purification (citta-śuddhi) and liberation-oriented practice

Verse 2

तं गुहः प्रत्युवाच— प्रवाल-मौक्तिक-स्फटिक-शङ्ख-रजत-अष्टापद-चन्दन-पुत्रजीविका-अब्जे रुद्राक्षा इति । आदिक्षान्तमूर्तिः सावधानभावा । सौवर्णं राजतं ताम्रं तन्मुखे मुखं तत्पुच्छे पुच्छं तदन्तरावर्तनक्रमेण...

গুহে উত্তৰ দিলে— “মালা প্ৰৱাল, মুক্তা, স্ফটিক, শঙ্খ, ৰজত, অষ্টাপদ, চন্দন, পুত্ৰজীৱিকা, পদ্মবীজ আৰু ৰুদ্ৰাক্ষ— এইবোৰেৰে হ’ব পাৰে। তাৰ মূৰ্তি ‘অ’ৰ পৰা ‘ক্ষ’লৈ বুলি ধ্যান কৰি, ভাব সাৱধান ৰাখিব। সোণ/ৰূপা/তাম্ৰৰ সংযোগে, মুখত ‘মুখ’ আৰু পুচ্ছত ‘পুচ্ছ’ ৰাখি, অন্তৰ্মুখী আবর্তনক্রমে গাঁথিব।”॥২॥

Ritual supports (upakaraṇa) for mantra-upāsanā; purity of means (sādhana-śuddhi)

Verse 3

यदस्याऽन्तरं सूत्रं तद्ब्रह्म । यद्दक्षपार्श्वे तच्छैवम् । यद्वामे तद्वैष्णवम् । यन्मुखं सा सरस्वती । यत्पुच्छं सा गायत्री । यत्सुषिरं सा विद्या । या ग्रन्थिः सा प्रकृतिः । ये स्वरास्ते धवलाः । ये स्प...

ইয়াৰ অন্তঃসূত্ৰেই ব্ৰহ্ম। সোঁপাশৰটো শৈৱ; বাঁওপাশৰটো বৈষ্ণৱ। ইয়াৰ ‘মুখ’ সৰস্বতী; ‘পুচ্ছ’ গায়ত্ৰী। ইয়াৰ ছিদ্ৰ বিদ্যা; ইয়াৰ গাঁঠ প্ৰকৃতি। স্বৰ ধৱল; স্পৰ্শবৰ্ণ পীত; আৰু বাকী বৰ্ণ ৰক্ত।॥৩॥

Brahman and Prakṛti; nāda/śabda as vidyā; integration of sectarian deities within a Brahman-centered upāsanā

Verse 4

अथ तां पञ्चभिर्गन्धैरमृतैः पञ्चभिर्गव्यैस्तनुभिः शोधयित्वा, पञ्चभिर्गव्यैर्गन्धोदकेन संस्राप्य, तस्मात् सोङ्कारेण पत्रकूर्चेन स्नपयित्वा, अष्टभिर्गन्धैरालिप्य, सुमनःस्थले निवेश्य, अक्षतपुष्पैराराध्य, ...

তাৰ পাছত তাক পাঁচ অমৃতসম গন্ধ আৰু গব্যৰ পাঁচ দ্ৰব্যৰ সূক্ষ্ম প্ৰয়োগে শোধন কৰি, গব্যসহিত সুগন্ধি জলে ছিটাই, ‘স-ওংকাৰ’ উচ্চাৰণ কৰি পাত-কূৰ্চেৰে স্নান কৰাই, আঠ গন্ধেৰে লেপন কৰি, মনোহৰ স্থানে স্থাপন কৰি, অক্ষত আৰু পুষ্পেৰে আৰাধনা কৰি— ‘অ’ৰ পৰা ‘ক্ষ’লৈ বৰ্ণসমূহেৰে তাক প্ৰত্যক্ষভাৱে ভাবনা (ধ্যান) কৰিব।॥৪॥

Śabda (akṣara) as sacred power; saṃskāra (consecration) of instruments for upāsanā

Verse 5

ओमङ्कार मृत्युञ्जय सर्वव्यापक प्रथमेऽक्षे प्रतितिष्ठ । ओमाङ्काराकर्षणात्मकसर्वगत द्वितीयेऽक्षे प्रतितिष्ठ । ओमिङ्कारपुष्टिदाक्षोभकर तृतीयेऽक्षे प्रतितिष्ठ । ओमीङ्कार वाक्प्रसादकर निर्मल चतुर्थेऽक्षे प...

‘ॐ-অংকাৰ, মৃত্যুঞ্জয়, সৰ্বব্যাপক— প্ৰথম মণিত প্ৰতিষ্ঠিত হওক। ॐ-আংকাৰ, আকর্ষণ-স্বৰূপ, সৰ্বগত— দ্বিতীয় মণিত প্ৰতিষ্ঠিত হওক। ॐ-ইংকাৰ, পুষ্টিদায়ক, ক্ষোভকৰ— তৃতীয়ত প্ৰতিষ্ঠিত হওক। ॐ-ঈংকাৰ, বাক্-প্ৰসাদক, নিৰ্মল— চতুৰ্থত প্ৰতিষ্ঠিত হওক…’ এইদৰে ‘ক’ৰ পৰা ‘ক্ষ’লৈ প্ৰতিটো ব্যঞ্জনত ‘ॐ’ আগত দি, তাৰ-তাৰ শক্তি স্মৰি ‘অমুক মণিত প্ৰতিষ্ঠিত হওক’ বুলি নিয়োগ কৰা হয়; শেষত— ‘ॐ-ক্ষংকাৰ, পৰাঅপৰ তত্ত্বজ্ঞাপক, পৰঞ্জ্যোতি-ৰূপ— শিখামণি/মেৰুত প্ৰতিষ্ঠিত হওক’॥৫॥

Śabda-brahman / mātṛkā-śakti as a support for upāsanā; movement from phonemic totality toward para-jyotis (supreme light)

Verse 6

अथोवाच ये देवाः पृथिवीपदास्तेभ्यो नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै । पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीम् अक्षमालिकाम् ॥६॥

তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে—যিসকল দেৱে পৃথিৱীক নিজৰ পদ বুলি ধৰে, তেওঁলোকলৈ নমস্কাৰ। হে ভগৱন্তসকল, শোভা-মঙ্গলৰ বাবে অনুমোদন কৰক; পিতৃসকলেও শোভা-মঙ্গলৰ বাবে অনুমোদন কৰক—এই জ্ঞানময় অক্ষমালিকাক।

Upāsanā (sacralization of a ritual support) oriented to Jñāna and Mokṣa

Verse 7

अथोवाच ये देवा अन्तरिक्षसदस्तेभ्यो ॐ नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै । पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीम् अक्षमालिकाम् ॥७॥

তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে—যিসকল দেৱ অন্তৰীক্ষত অধিষ্ঠিত, তেওঁলোকলৈ ‘ওঁ’ সহ নমস্কাৰ। হে ভগৱন্তসকল, শোভা-মঙ্গলৰ বাবে অনুমোদন কৰক; পিতৃসকলেও শোভা-মঙ্গলৰ বাবে অনুমোদন কৰক—এই জ্ঞানময় অক্ষমালিকাক।

Upāsanā and Adhikāra (removal of obstacles for sādhana)

Verse 8

अथोवाच ये देवा दिविषदस्तेभ्यो नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै । पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीम् अक्षमालिकाम् ॥८॥

তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে—যিসকল দেৱ স্বৰ্গত অধিষ্ঠিত, তেওঁলোকলৈ নমস্কাৰ। হে ভগৱন্তসকল, শোভা-মঙ্গলৰ বাবে অনুমোদন কৰক; পিতৃসকলেও শোভা-মঙ্গলৰ বাবে অনুমোদন কৰক—এই জ্ঞানময় অক্ষমালিকাক।

Īśvara-anugraha (grace) supporting Jñāna-sādhana

Verse 9

अथोवाच ये मन्त्राः या विद्यास्तेभ्यो नमः । ताभ्यश्चोन्नमः । तच्छक्तिरस्याः प्रतिष्ठापयति ॥९॥

তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে—মন্ত্ৰসমূহ আৰু বিদ্যাসমূহলৈ নমস্কাৰ; আৰু সিহঁতলৈ উচ্চতৰ নমস্কাৰ। সিহঁতৰ শক্তিয়েই ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা (সংস্কাৰ) কৰে।

Śakti of Mantra / Vidyā (mantra-śakti as efficacious power)

Verse 10

अथोवाच ये ब्रह्मविष्णुरुद्रास्तेभ्यः सगुणेभ्यः ॐ नमः । तद्वीर्यमस्याः प्रतिष्ठापयति ॥१०॥

তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—সগুণ স্বৰূপধাৰী তেওঁলোকলৈ ‘ওঁ’ সহ নমস্কাৰ। তেওঁলোকৰ বীৰ্য (তেজ)ই ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

Saguṇa Brahman / Īśvara-upāsanā as support for sādhana

Verse 11

अथोवाच ये साङ्ख्यादितत्त्वभेदास्तेभ्यो नमो वर्तध्वं विरोधेऽनुवर्तध्वम्॥११॥

তেতিয়া তেওঁ ক’লে—সাংখ্য আদি তত্ত্বভেদ প্ৰতিপাদকসকললৈ নমস্কাৰ। তোমালোকে নিজ নিজ পথত স্থিৰ থাকা; বিৰোধতো অনুবর্তন কৰা, বিবাদ নকৰিবা॥১১॥

Samanvaya (reconciliation of doctrines) and non-contention in pursuit of Brahma-vidyā

Verse 12

अथोवाच ये शैवा वैष्णवाः शाक्ताः शतसहस्रशस्तेभ्यो नमो नमो भगवन्तोऽनुमदन्त्वनुगृह्णन्तु॥१२॥

তেতিয়া তেওঁ ক’লে—শৈৱ, বৈষ্ণৱ আৰু শাক্ত—শত সহস্ৰবাৰ—তেওঁলোকলৈ নমো নমঃ। সেই ভগৱন্তসকলে অনুমোদন কৰক, অনুগ্ৰহ কৰক॥১২॥

Īṣṭa-devatā-samanvaya (sectarian harmony) in aid of sādhana; grace (anugraha)

Verse 13

अथोवाच याश्च मृत्योः प्राणवत्यस्ताभ्यो नमो नमस्तेनैतं मृडयत मृडयत॥१३॥

তেতিয়া তেওঁ ক’লে—মৃত্যুৰ প্ৰাণৱতী শক্তিসকললৈ নমো নমঃ। তাৰ দ্বাৰা ইয়াক শান্ত কৰা, শান্ত কৰা॥১৩॥

Mṛtyu-jaya (transcending death) through prāṇa-upāsanā and mantra; fearlessness (abhaya)

Verse 14

पुनरेतस्यां सर्वात्मकत्वं भावयित्वा भावेन पूर्वमालिकामुत्पाद्यारभ्य तन्मयीं महोपहारैरुपहृत्य आदिक्षान्तैरक्षरैरक्षमालामष्टोत्तरशतं स्पृशेत्॥१४॥

পুনৰায় ইয়াত সৰ্বাত্মকত্ব ভাবনা কৰি, ভাৱসহ প্ৰথমে পূৰ্বমালিকা সৃষ্টি কৰি আৰম্ভ কৰক; সেই তত্ত্বময়ক মহোপহাৰে অৰ্পণ কৰি, ‘অ’ৰ পৰা ‘ক্ষ’লৈ অক্ষৰসমূহে অক্ষমালাক ১০৮ বাৰ স্পৰ্শ কৰক॥১৪॥

Sarvātmakatva (the all-self nature of Brahman/Ātman) expressed through mantra-mātṛkā and japa-sādhana

Verse 15

अथ पुनरुत्थाप्य प्रदक्षिणीकृत्यॊ नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमाले सर्ववशङ्कर्यै नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमालिके शेषस्तम्भिन्यै नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमाले उच्चाटन्यै नमस्ते भगवति मन्त्रमातृ...

তাৰপৰা পুনৰায় তাক উঠাই প্ৰদক্ষিণা কৰি (ক’ব)—হে ভগৱতী মন্ত্রমাতৃকে, হে অক্ষমালে, সৰ্ববশীকৰণকাৰিণী, তোমাক নমস্কাৰ। হে ভগৱতী মন্ত্রমাতৃকে, হে অক্ষমালিকে, শেষ (অৱশিষ্ট শক্তি) স্তম্ভিনী, তোমাক নমস্কাৰ। হে ভগৱতী মন্ত্রমাতৃকে, হে অক্ষমালে, উচ্চাটনী, তোমাক নমস্কাৰ। হে ভগৱতী মন্ত্রমাতৃকে, হে অক্ষমালে—বিশ্বৰ অমৃত্যু, মৃত্যুঞ্জয়-স্বরূপিণী; সকলো লোক উজ্জ্বল কৰা; সকলো লোক-ৰক্ষাত শ্ৰেষ্ঠ; সকলো লোক উজীৱিত কৰা; সকলো লোক উৎপাদক; দিবা-প্ৰৱৰ্তিকা; ৰাত্ৰি-প্ৰৱৰ্তিকা; তুমি নদ্যন্তৰ, দেশান্তৰ, দ্বীপান্তৰ, লোকান্তৰ গমন কৰা; সদা স্ফুৰা; সকলো হৃদয়ত বাস কৰা। পৰাৰূপে নমস্কাৰ, পশ্যন্তীৰূপে নমস্কাৰ, মধ্যমাৰূপে নমস্কাৰ, বৈখৰীৰূপে নমস্কাৰ। সৰ্বতত্ত্বাত্মিকা, সৰ্ববিদ্যাত্মিকা, সৰ্বশক্ত্যাত্মিকা, সৰ্বদেৱাত্মিকা; বশিষ্ঠ মুনিয়ে আৰাধিত, বিশ্বামিত্র মুনিয়ে আশ্ৰিত—নমস্তে নমস্তে॥১৫॥

Śabda-brahman / mantra-mātṛkā as sarvātman; integration of upāsanā with Vedāntic all-inclusiveness

Verse 16

प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति। सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति। तत्सायंप्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति। एवमक्षमालिकया जप्तो मन्त्रः सद्यः सिद्धिकरो भवतीत्याह भगवान् गुहः प्रजापतिमित्युपनिषत्॥१...

যি প্ৰাতে ইয়াক অধ্যয়ন কৰে, সি ৰাতিত কৰা পাপ নাশ কৰে। যি সায়ংকালে অধ্যয়ন কৰে, সি দিনত কৰা পাপ নাশ কৰে। সেয়ে সন্ধ্যা আৰু প্ৰাতে ইয়াৰ অনুশীলনে পাপীও নিষ্পাপ হয়। অক্ষমালিকা (জপমালা)ৰে জপ কৰা এই মন্ত্ৰ তৎক্ষণাৎ সিদ্ধিদায়ক—এইদৰে ভগৱান গুহে প্ৰজাপতিক ক’লে; ইতি উপনিষদ্॥১৬॥

Pāpa–puṇya-śuddhi (purification), Japa as sādhana, Siddhi (attainment) as fruit of disciplined practice