
অধ্যায় ৬৮ শিৱ–দেৱী সংলাপৰূপ। ঈশ্বৰে প্ৰভাসক্ষেত্ৰত সোমেশৰ পূব দিশত অৱস্থিত এক মহাশক্তিসম্পন্ন তপোবনৰ স্থান নিৰ্দেশ কৰে। দেৱী পূৰ্বজন্মত শ্যামবৰ্ণা আছিল আৰু গোপনে “কালী” বুলি কোৱা হৈছিল; তপস্যাৰে “গৌৰী” হ’বলৈ ব্ৰত-নিশ্চয় কৰি প্ৰভাসলৈ যায়। তাত লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি পূজা কৰে; সেই লিঙ্গ “গৌৰীশ্বৰ” নামে প্ৰসিদ্ধ হয়। একপদে স্থিতি, গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নি, বৰষাত ভিজি থকা, শীতত জলশয়ন আদি ঘোৰ তপস্যাৰে তেওঁৰ দেহ গৌৰবৰ্ণ হয়—নিয়মবদ্ধ ভক্তিৰ ফল হিচাপে এই ৰূপান্তৰ বৰ্ণিত। তাৰ পিছত শিৱে বৰ প্ৰদান কৰে আৰু দেৱীয়ে ফলশ্ৰুতি কয়: তাত দৰ্শনে শুভ সন্তান, দাম্পত্য-সৌভাগ্য আৰু বংশবৃদ্ধি লাভ হয়; সংগীত-নৃত্য অৰ্পণ কৰিলে দুর্ভাগ্য দূৰ হয়; প্ৰথমে লিঙ্গপূজা কৰি পাছত দেৱীপূজা কৰিলে পৰম গতি/সিদ্ধি মেলে। ব্ৰাহ্মণক দান, সন্তানলাভৰ বাবে নাৰিকল দান, দীঘলীয়া সৌভাগ্যৰ বাবে ৰঙা বত্তিৰ সৈতে ঘিঁউৰ দীপদান আদি বিধান আছে। ওচৰৰ তীৰ্থস্নান পাপহৰ, শ্ৰাদ্ধে পিতৃকল্যাণ হয়, আৰু ৰাত্ৰিজাগৰণ ভক্তিগীত-নৃত্যসহ পালন কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। শেষত ঋতুসন্ধিতো দেৱীৰ নিত্য সান্নিধ্য আৰু বিশেষকৈ তৃতীয়া তিথিত দেৱীসন্নিধিত এই অধ্যায় পাঠ-শ্ৰৱণ চিৰমঙ্গলদায়ী বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्
ঈশ্বৰ ক’লে: এইদৰে, হে দেবী, পাঁচটা ‘বক্ত্ৰ-লিঙ্গ’ তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া মই তোমাক সেই স্থান ক’ম য’ত গৌৰীয়ে তপস্যা কৰিছিল—তপোবন; মহাপ্ৰভাৱশালী, দেৱ আৰু সিদ্ধসকলে য’ত সেৱা কৰে।
Verse 2
सोमेशात्पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वंतरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि
সোমেশৰ পূৰ্ব দিশত ষাঠি ধনু দূৰত সেই স্থান অৱস্থিত, য’ত দেবীয়ে পূৰ্বজন্মত সতী ৰূপে সত্যই তপস্যা কৰিছিল।
Verse 3
कृत्वा च प्रणयात्कोपं मया सार्द्धं वरानने । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तपस्विनी
হে সুশ্ৰীমুখী! প্ৰণয়জনিত মান-অভিমান কৰি মোৰ সৈতে ৰুষ্ট হৈ সেই তপস্বিনী নাৰী প্ৰভাসক্ষেত্ৰত আহি তপস্যাত অচলভাৱে অৱস্থিত হৈ থাকিল।
Verse 4
देव्युवाच । किमर्थं सा परित्यज्य सती त्वां तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तराद्वद
দেৱীয়ে ক’লে: “কোন কাৰণে সতীয়ে (পূৰ্ব অৱস্থা) ত্যাগ কৰি তোমাৰ বাবে তপস্যাত অৱস্থিত হ’ল? সেই দেৱী কোন ঠাইত স্থিত হ’ল? এই কথা মোক বিস্তাৰে কোৱা।”
Verse 5
ईचरौवाच । पुराऽसीस्त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । नामार्थं च मया प्रोक्ता कालीति रहसि स्थिता
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে মহাদেৱী! পূৰ্বে তুমি শ্যামবৰ্ণা আৰু দৃঢ়চিত্তা আছিলা। তুমি একান্তত অৱস্থিত থাকোঁতে মই গোপনে তোমাৰ নামাৰ্থ ‘কালী’ বুলি ক’লোঁ।”
Verse 6
सा श्रुत्वा विस्मयं वाक्यं भृशं रोषपरायणा । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भृकुटी कुटिलानना
সেই আশ্চৰ্য বাক্য শুনি তাই অতি ক্ৰোধাভিমুখী হ’ল। ভ্ৰূকুটি কুটিল কৰি, কঠোৰ মুখে তাই ৰূঢ় বাক্য ক’লে।
Verse 7
यस्मात्कालीत्यहं प्रोक्ता त्वया शंभोऽतिविप्लवात् । तस्माद्यास्यामि गौरीति भविष्यामि च यत्र हि
“হে শম্ভো! অতি অসংগত মুহূর্তত তুমি মোক ‘কালী’ বুলি ক’লা; সেয়ে মই যাম, আৰু যি ঠাইত মই স্থিত হ’ম, সেই ঠাইতেই ‘গৌৰী’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ম।”
Verse 8
एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । गत्वा प्रभासक्षेत्रं सा प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । गौरीश्वरेति विख्यातं पूजयंती विधानतः
এইদৰে কৈ সেই মহাভাগা দেৱী সখীগণৰে পৰিবেষ্টিতা হৈ প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ পবিত্ৰ ধামলৈ গ’ল। তাত তেওঁ মহেশ্বৰক লিঙ্গৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, যি ‘গৌৰীশ্বৰ’ নামে বিখ্যাত, আৰু বিধি-বিধান অনুসাৰে পূজা কৰিলে।
Verse 9
ततो लिंगसमीपस्था एकपादे स्थिता सती । लिंगमाराधयंती सा चकार सुमहत्तपः
তাৰ পাছত লিঙ্গৰ ওচৰত অৱস্থিত হৈ সতী এক পাৱত থিয় হৈ ৰ’ল। লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰি তেওঁ অতি মহৎ তপস্যা সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 10
पंचाग्निसाधिका देवी ग्रीष्म जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमंते सलिलाशया
দেৱীয়ে পঞ্চাগ্নি সাধনা কৰিলে; গ্ৰীষ্মত জপত একাগ্ৰ থাকিল। বৰ্ষাকালত খোলা আকাশৰ তলত শুই থাকিল, আৰু হেমন্তত পানীত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 11
यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते
যেনেকৈ যেনেকৈ তেখেতৰ মহাপ্ৰভা তপস্যা বৃদ্ধি পালে, তেনেকৈ তেনেকৈ দেহত অধিক অধিক গৌৰতা আৰু দীপ্তি প্ৰকাশ পালে।
Verse 12
कालेन महता गौरी सर्वांगेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवानुवाच शशिशेखरः
দীৰ্ঘ সময়ৰ পাছত গৌৰী সৰ্বাঙ্গে গৌৰবৰ্ণা হৈ উঠিল। তেতিয়া চন্দ্ৰশেখৰ ভগৱানে হাঁহি মাৰি ক’লে।
Verse 13
गौरीति च मुहुर्वाक्यमुत्तिष्ठ व्रज मन्दिरम् । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते
তেওঁ বাৰে বাৰে “গৌৰী” বুলি সম্বোধন কৰি ক’লে—“উঠা, নিজৰ মন্দিৰলৈ যোৱা। হে কল্যাণী, তোমাৰ মনত যি আছে সেই বৰ বাছি লোৱা।”
Verse 14
गौर्युवाच । यो मामत्र स्थितां पश्येन्नारी वा पुरुषोऽथ वा । स भूयात्सुतसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः
গৌৰীয়ে ক’লে: “এই পবিত্ৰ স্থানত মই যিদৰে অৱস্থিত, যি কোনো—নাৰী হওক বা পুৰুষ—মোক দেখা পায়, সি সাত জন্মলৈ সন্তান-সৌভাগ্যৰে সংযুক্ত হ’ব।”
Verse 15
गीतवाद्यादिकं नृत्यं यः कुर्यात्पुरतो मम । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तव प्रसादतः
“যি কোনোবাই মোৰ সন্মুখত গীত, বাদ্য আদি সহ নৃত্য কৰে, তোমাৰ প্ৰসাদে তাৰ বংশত কেতিয়াও দুর্ভাগ্য উদয় নহ’ব।”
Verse 16
मया प्रतिष्ठितं लिंगं पूर्वमभ्यर्च्य मां ततः । पूजयिष्यति यो भक्त्या स यास्यति परं पदम्
“যি জনে প্ৰথমে মোৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গক পূজা কৰে, তাৰ পিছত ভক্তিৰে মোক অৰ্চনা কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰিব।”
Verse 17
गौरीश्वरेति विख्यातं नाम तस्य भवेत्प्रभो । तथेत्यहं प्रतिज्ञाय तत्र स्थाने स्थितो ऽभवम्
“হে প্ৰভু, তাৰ বিখ্যাত নাম ‘গৌৰীশ্বৰ’ হওক।” ‘তথৈতি’ বুলি মই প্ৰতিজ্ঞা কৰি সেই স্থানতেই অৱস্থিত হ’লোঁ।
Verse 18
देव्या सह महादेवि प्रहृष्टेनांतरात्मना । अद्यापि अयने प्राप्ते उत्तरे दक्षिणेऽपि वा
হে মহাদেৱী! আজিও উত্তৰ বা দক্ষিণ অয়ন উপস্থিত হ’লে, মই দেৱীৰ সৈতে অন্তৰত আনন্দিত চিত্তে (ইয়ালৈ) আহোঁ।
Verse 19
गौरींस्थानं समभ्येति तत्र देव गुणैर्युतः । तस्मिन्नहनि यस्तत्र विशिष्टानि फलानि च । संप्रयच्छति विप्रेभ्यस्तस्य पुत्रा भवंति च
সেইজন গৌৰীৰ পবিত্ৰ ধাম লাভ কৰে আৰু দেৱীয় গুণেৰে সমৃদ্ধ হয়। সেই দিনাই যি কোনোবাই তাত ব্ৰাহ্মণসকলক উৎকৃষ্ট ফল দান কৰে, তাৰো পুত্ৰসন্তান জন্মে।
Verse 20
पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति । पुत्रं सा लभते शीघ्रं सबलं लक्षणान्वितम्
যি নাৰী পুত্ৰহীনা, সি যদি নাৰিকল দান কৰে, তেন্তে সি শীঘ্ৰেই পুত্ৰ লাভ কৰে—বলৱান আৰু শুভ লক্ষণেৰে যুক্ত।
Verse 21
घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्त्या महादेवि यावत्तस्यैव तंतव
হে মহাদেৱী! যি নাৰী তাত ঘিঁউভৰা প্ৰদীপ, ৰঙা সলিতা সহ, অৰ্পণ কৰে—যিমান দিন তাৰ সলিতাৰ সূতা টিকে থাকে…
Verse 22
तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्
…সিমান জন্মান্তৰলৈকে সেই নাৰী নিশ্চয়েই সৌভাগ্য লাভ কৰে।
Verse 23
या नृत्यं कुरुते तत्र भक्त्या परमया युता । आरोग्यसुखसौभाग्यैः संयुक्ता सा भवेच्चिरम्
যি নাৰী তাত পৰম ভক্তিৰে নৃত্য কৰে, সি দীৰ্ঘকাল আৰোগ্য, সুখ আৰু সৌভাগ্যৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকে।
Verse 24
तत्रांते सुमहत्कुडं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम् । यः स्नानमाचरेत्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः
তাত অন্তিম প্ৰান্তত এক অতি মহান তীৰ্থ-কুণ্ড আছে, স্বচ্ছ জলে পৰিপূৰ্ণ। যিয়ে তাত স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 25
यः श्राद्धं कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । स याति परमं स्थानं पितृभिः सह पुण्यभाक्
যিয়ে তাত ভক্তিৰে পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি পুণ্যবান হৈ পিতৃসকলৰ সৈতে পৰম ধামলৈ যায়।
Verse 26
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । गीतवाद्यादिभिर्नृत्यै रात्रौ कुर्वीत जागरम्
সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে তাত বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত; আৰু ৰাতি গীত, বাদ্য আৰু নৃত্যৰ সৈতে জাগৰণ পালন কৰা উচিত।
Verse 27
दंपत्योः परिधानं च तत्र देयं सदक्षिणम् । यश्चैतत्पठते नित्यं तृतीयायां विशेषतः । पार्वत्याः पुरतो देवि स सौभाग्यमवाप्नुयात्
আৰু তাত দম্পতীৰ বাবে বস্ত্ৰ দান কৰিব লাগে, যথোচিত দক্ষিণাসহ। যিয়ে ইয়াক নিত্য পাঠ কৰে—বিশেষকৈ তৃতীয়াত—হে দেবী, পাৰ্বতীৰ সম্মুখত, সি সৌভাগ্য লাভ কৰে।
Verse 28
शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि सौभाग्यमाप्नोति यावज्जीवं न संशयः
যি কেৱল ভক্তিৰে শুনে আৰু সত্য ভক্তিত পৰায়ণ থাকে, সিও জীৱনভৰ সৌভাগ্য লাভ কৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 68
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকীয়া সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত “গৌৰীৰ তপোবনৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ অষ্টষষ্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।