Adhyaya 7

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तीर्थमन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षीरोदकमिति स्मृतम् । सीताकुण्डाच्च वायव्ये वर्त्तते गुणसुन्दरम् । पुण्यैकनिचयस्थानं सर्वदुःखविनाशनम्

অগস্ত্য ক’লে: মই আন এটা তীৰ্থ বৰ্ণনা কৰিম, যাক ‘ক্ষীৰোদক’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। সীতাকুণ্ডৰ উত্তৰ-পশ্চিমে ই অৱস্থিত, গুণে গুণে সুন্দৰ—পুণ্য সঞ্চয়ৰ স্থান আৰু সকলো দুঃখ বিনাশক।

Verse 2

पुरा दशरथो राजा पुत्रेष्टिनाम नामतः । चकार विधिवद्यज्ञं पुत्रार्थं यत्र चादरात्

পূৰ্বে দাশৰথ ৰজাই পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে, বিধি অনুসাৰে আৰু আদৰে, তাত ‘পুত্ৰেষ্টি’ নামৰ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল।

Verse 3

क्रतुं समापयामास सानन्दो भूरिदक्षिणम् । यज्ञान्ते क्रतुभुक्तत्र मूर्तिमान्समदृश्यत

সেই যজ্ঞ তেওঁ আনন্দেৰে সমাপ্ত কৰিলে আৰু প্ৰচুৰ দক্ষিণা দান কৰিলে। যজ্ঞান্তে তাত হৱিভোগী পুৰুষ মূৰ্তিমান ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 4

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम् । तस्मिन्हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम् । चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो दत्तवान्नृपः

তেওঁ হাতে সৰ্বোত্তম হৱিঃভৰা সোণৰ পাত্ৰ ল’লে। সেই হৱিঃত পৰম বৈষ্ণৱ তেজ মিশ্ৰিত আছিল। ৰজাই তাক চাৰিভাগ কৰি পত্নীসকলক দান কৰিলে।

Verse 5

यत्र तत्क्षीरसंप्राप्तिर्जाता परमदुर्लभा । क्षीरोदकमिति ख्यातं तत्स्थानं पापनाशनम् । उदकेनाभिव्यक्तं च उत्तमं च फलप्रदम्

য’ত সেই অতি দুৰ্লভ ‘ক্ষীৰ-প্ৰাপ্তি’ ঘটিছিল, সেই স্থান ‘ক্ষীৰোদক’ নামে খ্যাত হ’ল। ই পাপ নাশ কৰে; তাৰ জলৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত হৈ সৰ্বোত্তম ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 6

तत्र स्नात्वा नरो धीमान्विजितेन्द्रिय आदरात् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुत्रांश्च सुबहुश्रुतान्

তাত শ্ৰদ্ধাৰে স্নান কৰি, ইন্দ্ৰিয়-জয়ী বুদ্ধিমান নৰে সকলো কামনা লাভ কৰে—আৰু বহুশ্ৰুত, সু-শিক্ষিত পুত্ৰসকলকো পায়।

Verse 7

आश्विने शुक्लपक्षस्य एकादश्यां जितव्रतः । तत्र स्नात्वा विधानेन दत्त्वा शक्त्या द्विजन्मने

আশ্বিন মাহৰ শুক্লপক্ষৰ একাদশীত, ব্ৰতত স্থিৰ থকা ভক্তে বিধি অনুসাৰে তাত স্নান কৰি, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দ্বিজ (দ্বিজন্মা)ক দান দিব।

Verse 8

विष्णुं संपूज्य विधिवत्सर्वान्कामानवाप्नुयात् । पुत्रानवाप्नुयाद्विद्धि धर्मांश्च विधिवन्नरः

বিধিমতে বিষ্ণুৰ পূজা কৰিলে নৰে সকলো কামনা লাভ কৰে। জানিবা, সি যোগ্য পুত্ৰও পায় আৰু বিধি অনুসাৰে ধৰ্মফলও লাভ কৰে।

Verse 9

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्

সেইহেতু ক্ষীৰোদক-স্থানৰ সংলগ্ন নৈঋত দিশা-ভাগত (দক্ষিণ-পশ্চিমে) বृहস্পতিৰ খ্যাত কুণ্ড অৱস্থিত, যি উচ্চ আৰু দীপ্তিমান অলংকাৰে বিভূষিত।

Verse 10

सर्वपापप्रशमनं पुण्यामृततरंगितम् । यत्र साक्षात्सुरगुरुर्निवासं किल निर्ममे

ই সকলো পাপ প্রশমিত কৰে; ইয়াৰ জল পুণ্য-অমৃতৰ দৰে পবিত্ৰ ঢৌৱে ঢৌৱে উথলি উঠে—য’ত দেৱগুৰু বৃহস্পতিয়ে সঁচাকৈয়ে নিজৰ নিবাস স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।

Verse 11

यज्ञं च विधिवच्चक्रे बृहस्पतिरुदारधीः । नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदम् । सुपर्णच्छायसंपन्नं कुण्डं तत्पापिदुर्ल्लभम्

আৰু উদাৰ বুদ্ধিসম্পন্ন বৃহস্পতিয়ে বিধিমতে তাত যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে, নানা মুনিগণৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ; তেনে কৰি সেই মনোৰম কুণ্ড বহু ফলদায়ক হ’ল। সুপৰ্ণ (গৰুড়)ৰ ছাঁয়ে সমৃদ্ধ সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ-কুণ্ড পাপীৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 12

इन्द्रादयोऽपि विबुधा यत्र स्नात्वा प्रयत्नतः । मनोभीष्टफलं प्राप्ताः सौंदर्यौदार्यतुंदिलाः

ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলেও, য’ত যত্নসহ স্নান কৰি, মনত ইচ্ছিত ফল লাভ কৰিলে আৰু সৌন্দৰ্য আৰু উদাৰতাৰে সমৃদ্ধ হ’ল।

Verse 13

यत्र स्नानेन दानेन नरो मुच्येत किल्बिषात्

য’ত স্নান আৰু দানৰ দ্বাৰা মানুহ নিশ্চয়েই পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 14

भाद्रे शुक्ले तु पंचम्यां यात्रा तत्र फलप्रदा । अन्यदापि गुरोर्वारे स्नानं बहुफलप्रदम्

ভাদ্ৰপদৰ শুক্ল পক্ষৰ পঞ্চমীত তাত যাত্ৰা ফলদায়ক। আৰু অন্য সময়তো, গুৰুবাৰে স্নান বহু ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 15

बृहस्पतेस्तथा विष्णोः पूजां तत्र य आचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

যি তাত বৃহস্পতিও বিষ্ণুৰ পূজা-অৰ্চনা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোকত আনন্দেৰে বিভোৰ হয়।

Verse 16

भवेद्बृहस्पतेः पीडा यस्य गोचरवेधतः । तेनात्र विधिवत्स्नानं कार्यं संकल्पपूर्वकम्

যদি গোচৰ-ৱেধৰ অশুভ প্ৰভাৱত কাৰোবাৰ বৃহস্পতিজনিত পীড়া হয়, তেন্তে সি সংকল্প কৰি ইয়াত বিধিমতে স্নান কৰিব।

Verse 17

होमं कृत्वा गुरोर्मूर्तिः सुवर्णेन विनिर्मिता । स्थित्वा जले प्रदेया वै पीतांबरसमन्विता

হোম সম্পন্ন কৰি গুৰুৰ (বৃহস্পতিৰ) সোণৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰাব; পীতাম্বৰ পৰিধান কৰাই জলে স্থাপন কৰি দান কৰিব।

Verse 18

वेदज्ञायातिशुचये स्नात्वा पीडापनुत्तये । होमं च कारयेत्तत्र ग्रहजाप्यविधानतः

পীড়া নাশৰ বাবে তাত স্নান কৰি, অতি শুচি বেদজ্ঞক নিযুক্ত কৰি, গ্ৰহ-জাপৰ বিধান অনুসাৰে তাত হোম কৰাব।

Verse 19

एवं कृते न संदेहो ग्रहपीडा प्रणश्यति

এইদৰে কৰিলে সন্দেহ নাই—গ্ৰহজনিত পীড়া বিনাশ হয়।

Verse 20

तद्दक्षिणे मुनिश्रेष्ठ रुक्मिणीकुण्डमुत्तमम् । चकार यत्स्वयं देवी रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

সেই পবিত্ৰ স্থানৰ দক্ষিণে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, উত্তম ৰুক্মিণী-কুণ্ড আছে—যি দেবী ৰুক্মিণীয়ে নিজে গঢ়িছিল, কৃষ্ণৰ প্ৰিয়তমা।

Verse 21

तत्र विष्णुः स्वयं चक्रे निवासं सलिले तदा । वरप्रदानात्स्नेहेन भार्यायाः प्रगुणीकृतम्

তাত বিষ্ণুৱে নিজেই তেতিয়া জলত নিবাস স্থাপন কৰিলে; বৰ দান কৰি, পত্নীৰ প্ৰতি স্নেহে তাক সুসজ্জিত আৰু উৎকৃষ্ট কৰি তুলিলে।

Verse 22

तत्र स्नानं तथा दानं होमं वैष्णवमंत्रकम् । द्विजपूजां विष्णुपूजां कुर्वीत प्रयतो नरः

তাত সংযমী নৰে স্নান, দান, আৰু বৈষ্ণৱ মন্ত্রেৰে হোম কৰিব; লগতে দ্বিজ-পূজা আৰু বিষ্ণু-পূজা যত্নেৰে কৰিব।

Verse 23

तत्र सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । ऊर्जकृष्णनवम्यां च सर्वपापापनुत्तये

তাত বছৰি যাত্ৰা অতি যত্নেৰে কৰিব লাগে; আৰু ঊৰ্জ (কাৰ্ত্তিক) মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ নবমীত, সকলো পাপ নাশৰ বাবে।

Verse 24

पुत्रवाञ्जायते वन्ध्यो यात्रां कृत्वा न संशयः । नारीभिर्वा नरैर्वापि कर्त्तव्यं स्नानमादरात्

যাত্ৰা কৰিলে বন্ধ্যা নাৰীও পুত্ৰৱতী হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়ে নাৰী হওক বা নৰ হওক, সকলোৱে আদৰেৰে তাত স্নান কৰিব লাগে।

Verse 25

भुक्त्वा भोगान्समग्रांश्च विष्णुलोके स मोदते । लक्ष्मीकामनया तत्र स्नातव्यं च विशेषतः

সম্পূৰ্ণ ভোগ-সুখ ভোগ কৰি সি বিষ্ণুলোকত আনন্দিত হয়। লক্ষ্মীৰ কৃপা আৰু সমৃদ্ধিৰ কামনাৰে তাত বিশেষকৈ স্নান কৰা উচিত।

Verse 26

सर्वकाममवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः । रुक्मिणीश्रीपतिप्रीत्यै दातव्यं च स्वशक्तितः

তাত স্নান কৰিলে মানুহে সকলো কামনা-সিদ্ধি লাভ কৰে। আৰু ৰুক্মিণী আৰু শ্ৰীপতি (বিষ্ণু)ক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান কৰা উচিত।

Verse 27

कर्त्तव्या विधिवत्पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । ध्येयो लक्ष्मीपतिस्तत्र शंखचक्रगदाधरः

বিধি অনুসাৰে পূজা কৰা উচিত, বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰা। তাত লক্ষ্মীপতিৰ ধ্যান কৰিব লাগে—শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণকাৰী প্ৰভু।

Verse 28

पीतांबरधरः स्रग्वी नारदादिभिरीडितः । तार्क्ष्यासनो मुकुटवान्महेन्द्रादिविभूषितः

পীতাম্বৰ পৰিধান কৰা, মালাৰে সুশোভিত, নাৰদ আদি ঋষিসকলে স্তৱ কৰা, তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) আসনত উপবিষ্ট, মুকুটধাৰী, মহেন্দ্ৰ আদি দেৱসম অলংকাৰৰে বিভূষিত—এইদৰে অযোধ্যাত হৰিৰ দৰ্শন হয়।

Verse 29

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः

সকল ধৰ্মসঙ্গত কামনাৰ ফল লাভৰ বাবে তেঁওক স্মৰণ কৰা উচিত, যাঁৰ বক্ষস্থলত কৌস্তুভ মণি দীপ্ত; যাঁৰ শ্যাম বৰ্ণ অতসী ফুলৰ দৰে, আৰু যাঁৰ চক্ষু নিৰ্মল পদ্মসম।

Verse 30

एवं कृते न संदेहः सर्वान्कामानवाप्नुयात् । इह लोके सुखं भुक्त्वा हरिलोके स मोदते

এইদৰে কৰিলে কোনো সন্দেহ নাথাকে; মানুহে সকলো কামনা-ফল লাভ কৰে। এই লোকত সুখ ভোগ কৰি, পৰত হৰিৰ লোকত আনন্দেৰে মুদিত হয়।

Verse 31

अतः परं प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदघापहम् । कलिकिल्विषसंहारकारकं प्रत्ययात्मकम्

এতিয়া মই আগলৈ আন এটা তীৰ্থ বৰ্ণনা কৰিম, যি পাপ হৰণ কৰে। ই কলিযুগৰ কলুষ নাশ কৰে আৰু প্ৰত্যক্ষ আত্ম-আশ্বাসে দৃঢ় প্ৰত্যয় জগায়।

Verse 32

परं पवित्रमतुलं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । धनयक्षैतिख्यातं परं प्रत्ययकारकम्

সেই তীৰ্থ পৰম পবিত্ৰ, অতুল; সকলো কাম্য ইচ্ছাৰ যোগ্য সিদ্ধি আৰু উদ্দেশ্য-সাফল্য দান কৰে। ‘ধন-যক্ষ’ নামে খ্যাত, ই সৰ্বোচ্চ প্ৰত্যয় আৰু বিশ্বাস প্ৰদান কৰে।

Verse 33

रुक्मिणीकुण्डवायव्यदिग्दले संस्मृतं शुभम् । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेरासीत्तत्र धनं महत्

ৰুক্মিণী-কুণ্ডৰ ওচৰত উত্তৰ-পশ্চিম দিশৰ অংশত এটা শুভ স্থান আছে, যাক পবিত্ৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাত ৰাজর্ষি হৰিশ্চন্দ্ৰৰ মহাধন-ভাণ্ডাৰ আছিল।

Verse 34

तस्य रक्षार्थमत्यर्थं रक्षितो यक्षौच्चकैः । विश्वामित्रो मुनिः पूर्वं यदा चैव पराजयत्

সেই ধনৰ কঠোৰ ৰক্ষাৰ বাবে ভয়ংকৰ যক্ষসকলে তাত কঠিন প্ৰহৰা দিছিল। পূৰ্বে, যেতিয়া মুনি বিশ্বামিত্ৰে তেওঁলোকক জয় কৰি পৰাজিত কৰিলে...

Verse 35

हरिश्चंद्रं नरपतिं राज्यसूयकरं परम् । राज्यं जग्राह सकलं चतुरंगबलान्वितम्

ৰাজসূয় আদি ৰাজধৰ্মৰ পৰম কৰ্তা নৃপতি হৰিশ্চন্দ্ৰৰ সমগ্ৰ ৰাজ্য চতুৰঙ্গ সেনাসহ দখল কৰি লোৱা হ’ল।

Verse 36

तद्वशेऽदाच्च स मुनिर्धनं सकलमुत्तमम् । तद्रक्षायै प्रयत्नेन यक्षं स्थापितवानसौ

তেওঁক বশ কৰি সেই মুনিয়ে সকলো উৎকৃষ্ট ধন হস্তান্তৰ কৰালে; তাৰ ৰক্ষাৰ বাবে যত্ন কৰি এজন যক্ষক প্ৰহৰী ৰূপে স্থাপন কৰিলে।

Verse 37

प्रमंथुर इति ख्यातं प्रमोदानन्दमंदिरम् । रक्षां विदधतस्तस्य बहुयत्नेन सर्वशः

সেই প্ৰহৰী ‘প্ৰমন্থুৰ’ নামে খ্যাত হ’ল—প্ৰমোদ-আনন্দৰ নিৱাস—যিয়ে বহু যত্নে সকলো দিশে সদায় ৰক্ষা বিধান কৰি থাকিল।

Verse 38

तुतोष स मुनिर्द्धीमान्कदाचिद्विजितेन्द्रियः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीत्या परमया युतः

সেই সময় বুদ্ধিমান মুনি, যিয়ে ইন্দ্ৰিয়জয়ী, সন্তুষ্ট হ’ল; আৰু পৰম প্ৰীতিত ভৰি মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 39

विश्वामित्र उवाच । वरं वरय धर्मज्ञ क्षिप्रमेव विमत्सरः । भक्त्या परमया धीर संतुष्टोऽस्मि विशेषतः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: ‘হে ধৰ্মজ্ঞ, ঈৰ্ষামুক্ত হৈ শীঘ্ৰে এটা বৰ বাছি লোৱা। হে ধীৰ, তোমাৰ পৰম ভক্তিত মই বিশেষভাৱে সন্তুষ্ট।’

Verse 40

यक्ष उवाच । वरं प्रयच्छसि यदि विप्रवर्य मदीप्सितम् । ममांगमतिदुर्गंधि शापाच्च नृपतेरभूत् । सुगन्धयितुं ब्रह्मर्षे तत्प्रसीद मुनीश्वर

যক্ষই ক’লে: হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, যদি তুমি বৰ দিয়া, তেন্তে মোৰ ইচ্ছিত বৰ দিয়া। ৰজাৰ শাপৰ ফলত মোৰ দেহ অতি দুৰ্গন্ধময় হৈ পৰিছে। হে ব্ৰহ্মর্ষি, হে মুনীশ্বৰ, প্ৰসন্ন হওক—মোক সুগন্ধিত কৰক।

Verse 41

अगस्त्य उवाच । एवमुक्ते तु यक्षेण मुनिर्ध्यानस्थलोचनः । तं विविच्यानया भक्त्या अभिषेकं चकार सः

অগস্ত্য ক’লে: যক্ষই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, ধ্যানত স্থিৰ দৃষ্টিযুক্ত মুনিয়ে তাক বিবেচনা কৰিলে আৰু গভীৰ ভক্তিৰে তাৰ বাবে অভিষেক সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 42

तीर्थोदकेन विधिवत्कृत्वा संकल्पमादरात् । ततः सोऽभूत्क्षणेनैव सुगन्धोत्तरविग्रहः

তীৰ্থজলে বিধিমতে আদৰেৰে সংকল্প কৰি; তাৰ পাছত সি ক্ষণমাত্ৰতে উত্তমতর সুগন্ধিযুক্ত দেহধাৰী হৈ উঠিল।

Verse 43

तथाभूतः स मधुरं प्रोवाच प्रांजलिस्ततः । पुनः पुरः स्थितो धीमान्विनयावनतस्तदा

এনেদৰে ৰূপান্তৰিত হৈ সি হাত জোৰ কৰি মধুৰ বাক্য ক’লে; পুনৰ মুনিৰ সন্মুখত থিয় হৈ, বুদ্ধিমান সি বিনয়েৰে নত হ’ল।

Verse 44

यक्ष उवाच । त्वत्कृपाभिरहं धीर जातः सुरभिविग्रहः । एतत्स्थानं यथा ख्यातिं याति सर्वज्ञ तत्कुरु

যক্ষই ক’লে: হে ধীৰ, তোমাৰ কৃপাৰ দ্বাৰা মই সুগন্ধিযুক্ত দেহ লাভ কৰিলোঁ। হে সৰ্বজ্ঞ, এনেদৰে কৰাঁহ যাতে এই স্থান খ্যাতি লাভ কৰে।

Verse 45

त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे तथा यत्नं विधेहि वै

সেয়ে, হে ব্ৰাহ্মণ-ঋষি, আপোনাৰ কৃপা-প্ৰসাদে নিশ্চয়েই যত্ন কৰি এই কাৰ্য সম্পন্ন কৰক।

Verse 46

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः । यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে কোৱা শুনি, স্থিৰ দৃষ্টিৰ মুনিয়ে ক্ষণেক ধ্যান কৰিলে; তাৰ পাছত প্ৰসন্নচিত্তে যক্ষক কোমল বাক্যে ক’লে।

Verse 47

विश्वामित्र उवाच । प्रसिद्धिमतुलां यक्ष एतत्स्थानं गमिष्यति । धनयक्ष इति ख्यातिमेतत्तीर्थं गमिष्यति

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: হে যক্ষ, এই স্থান অদ্বিতীয় খ্যাতি লাভ কৰিব। এই তীৰ্থ ‘ধনযক্ষ’ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হ’ব।

Verse 48

सौंदर्य्यदं शरीरस्य परं प्रत्ययकारकम् । यत्र स्नात्वा विधानेन दौर्गंध्यं त्यजति क्षणात् । तत्र स्नानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं पुण्यकांक्षिभिः

এই পবিত্ৰ স্নানস্থান দেহক সৌন্দৰ্য দান কৰে আৰু অন্তৰৰ দৃঢ় বিশ্বাসৰ পৰম আধাৰ হয়। বিধি মতে তাত স্নান কৰিলে দুৰ্গন্ধ ক্ষণতে দূৰ হয়। সেয়ে পুণ্যকামীয়ে যত্নেৰে তাত স্নান কৰা উচিত।

Verse 49

दानं श्रद्धास्वशक्तिभ्यां लक्ष्मीपूजा विशेषतः । तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीप्रीत्यै विशेषतः

শ্ৰদ্ধাৰে আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান কৰা উচিত, আৰু বিশেষকৈ লক্ষ্মীপূজা কৰা উচিত। সেই স্থানত স্নান আৰু দান—সৰ্বাধিকভাৱে—লক্ষ্মীৰ প্ৰীতিৰ বাবে বিশেষকৈ কৰা হয়।

Verse 50

पूजया तु निधीनां च नवानामपि सुव्रत । इह लोके सुखं भुक्त्वा परलोके स मोदते

হে সুব্ৰত ধৰ্মবান! নৱনিধিৰো পূজাৰ দ্বাৰা মানুহে এই লোকত সুখ ভোগ কৰে আৰু পৰলোকতো আনন্দেৰে উল্লাসিত হয়।

Verse 51

महापद्मस्तथा पद्मः शंखो मकरकच्छपौ । मुकुन्दकुंदनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव

নৱনিধি এইদৰে: মহাপদ্ম, পদ্ম, শঙ্খ, মকৰ, কচ্ছপ, মুকুন্দ, কুন্দ, নীল আৰু খৰ্ব।

Verse 52

एतेषामपि कुण्डेऽत्र संनिधिर्भविताऽनघ । एतेषां तु विशेषेण पूजा बहुफलप्रदा

হে অনঘ নিৰ্দোষ! এই কুণ্ডতেই এই নৱনিধিৰো সংনিধান থাকিব; আৰু বিশেষকৈ ইয়াত তেওঁলোকৰ পূজা বহুফলদায়িনী।

Verse 53

जलमध्ये प्रकर्त्तव्यं निधिलक्ष्मीप्रपूजनम्

জলৰ মাজতেই নিধি-লক্ষ্মীৰ প্ৰপূজা কৰিব লাগে।

Verse 54

अन्नं बहुविधं देयं वासांसि विविधानि च

বহু প্ৰকাৰৰ অন্ন দান কৰিব লাগে, আৰু নানা ধৰণৰ বস্ত্ৰও।

Verse 55

सुवर्णादि यथाशक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । गुप्तं दानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं सुप्रयत्नतः

সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোণ আদি দান কৰিব, ধনৰ কৃপণতা ত্যাগ কৰিব। দান গোপনে ৰাখি, অতি যত্নে আৰু সাৱধানতাৰে সম্পন্ন কৰিব।

Verse 56

फलानि च सुवर्णानि देयानि च विशेषतः

বিশেষকৈ ফল আৰু সোণ দানত দিব লাগে।

Verse 57

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं बहुफलप्रदम् । श्रद्धया परया युक्तैः कर्त्तव्यं श्रद्धयाधिकम्

কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত স্নান অতি বহুফলদায়ক। ই পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত লোকসকলে—আৰু অধিক শ্ৰদ্ধাৰে—কৰিব লাগে।

Verse 58

माघे कृष्णचतुर्दश्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । तत्र स्नानं पितॄणान्तु तर्पणं च विशेषतः

মাঘ মাহৰ কৃষ্ণচতুৰ্দশীত কৰা যাত্ৰা বছৰৰ সমান ফলদায়ক হয়। তাত স্নান কৰিব আৰু বিশেষকৈ পিতৃসকললৈ তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 59

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् । अपसव्येन विधिवत्तर्प्पयेदंजलित्रयम्

“ব্ৰহ্মাৰ পৰা ঘাঁহৰ তৃণলৈকে জগত তৃপ্ত হওক”—এই বুলি কৈ, যজ্ঞোপৱীত উলটা ধৰি (অপসব্য) বিধিমতে তিন অঞ্জলি জলৰে তৰ্পণ কৰিব।

Verse 60

एवं कुर्वन्नरो यक्ष न मुह्यति कदाचन । अत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत्

হে যক্ষ! এইদৰে আচৰণ কৰা মানুহ কেতিয়াও মোহিত নহয়। ইয়াত স্নান কৰিলে সি স্বৰ্গলৈ যায়; ইয়াত স্নান কৰিলে সি সুখী হয়।

Verse 61

अत्र स्नातेन ते यक्ष कर्त्तव्यं पूजनं पुरः । त्वत्पूजनेन विधिवन्नृणां पापक्षयो भवेत्

হে যক্ষ! ইয়াত স্নান কৰি তোমাৰ সন্মুখত পূজা কৰাটো কৰ্তব্য। বিধি অনুসাৰে তোমাক পূজা কৰিলে লোকৰ পাপ ক্ষয় হয়।

Verse 62

नमः प्रमथराजेति पूजामन्त्र उदाहृतः । तीर्थमध्ये प्रकर्त्तव्यं पूजनं श्रवणादिकम्

‘নমঃ প্ৰমথৰাজে’—এইটো পূজা-মন্ত্ৰ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। তীৰ্থৰ মাজমজিয়াতেই পূজা কৰিব লাগে, আৰু শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণ আদি কৰ্মৰ পৰা আৰম্ভ কৰিব লাগে।

Verse 63

निधिलक्ष्म्यो तथा यक्ष तव पूजा विशेषतः । एवं यः कुरुते धीरः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

হে যক্ষ! নিধি আৰু লক্ষ্মী (সমৃদ্ধি) লাভৰ বাবে তোমাৰ পূজা বিশেষ ফলদায়ক। যি ধীৰ মানুহ এইদৰে কৰে, সি সকলো কামনা লাভ কৰে।

Verse 64

धनार्थी धनमाप्नोति पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तत्किं न यदिहाप्यते

ধন বিচৰা ধন পায়; পুত্ৰ বিচৰা পুত্ৰ পায়; মোক্ষ বিচৰা মোক্ষ পায়। ইয়াত এনে কি আছে যি লাভ নহয়?

Verse 65

यस्तु मोहान्नरो यक्ष स्नानं न कुरुते किल । तस्य सांवत्सरं पुण्यं त्वं ग्रहीष्यसि सर्वशः

কিন্তু, হে যক্ষ! মোহবশত যি মানুহে স্নান নকৰে, তাৰ বছৰৰ সকলো সঞ্চিত পুণ্য তুমি সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ কৰিবা।

Verse 66

इति दत्त्वा वरांस्तस्मै विश्वामित्रो मुनीश्वरः । अन्तर्दधे मुनिवरस्तदा स च तपोनिधिः

এইদৰে তাক বৰ দান কৰি, মুনীশ্বৰ বিশ্বামিত্ৰ—তপস্যাৰ ভঁৰাল সেই শ্ৰেষ্ঠ তপস্বী—তেতিয়াই দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 67

तदाप्रभृति तत्स्थानं परमां ख्यातिमाययौ । तस्य तीर्थस्य सकला भूमिः स्वर्णविनिर्मिता

সেই সময়ৰ পৰা সেই স্থান পৰম খ্যাতি লাভ কৰিলে। সেই তীৰ্থৰ সমগ্ৰ ভূমি যেন সোণৰে নিৰ্মিত হ’ল।

Verse 68

दिव्यरत्नौघखचिता समंतादुपशोभिता । एवं यः कुरुते विद्वन्स याति परमां गतिम्

দিব্য ৰত্নৰ ঢেঁৰাৰে খচিত, চাৰিওফালে উজ্জ্বল শোভাৰে বিভূষিত। হে বিদ্বান! যি এইদৰে কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 69

धनयक्षादुत्तरस्मिन्दिग्भागे संस्थितं द्विज । वसिष्ठकुण्डं विख्यातं सर्वपापापहं सदा

হে দ্বিজ! উত্তৰ দিশত, ধনৰ অধিপতি কুবেৰদেৱৰ দিগ্ভাগত, সদায় সকলো পাপ হৰণকাৰী প্ৰসিদ্ধ বশিষ্ঠ-কুণ্ড অৱস্থিত।

Verse 70

वसिष्ठस्य सदा तत्र निवासः सुतपोनिधेः । अरुन्धती सदा यस्य वर्तते निर्मलव्रता

তাত সদায় বসিষ্ঠ মুনিৰ নিবাস—উচ্চ তপস্যাৰ ভঁৰাল; আৰু তেওঁৰ সৈতে সদায় অৰুন্ধতী থাকে, নিৰ্মল ব্ৰতত অচল।

Verse 71

अत्र स्नानं विशेषेण श्राद्धपूर्वमतंद्रितः । यः कुर्यात्प्रयतो धीमांस्तस्य पुण्यमनुत्तमम्

ইয়াত বিশেষ যত্নে স্নান কৰিব লাগে, আগতে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি, অলসতা নকৰাকৈ। যি সংযমী বুদ্ধিমান এইদৰে কৰে, তাৰ পুণ্য অনুত্তম।

Verse 72

वामदेवस्य तत्रैव संनिधिर्वर्ततेऽनघ । वशिष्ठवामदेवौ तु पूजनीयौ प्रयत्नतः

তাতেই, হে অনঘ, বামদেৱৰ পবিত্ৰ সান্নিধ্য বিদ্যমান। নিশ্চয় বসিষ্ঠ আৰু বামদেৱ—দুয়োকে—যত্নসহ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 73

पतिव्रता पूजनीयाऽरुन्धती च विशेषतः । स्नातव्यं विधिना सम्यग्दातव्यं च स्वशक्तितः

পতিব্ৰতা অৰুন্ধতী বিশেষকৈ পূজনীয়। বিধি অনুসাৰে সঠিকভাৱে স্নান কৰিব লাগে আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিব লাগে।

Verse 74

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते नात्र संशयः । अत्र यः कुरुते स्नानं स वशिष्ठसमो भवेत्

ইয়াত সকলো কামনাৰ ফল লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। যি ইয়াত স্নান কৰে, সি পুণ্যত বসিষ্ঠৰ সমান হয়।

Verse 75

भाद्रे मासि सिते पक्षे पंचम्यां नियतव्रतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या विधिपूर्विका

ভাদ্ৰপদ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ পঞ্চমীত, নিয়ত-ব্ৰত পালন কৰা ভক্তে বিধি-পূৰ্বক বাৰ্ষিক তীৰ্থযাত্ৰা কৰিব লাগে।

Verse 76

विष्णुपूजा प्रयत्नेन कर्तव्या श्रद्धयात्र वै । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते

ইয়াত বিষ্ণুপূজা যত্নে আৰু শ্ৰদ্ধাৰে কৰা উচিত; সকলো পাপৰ পৰা শুদ্ধ আত্মা বিষ্ণুলোকত মহিমান্বিত হয়।

Verse 77

वसिष्ठकुण्डाद्विप्रेंद्र प्रत्यग्दिग्दलमाश्रितम् । विख्यातं सागरं कुण्डं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । यत्र स्नानेन दानेन सर्वकामानवाप्नुयात्

বসিষ্ঠ-কুণ্ডৰ পশ্চিমে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বিখ্যাত সাগৰ-কুণ্ড অৱস্থিত, যি সকলো কামনা-অৰ্থ সিদ্ধি দিয়ে; তাত স্নান আৰু দানে মানুহে সকলো ইচ্ছিত ফল লাভ কৰে।

Verse 78

पौर्णमास्यां समुद्रस्य स्नानाद्यत्पुण्यमाप्नुयात् । तत्पुण्यं पर्वणि स्नातो नरश्चाक्षयमाप्नुयात्

পূৰ্ণিমাত সাগৰত স্নান কৰি যি পুণ্য লাভ হয়, সেই পুণ্যই ইয়াত পৰ্বদিনত স্নান কৰা নৰে অক্ষয় ৰূপে লাভ কৰে।

Verse 79

तस्मादत्र विधानेन स्नातव्यं पुत्रकांक्षया । आश्विने पौर्णमास्यां तु विशेषात्स्नानमाचरेत्

সেয়ে পুত্ৰকামনাৰে ইয়াত বিধানমতে স্নান কৰা উচিত; আৰু আশ্বিন মাহৰ পূৰ্ণিমাত বিশেষকৈ যত্নে স্নান আচৰণ কৰিব।

Verse 80

एवं कुर्वन्नरो विद्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र स्नात्वा नरो दत्त्वा यथाशक्त्या दिवं व्रजेत्

এইদৰে আচৰণ কৰা বিদ্বান নৰ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। ইয়াত স্নান কৰি আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দি মানুহে স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।

Verse 81

सागरान्नैरृते भागे योगिनीकुण्डमुत्तमम् । यत्राऽसते चतुःषष्टियोगिन्यो जलसंस्थिताः

সাগৰৰ নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম) ভাগত উত্তম যোগিনীকুণ্ড আছে, য’ত জলৰ ভিতৰত অৱস্থিত হৈ চৌষট্টি যোগিনী বাস কৰে।

Verse 82

सर्वार्थसिद्धिदाः पुंसां स्त्रीणां चैव विशेषतः । परसिद्धिप्रदाः सर्वाः सर्वकामफलप्रदाः

সিহঁতে পুৰুষৰ সকলো উদ্দেশ্যত সিদ্ধি দিয়ে, আৰু বিশেষকৈ স্ত্ৰীসকলৰ বাবে। সকলোৱে পৰম সিদ্ধি দান কৰে আৰু সকলো কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 83

आश्विने शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां च विशेषतः । स्नातव्यं च प्रयत्नेन योगिनीप्रीतये नृभिः

আশ্বিন মাহৰ শুক্লপক্ষৰ অষ্টমীত বিশেষকৈ, যোগিনীৰ প্ৰীতিৰ বাবে লোকসকলে যত্নসহ স্নান কৰা উচিত।

Verse 84

अत्र स्नानं तथा दानं सर्वं सफलतां व्रजेत् । यक्षिणीप्रभृतयः सिद्धा भवंत्यत्र न संशयः

ইয়াত স্নান আৰু দান—সকলোয়ে ফলপ্ৰদ হয়। ইয়াত যক্ষিণী আদি সত্তাসকল সিদ্ধ হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 85

योगिनीकुंडतः पूर्वमुर्वशीकुण्डमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो विद्वन्नुर्वशीं दिवि संश्रयेत्

যোগিনী-কুণ্ডৰ পূব দিশে উত্তম উৰ্বশী-কুণ্ড আছে। হে বিদ্বান, যি নৰ তাত স্নান কৰে, সি স্বৰ্গত উৰ্বশীৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি দিৱ্য ভোগ পায়।

Verse 86

पुरा किल मुनिर्धीरो रैभ्यो नाम तपोधनः । चचार हिमवत्पार्श्वे निराहारो जितेन्द्रियः

এদিনা ৰৈভ্য নামৰ ধীৰ মুনি, তপোধন, আছিল। সি হিমৱতৰ কাষে কাষে নিৰাহাৰ হৈ, ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি, বিচৰণ কৰিছিল।

Verse 87

तत्तपो विपुलं दृष्ट्वा भीतः सुरपतिस्ततः । उर्वशीं प्रेषयामास तपोविघ्नाय चादरात्

সেই বিপুল তপস্যা দেখি সুৰপতি ইন্দ্ৰ ভীত হ’ল। তেতিয়া তপস্যাত বিঘ্ন ঘটাবলৈ আদৰেৰে উৰ্বশীক প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 88

ततः सा प्रेषिता तेनाजगाम गजगामिनी । उवास हिमवत्पार्श्वे रैभ्याश्रममनुत्तमम्

তাৰ দ্বাৰা প্ৰেৰণ কৰা গজগামিনী কন্যা তেতিয়া যাত্ৰা কৰি আহি উপস্থিত হ’ল। সি হিমৱতৰ কাষে ৰৈভ্যৰ অনুত্তম আশ্ৰমত বাস কৰিলে।

Verse 89

वनफुल्ललताकुञ्जे मञ्जुकूजद्विहंगमे । किन्नरीकेलिसंगीतस्तिमितांगकुरंगके

বনৰ ফুলি উঠা লতাকুঞ্জত, মধুৰ কূজন কৰা পখীৰ মাজত, আৰু কিন্নৰীৰ কেলি-সঙ্গীতে মোহিত হৈ স্থিৰ দেহে থকা হৰিণেৰে ভৰা সেই ঠাইত সি বাস কৰিলে।

Verse 90

पुन्नागकेशराशोकच्छिन्नकिजल्कपिंजरे । कल्पिते कांचनगिरौ द्वितीय इव वेधसा

পুন্নাগ, কেশৰ আৰু অশোক ফুলৰ পৰাগে ৰঙা সোনালী ঝোপনিত, দৃশ্যটো এনেকুৱা লাগিল যেন বিধাতাই নিজে এটা দ্বিতীয় ‘কাঞ্চন-পৰ্বত’ গঢ়ি তুলিছে।

Verse 91

सा बभौ कांतिसर्वस्वकोशः कुसुमधन्वनः । उर्वश्यनल्पसामान्यलावण्यामृतवाहिनी

সেই নাৰী এনেকৈ দীপ্ত হ’ল যেন পুষ্পধনুধাৰী কামদেৱৰ বাবে কান্তিৰ সকলো ভঁৰাল; সৌন্দৰ্যৰ অমৃত বোৱাই নিয়া এক ধাৰা—উৰ্বশীৰ দৰে অপ্সৰাৰ মাজতো দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 92

अंगप्रभासुवर्णेन सितमौक्तिकशोभिता । तारुण्यरुचिरत्वेन तारुण्येन विभूषिता

অঙ্গ-প্ৰভাৰ সুৱৰ্ণ দীপ্তিত নাৰীটি উজ্জ্বল, শ্বেত মুক্তাৰ দৰে শোভিত; আৰু যৌৱনেই যেন অলংকাৰ হৈ উঠিল—নৱ কৈশোৰৰ ৰুচিৰে মনোহৰ।

Verse 93

विलोमलोचनापांगतरंगधवलत्विषा । नवपल्लवसच्छायं कल्पयन्ती निजाधरम्

বাঁকা দৃষ্টিৰ কোণৰ পৰা উঠা ঢৌ-ঢৌ ধৱল দীপ্তিৰে, নাৰীয়ে নিজৰ অধৰক নৱ পল্লৱৰ কোমল ছাঁৰ দৰে ৰঙিন কৰি তুলিছে যেন।

Verse 94

कर्णोपलम्बिसंघुष्यद्भृङ्गाढ्यचूतमञ्जरी । सुधागर्भसमुद्भूता पारिजातलता यथा

কাণৰ কাষত ওলমি থকা আম-মঞ্জৰী, ভ্ৰমৰ গুঞ্জনে ভৰপূৰ, এনেকুৱা লাগিল যেন অমৃত-গৰ্ভৰ পৰা জন্মা পাৰিজাত লতা।

Verse 95

तनुमध्या पृथुश्रोणिर्वर्णोद्भिन्नपयोधरा । निःशाणितशरस्येव शक्तिः कुसुमधन्वनः

তেওঁ তনুমধ্যা, প্ৰশস্ত শ্ৰোণীযুক্তা, দীপ্ত বৰ্ণে উজ্জ্বল স্তনভাৰধাৰিণী; যেন পুষ্পধনু কামদেৱৰ স্বয়ং শক্তি, যেন নিখুঁতকৈ শাণ দিয়া শৰৰ বল।

Verse 96

अपश्यदाश्रमे तस्मिन्मुनिरायतलोचनाम् । नयनानलदाहेन विदग्धेन मनोभुवा

সেই আশ্ৰমত মুনিয়ে বিশাল নয়নীয়া কন্যাক দেখিলে; আৰু তেওঁৰ নয়নৰ অগ্নিদাহে মনোভৱ কামৰ দাহে মুনি দগ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 97

त्रिनेत्रवंचनायैव कल्पितां ललनातनुम् । तामाश्रमलतापुष्पकांचीरचितकुण्डलाम्

ত্ৰিনেত্ৰধাৰী প্ৰভুক বঞ্চনা কৰিবলৈহে সেই নাৰী-দেহ কল্পিত হৈছিল; আশ্ৰমৰ লতাপুষ্প যেন কাণৰ কুণ্ডল, আৰু কাঁচীৰ দৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 98

विलोक्य तां विशालाक्षीं मुनिर्व्याकुलितेन्द्रियः । बभूव रोषसंतप्तः शशाप च बहु ज्वलन्

সেই বিশালাক্ষীক দেখি মুনিৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ ব্যাকুল হ’ল; ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ, জ্বলন্ত ৰোষে তেওঁ শাপ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 99

रैभ्य उवाच । कुरूपतां व्रज क्षिप्रं या त्वं सौंदर्यगर्विता । समागता तपोविघ्नहेतवे मम सन्निधौ

ৰৈভ্য ক’লে— “শীঘ্ৰে কুৰূপতালৈ গমন কৰ, হে সৌন্দৰ্য-গৰ্বিতা! মোৰ তপস্যাত বিঘ্ন ঘটাবলৈ তুমি মোৰ সন্নিধানত আহিছা।”

Verse 100

अगस्त्य उवाच । इति शप्ता रुषा तेन मुनिना सा शुभेक्षणा । उवाच वनिता भूत्वा प्रांजलिर्मुनिमादरात्

অগস্ত্য ক’লে: সেই মুনিয়ে ক্ৰোধত শাপ দিয়া, শুভ-নয়না দেবী যেন মানৱী নাৰী হৈ পৰিল। তেতিয়া প্ৰাঞ্জলি হৈ, আদৰে মুনিক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 101

उर्वश्युवाच । भगवन्मे प्रसीद त्वं पराधीना यतस्त्वहम् । त्वच्छापस्य कथं मुक्तिर्भविता नियतव्रत

উৰ্বশী ক’লে: হে ভগৱন, মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক; কিয়নো মই পৰাধীন। হে নিয়ত-ব্ৰতধাৰী, আপোনাৰ শাপৰ পৰা মুক্তি কেনেকৈ হ’ব?

Verse 102

रैभ्य उवाच । अयोध्यायामस्ति तीर्थं पावनं परमं महत् । तत्र स्नानं कुरुष्वाद्य सौंदर्यं परमाप्नुहि

ৰৈভ্য ক’লে: অযোধ্যাত এক পৰম মহান পাৱন তীৰ্থ আছে। আজি তাত স্নান কৰা; তই অতুল সৌন্দৰ্য লাভ কৰিবি।