Adhyaya 35

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्भार्गवे वंशे यस्त्वौर्वः कथितस्त्वया । वैवस्वतेंऽतरे चास्मिंस्तस्योत्पत्तिं वद प्रभो

দেৱীয়ে ক’লে: হে প্ৰভু, আপুনি ভাৰ্গৱ বংশৰ ঔৰ্বৰ কথা কৈছে। হে স্বামী, এই বৈৱস্বত মন্বন্তৰত তেওঁৰ জন্ম কেনেকৈ হ’ল মোক কওক।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्राह्मणा निहता ये तु क्षत्रियैर्वित्तकारणात् । क्षयं नीतास्तु ते सर्वे सपुत्राश्च सगर्भतः

ঈশ্বৰে ক’লে: যিসকল ব্ৰাহ্মণক ধনৰ বাবে ক্ষত্ৰিয়সকলে হত্যা কৰিছিল, তেওঁলোক সকলো পুত্ৰ আৰু গৰ্ভস্থ সন্তানৰ সৈতে বিনাশ হ’ল।

Verse 3

म्रियमाणेषु सर्वेषु एका स्त्री समतिष्ठत । तया तु रक्षितो गर्भ ऊर्वोर्देशे निधाय च

যেতিয়া সকলোকে হত্যা কৰা হৈছিল, এগৰাকী নাৰী স্থিৰ হৈ আছিল। তেওঁ ভ্ৰূণটোক নিজৰ উৰুৰ মাজত লুকুৱাই ৰক্ষা কৰিছিল।

Verse 4

अन्यासां चैव नारीणां सर्वासामपि भामिनि । गर्भानि पातितास्तैस्तु द्रव्यार्थं क्षत्रियाधमैः

হে সুন্দৰী, আন আন নাৰীসকলৰ গৰ্ভও সেই নরাধম ক্ষত্ৰিয়সকলে লুণ্ঠিত ধনৰ বাবে নষ্ট কৰি পেলাইছিল।

Verse 5

कालांतरे ततो भित्त्वा कुरुदेशं महाप्रभः । निर्गतोत्तंभितशिरा ज्वलदास्योतिभीषणः

কিছু সময়ৰ পাছত, সেই মহাতেজস্বীয়ে কুৰু দেশ ভেদ কৰি ওলাই আহিল। তেওঁৰ শিৰ উন্নত আছিল আৰু মুখমণ্ডল অগ্নিৰ দৰে জিলিকি আছিল—দৰ্শনত অতি ভয়ংকৰ।

Verse 6

तद्वैरं हृदि चाधाय ददाह वसुधातलम् । उत्पाद्य वह्निं तपसा रौद्रमौर्वं जलाशनम्

সেই বৈৰ হৃদয়ত ধৰি তেওঁ পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ দগ্ধ কৰিলে। তপস্যাৰ বলত তেওঁ অউৰৱৰ ৰৌদ্ৰ অগ্নি উৎপন্ন কৰিলে, যি জলকো গ্ৰাস কৰা ভয়ংকৰ জ্বালা।

Verse 7

तमिन्द्रः प्लावयामास वृष्ट्यौघैर्वरवर्णिनि । न शशाक यदा नेतुं तदा स यतवाक्स्थितः

হে সুবৰ্ণবৰ্ণিনী, ইন্দ্ৰে বৰষুণৰ প্ৰবল ধাৰাৰে তেওঁক ডুবাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। কিন্তু যেতিয়া বশ কৰিব নোৱাৰিলে, তেতিয়া অসহায় হৈ বাক্ সংযত কৰি থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 8

ततो देवाः सगंधर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । अभवन्भयसंत्रस्ताः सर्वे प्रांजलयः स्थिताः

তেতিয়া দেৱতাসকল গন্ধৰ্বসকলৰ সৈতে ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গ’ল। ভয়ত আতংকিত হৈ সকলোৱে প্ৰাঞ্জলি কৰি বিনীতভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 10

देवा ऊचुः । भगवन्भार्गवे वंशे जातः कोऽपि महाद्युतिः । अग्निरूपेण सर्वं स ददाह वसुधातलम् । कृतो यत्नः पुराऽस्माभिस्तद्विनाशाय सत्तम । जलेन वृद्धिमायाति ततो नो भयमागतम्

দেৱাসকলে ক’লে: “হে ভগৱন! ভাৰ্গৱ বংশত কোনো মহাদ্যুতিমান উদ্ভৱ হৈছে। অগ্নিৰূপে সি সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ দগ্ধ কৰিছে। হে সত্তম, পূৰ্বে আমি তাক বিনাশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ, কিন্তু সি জলেৰে অধিক বৃদ্ধি পায়—সেইবাবে আমাৰ ভয় উপস্থিত হৈছে।”

Verse 11

विनष्टे भूतले देव अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । उच्छिद्यते ततोऽस्माकं नाशो नूनं भविष्यति

“হে দেৱ! পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ বিনষ্ট হ’লে অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞক্ৰিয়াসমূহ উচ্ছিন্ন হ’ব। সেয়া ছিন্ন হ’লে আমাৰ বিনাশ নিশ্চয় ঘটিব।”

Verse 12

तस्माद्यत्नं कुरु विभो त्रैलोक्यहितकाम्यया

সেয়ে, হে মহাবলী বিভো, ত্ৰিলোকৰ মঙ্গল কামনাৰে তুমি প্ৰচেষ্টা কৰা।

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैः सार्द्धं भार्गवैश्च मह र्षिभिः । आगत्य चाब्रवीदौर्वं किमर्थं दहसि क्षितिम्

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা দেৱগণ আৰু ভাৰ্গৱ মহর্ষিসকলৰ সৈতে আহি ঔৰ্বক ক’লে— “কোন কাৰণে তুমি পৃথিৱী দহিছা?”

Verse 14

विरामः क्रियतां सद्यो ममार्थं च द्विजोत्तम

“তৎক্ষণাৎ বিরাম কৰা হওক—মোৰ কাৰণেও, হে দ্বিজোত্তম!”

Verse 15

और्व उवाच । एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम । एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात्

ঔৰ্ব ক’লে— “হে সত্তম, তোমাৰ বাক্যতে মই নিশ্চয় নিবৃত্ত হ’লোঁ। মই যি অগ্নি মুক্ত কৰিছিলোঁ, হে বিভো, সি তোমাৰ আজ্ঞা অনুসাৰে চলিব।”

Verse 16

यथा गच्छेत्समुद्रांतं तथा नीतिर्विधीय ताम्

“এনেদৰে নীতি বিধান কৰা হওক যাতে সি সাগৰৰ অন্তলৈ যায়; সেই অনুসাৰে ব্যৱস্থা স্থিৰ কৰা হওক।”

Verse 17

समाहूय ततो देवीं स्वां सुतां पद्मसंभवः । उवाच पुत्रि गच्छ त्वं गृहीत्वाग्निं महोदधिम् । मद्वाक्यं नान्यथा कार्यं गच्छ शीघ्रं महाप्रभे

তেতিয়া পদ্মজ ব্ৰহ্মাই দেৱী—নিজ কন্যা—ক আহ্বান কৰি ক’লে: “কন্যা, তুমি যোৱা; এই অগ্নি লৈ মহাসাগৰলৈ গমন কৰা। মোৰ বাক্য অন্যথা নকৰিবা। শীঘ্ৰে যোৱা, হে মহাতেজস্বিনী।”

Verse 18

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् । इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता

সৰস্বতীয়ে ক’লে: “হে দেৱ, আপোনাৰ বাক্য অনুসৰি মই নিঃসন্দেহে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলোঁ।” এইদৰে ক’লে ব্ৰহ্মাই পুনঃ পুনঃ প্ৰশংসা কৰিলে: “সাধু, সাধু, হে সাধ্বী!”

Verse 19

ततोभिमंत्रितं वह्निं क्षिप्त्वा कुंभे हिरण्मये । प्रायच्छत सरस्वत्यै स्वयं ब्रह्मा पितामहः । आशिषो विविधा दत्त्वा प्रोवाचेदं पुनः पुनः

তাৰ পিছত পিতামহ ব্ৰহ্মাই মন্ত্রেৰে অগ্নিক অভিমন্ত্রিত কৰি সোনাৰ কুম্ভত স্থাপন কৰিলে আৰু সৰস্বতীক নিজ হাতে প্ৰদান কৰিলে। নানা আশীৰ্বাদ দি তেওঁ এই বাক্য পুনঃ পুনঃ ক’লে।

Verse 20

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा संतु परिपन्थिनः

“যোৱা, কন্যা; তুমি কোনো প্ৰকাৰৰ দুঃখ নকৰিবা। নিৰাপদ পথেদি যোৱা; তোমাৰ বাটত কোনো বাধা বা শত্রু নাথাকক।”

Verse 21

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणा च सरस्वती । हिमवंतं गिरिं प्राप्य पिप्पलादाश्रमात्तदा

ঈশ্বৰে ক’লে: এইদৰে ব্ৰহ্মাৰ উপদেশ পোৱা সৰস্বতী তেতিয়া হিমৱন্ত পৰ্বতত উপস্থিত হ’ল আৰু সেই সময়ত পিপ্পলাদৰ আশ্ৰমলৈ আহিল।

Verse 22

उद्भूता सा तदा देवी अधस्ताद्वृक्षमूलतः । तत्कोटर कुटीकोटिप्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

তেতিয়া সেই দেৱী গছৰ মূলৰ তলৰ পৰা প্ৰকাশিত হ’ল, য’ত দ্বিজ জন্মা ঋষিসকল অসংখ্য কোঁঠৰ-গহ্বৰ আৰু অগণন পাতেৰে গঢ়া কুটীৰত তপস্যাৰ বাবে প্ৰৱেশ কৰিছিল।

Verse 23

श्रूयन्ते वेदनिर्घोषा सरसारक्तचेतसाम् । विष्णुरास्ते तत्र देवो देवानां प्रवरो गुरुः

সেই ঠাইত পবিত্ৰ সাৰ-ৰসত অনুৰক্ত চিত্তধাৰীসকলৰ মুখেৰে বেদধ্বনি গুঞ্জৰি উঠে। সেই একে স্থানতে দেৱসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, পূজনীয় গুৰু, ভগৱান বিষ্ণু অধিষ্ঠান কৰে।

Verse 24

तस्मात्स्थानात्ततो देवी प्रतीच्यभिमुखं ययौ । अन्तर्द्धानेन सा प्राप्ता केदारं हिममध्यगम्

সেই স্থানৰ পৰা দেৱী তেতিয়া পশ্চিমাভিমুখে গ’ল। অন্তৰ্ধানৰ ৰহস্যময় গতিত তাই হিমমধ্যস্থিত কেদাৰলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 25

तत्संप्लाव्य गिरेः शृंगं केदारस्य पुरः स्थिता । तेनाग्निना करस्थेन दह्यमाना सरस्वती

পৰ্বতৰ শৃঙ্গ প্লাৱিত কৰি তাই কেদাৰৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। হাতত ধৰা সেই অগ্নিৰ কাৰণে সৰস্বতী সেই অগ্নিতেই দগ্ধ-দগ্ধ হৈ আছিল।

Verse 26

भूमिं विदार्य तस्याधः प्रविष्टा गजगामिनी । तदंतर्द्धानमार्गेण प्रवृत्ता पश्चिमामुखी

ভূমি বিদাৰণ কৰি গজগামিনী দেৱী তাৰ তললৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পিছত সেই গোপন অন্তৰ্ধান-মাৰ্গেৰে পশ্চিমাভিমুখে আগবাঢ়িল।

Verse 27

पापभूमिमतिक्रम्य भूमिं भित्त्वा विनि गता । तत्र कूपः समभवन्नाम्ना गन्धर्वसंज्ञितः

পাপভূমি অতিক্ৰম কৰি, পৃথিৱী ভেদি তাই প্ৰকাশিত হ’ল। তাত ‘গন্ধৰ্ব’ নামেৰে খ্যাত এটা কূপ উৎপন্ন হ’ল।

Verse 28

तस्मात्कूपात्पुनर्दृश्या सा बभूव महानदी । मतिः स्मृतिस्तथा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्गिराधरा

সেই কূপৰ পৰা তাই পুনৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈ মহা নদীৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল। তাই মতি, স্মৃতি, প্ৰজ্ঞা, মেধা আৰু বুদ্ধি—পৃথিৱীৰ ধৰ্মজীৱনৰ আধাৰ—বুলি বন্দিত।

Verse 29

उपासिकाः सरस्वत्याः षडेताः प्रस्थितास्तदा । पुनः प्रवृत्ता सा तस्मादुद्भेदात्पश्चिमामुखी

তেতিয়া সৰস্বতীৰ ছয়জন উপাসক-সেৱক আগবাঢ়িল। সেই উদ্গীৰণৰ পৰাই তাই পুনৰ প্ৰবাহিত হৈ পশ্চিমমুখী হ’ল।

Verse 30

भूतीश्वरं समायाता सिद्धो यत्र महामुनिः । भूतीश्वरे समीपस्थं तत्र प्राप्ता मनोरमम्

তাই ভূতীশ্বৰলৈ আহিল, য’ত এজন মহামুনিয়ে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল। ভূতীশ্বৰৰ ওচৰত তাই মনোৰম আৰু মঙ্গলময় স্থানত উপনীত হ’ল।

Verse 31

तस्य दक्षिणदिक्संस्थं रुद्रकोट्युपलक्षितम् । श्रीकंठ देशं विख्यातं गता सर्वौषधीयुतम्

সেই স্থানৰ দক্ষিণ দিশে তাই শ্ৰীকণ্ঠ নামে খ্যাত দেশলৈ গ’ল, যি ‘ৰুদ্ৰকোটি’ৰে চিহ্নিত আৰু সকলো প্ৰকাৰ ঔষধি-গছৰে সমৃদ্ধ।

Verse 32

तस्मात्पुण्यतमाद्देशाच्छ्रीकण्ठात्सा मनस्विनी । संप्राप्ता वह्निना सार्द्धं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

সেই অতি পুণ্যময় দেশ শ্ৰীকণ্ঠৰ পৰা মহামনা সৰস্বতী, অগ্নি (বহ্নি)ৰ সৈতে, কুৰুক্ষেত্ৰলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 33

पुनस्तस्मात्कुरुक्षेत्राद्विराटनगरस्य सा । समुद्भूता समीपस्था अन्तर्द्धानान्मनोरमा । गोपायनो गिरिर्यत्र तत्र सा पुनरुद्गता

পুনৰ কুৰুক্ষেত্ৰৰ পৰা তাই বিৰাটনগৰৰ ওচৰত, অন্তৰ্ধানৰ পিছত মনোহৰা ৰূপে পুনৰ উদ্ভৱ হ’ল। য’ত গোপায়ন নামৰ পৰ্বত আছে, তাতেই তাই আকৌ উদ্গতা হ’ল।

Verse 34

गोपायिता केशवेन यत्र ते पाण्डुनन्दनाः । कुर्वंतः स्वानि कर्माणि न कैश्चिदुपलक्षिता

সেই ঠাইত কেশৱে পাণ্ডুনন্দনসকলক ৰক্ষা কৰিছিল; তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ কৰ্ম কৰিও কাকো চিনাক্ত নহ’ল।

Verse 35

तत्र कुंडे स्थिता देवी महापातकनाशिनी । पुन र्गोपायनाद्देवी क्षेत्रं प्राप्तातिशोभनम्

সেই ঠাইত কুণ্ডত দেবী অৱস্থিত আছিল—মহাপাপ বিনাশিনী। তাৰ পিছত গোপায়নৰ পৰা দেবী অতি শোভন পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 36

खर्जुरीवनमापन्ना नन्दानाम्नीति तत्र सा । सरस्वती पुनस्तस्माद्वनात्खर्जूरसंज्ञितात्

তাই খৰ্জুৰী বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে; তাত তাই ‘নন্দা’ নামে পৰিচিত হ’ল। তাৰ পিছত সৰস্বতী সেই খৰ্জূৰ নামৰ বনখনৰ পৰা পুনৰ আগবাঢ়িল।

Verse 37

मेरुपादं समासाद्य मार्कंडाश्रममागता । यत्र मार्कंडकं तीर्थं मेरुपादे समाश्रितम्

মেৰুপাদত উপস্থিত হৈ তেওঁ মাৰ্কণ্ডাৰ আশ্ৰমলৈ আহিল; য’ত মেৰুপাদত আশ্ৰিত মাৰ্কণ্ডক তীৰ্থ প্ৰতিষ্ঠিত আছে।

Verse 38

सरस्वती पुनस्तस्मादर्बुदारण्यमाश्रिता । गता वटवनं रम्यं मार्कंडेयाश्रमाच्छुभात्

তাৰ পাছত সৰস্বতী তাতৰ পৰা প্ৰস্থান কৰি অৰ্বুদ অৰণ্যত আশ্ৰয় ল’লে; শুভ মাৰ্কণ্ডেয় আশ্ৰমৰ পৰা গৈ তেওঁ মনোহৰ বটবন (ৱটৱন) পালে।

Verse 39

तपस्तप्तं पुरा यत्र वसिष्ठेन समाश्रितात् । तस्माद्वटवनात्पुण्यादुदुम्बरवनं गता । मेरुपादे च तत्रैव तण्डिर्यत्रा तपत्तपः

য’ত প্ৰাচীন কালত বসিষ্ঠে বাস কৰি তপস্যা কৰিছিল, সেই পুণ্যময় বটবনৰ পৰা তেওঁ উদুম্বৰবনলৈ গ’ল। আৰু তাতেই মেৰুপাদত সেই স্থান আছে, য’ত তণ্ডিয়ে তপ কৰি তপস্যা সাধিছিল।

Verse 40

ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती । अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी

সেই উদুম্বৰবনৰ পৰা পুনৰ দেৱী সৰস্বতী অন্তৰ্ধান হৈ—দৃষ্টিৰ পৰা লুকাই—অন্য এটা শিখৰলৈ উপস্থিত হ’ল; মহা নদী স্বৰূপে আগবাঢ়ি গ’ল।

Verse 41

मेरुपादं तु सुमहत्सुरसिद्धनिषेवितम् । भिन्नांजनचयाकारं गोलांगूलमिति स्मृतम्

সেই মেৰুপাদ অতি বিস্তৃত, দেৱতা আৰু সিদ্ধসকলে সদায় সেৱা কৰে; ভাঙা অঞ্জন-কালো শিলাৰ স্তূপৰ দৰে দেখা যায়, আৰু ‘গোলাঙ্গূল’ নামে স্মৃত।

Verse 42

स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

সেই মনোৰম স্থানৰ পৰা সু-মধ্যমা দেৱী প্ৰকাশিত হ’ল; বাঁহৰ গুৰিৰ পৰা বিস্তৃত ধাৰা ওলাই দক্ষিণমুখে ব’বলৈ ধৰিলে।

Verse 43

तत्रोद्गमवटस्तस्यास्तत्समाख्यो व्यवस्थितः । ततः प्रभृति सा देवी सुप्रभं प्रकटा स्थिता

তাত তেওঁৰ ‘উদ্গমবট’—উদ্ভৱৰ নামেৰে খ্যাত বটবৃক্ষ—অৱস্থিত আছে; তেতিয়াৰ পৰাই দেৱী সুপ্ৰভাত প্ৰকাশিত ৰূপে স্থিত হ’ল।

Verse 44

अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः

প্ৰাণীৰ প্ৰতি অনুকম্পাৰে তেওঁ অন্তৰ্ধান অৱস্থা ত্যাগ কৰিলে; তেওঁৰ মনোমোহা তীৰত কোটিকোটী তীৰ্থ বিদ্যমান।

Verse 45

तेषु तीर्थेषु सर्वेषु धर्महेतुः सरस्वती । रुद्रावतार मार्गेऽस्मिन्प्रवरं प्रथमं स्मृतम्

সেই সকলো তীৰ্থৰ মাজত সৰস্বতী ধৰ্মৰ মূল কাৰণ; ৰুদ্ৰৰ অৱতাৰ-মাৰ্গত তেওঁকেই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আৰু প্ৰথম বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 46

तरत्तरंगनामाढ्यं काकतीर्थं महाप्रभम् । तत्र तीर्थं पुनस्त्वन्यत्तीर्थं धारेश्वरं स्मृतम्

তৰত্তৰঙ্গ নামেৰে খ্যাত মহাপ্ৰভাৱশালী কাকতীৰ্থ অতি দীপ্তিমান; তাতেই পুনৰ আন এটা তীৰ্থ ‘ধাৰেশ্বৰ-তীৰ্থ’ বুলি স্মৃত।

Verse 47

धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् । सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् । तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम्

ধাৰেশ্বৰাৰ পৰা পুনৰ ‘গঙ্গোদ্ভেদ’ নামে আন এক স্থান স্মৃত, য’ত সৰস্বতী আৰু গঙ্গাৰ জল একে ঠাইত এক ৰূপে স্থিত। তাৰো ওপৰে পৰম তীৰ্থ ‘পুণ্ডৰীক’, আৰু তাৰো পৰে আন তীৰ্থ আছে।

Verse 48

मातृतीर्थं महापुण्यं सर्वातंकहरं परम् । मातृतीर्थात्पुनस्तस्मान्नातिदूरे व्यवस्थितम्

মাতৃ-তীৰ্থ মহাপুণ্যময়, সকলো দুঃখ-ক্লেশ নাশ কৰা পৰম তীৰ্থ। আৰু সেই মাতৃ-তীৰ্থৰ পৰা পুনৰ, বেছি দূৰ নহয়, আন এক পবিত্ৰ স্থান স্থিত।

Verse 49

तीर्थं त्वनरकंनाम नरकार्ति भयापहम् । ततस्तस्मादनरकात्तीर्थमन्यत्पुनः स्थितम्

‘অনৰক’ নামে এক তীৰ্থ আছে, যি নৰকৰ যাতনা আৰু ভয় দূৰ কৰে। আৰু সেই অনৰক-তীৰ্থৰ পৰা পুনৰ, আন এক তীৰ্থ স্থিত।

Verse 50

संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले । ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्

মহীতলত ‘সঙ্গমেশ্বৰ’ নামে সেই প্ৰসিদ্ধ পবিত্ৰ স্থান খ্যাত। তাৰ পৰা পুনৰ আন এক তীৰ্থ পোৱা যায়, যাৰ নাম ‘কোটীশ্বৰ’।

Verse 51

ततस्तस्मान्महादेवि शंभुकुण्डेश्वरं स्मृतम् । तीर्थे सरस्वतीतीरे तस्मिन्सिद्धेश्वरं स्मृतम्

তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, তাতেই ‘শম্ভুকুণ্ডেশ্বৰ’ স্মৃত। আৰু সেই তীৰ্থত সৰস্বতীৰ তীৰত ‘সিদ্ধেশ্বৰ’ বুলিও স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 52

सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी । पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा

তাৰ পাছত সিদ্ধেশ্বৰ পৰা পুনৰ যাত্ৰা কৰি তাই পশ্চিমমুখী হ’ল। পশ্চিম সাগৰলৈ যাব খুজি, সখীক স্মৰণ কৰি তাই কান্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 53

स्थित्वा पूर्वमुखा देवी हा गंगेति विना त्वया । एकाकिनी मंदभाग्या क्व गमिष्याम्यबांधवा

দেৱী পূৰ্বমুখী হৈ কাতৰ স্বৰে ক’লে— ‘হা গঙ্গে! তোমাৰ অবিহনে মই একাকিনী, মন্দভাগ্যা; আত্মীয়-বন্ধু নথকা মই ক’লৈ যাম?’

Verse 54

तां विज्ञाय ततो गंगा रुदतीं शोककर्शिताम् । शीघ्रं स्वर्गात्समायाता तीर्थानां कोटिभिः सह

তাক কান্দি থকা আৰু শোকত ক্ষীণ হোৱা বুলি বুজি, গঙ্গা তেতিয়া স্বৰ্গৰ পৰা শীঘ্ৰে নামি আহিল, কোটি কোটি তীৰ্থৰ সৈতে।

Verse 55

ततो दुःखं परित्यज्य तत्र प्राची सरस्वती । सर्वदेवगुणैयुक्ता एवं तत्र स्थिताऽभवत्

তাৰ পাছত দুখ ত্যাগ কৰি, পূৰ্বমুখে বোৱা সৰস্বতী তাতে স্থিৰ হৈ ৰ’ল—সকলো দেৱতাৰ গুণেৰে সমন্বিত; এইদৰে তাই তাত অৱস্থিত হ’ল।

Verse 56

तत्र सिद्धवटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम् । वटेश्वरस्य पुरतः सर्वपापक्षयंकरम्

তাত ‘সিদ্ধৱট’ নামৰ এটা তীৰ্থ আছে, যাক ‘পৈতামহ’—পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ—বুলি স্মৰণ কৰা হয়। ই ৱটেশ্বৰৰ সন্মুখত অৱস্থিত, আৰু সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।

Verse 57

त्रिकालं यत्र रुद्रस्तु समागत्य व्यवस्थितः । तन्महालयमित्युक्तं स्थानं तस्य महात्मनः

য’ত ৰুদ্ৰ ত্ৰিকালত (প্ৰভাত, মধ্যাহ্ন, সায়ং) আহি অৱস্থিত থাকে, সেই স্থানক সেই মহাত্মাৰ ‘মহালয়’—মহান নিবাস—বুলি কোৱা হয়।

Verse 58

पिंडतारकमित्येतत्प्राचीनं तीर्थमुत्तमम् । कुम्भकुक्षिगिरिस्थं तत्पित्र्ये कर्मणि सिद्धिदम्

এই প্ৰাচীন আৰু উত্তম তীৰ্থৰ নাম ‘পিণ্ডতাৰক’। কুম্ভকুক্ষি গিৰিত অৱস্থিত এই তীৰ্থে পিতৃকাৰ্যত, বিশেষকৈ পিণ্ড-দানত, সিদ্ধি দান কৰে।

Verse 59

प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रति ष्ठितम् । प्राची सरस्वती यत्र तत्र किं मृग्यते परम्

প্ৰাচীনেś্বৰ দেৱৰ সন্মুখত স্থাপিত, য’ত পূৰ্বমুখী সৰস্বতী বিদ্যমান—সেই স্থানৰ ওপৰত আৰু কি পৰম লক্ষ্য বিচাৰিব?

Verse 60

निवृत्ते भारते युद्धे तत्र तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरिता त्मना

ভাৰত যুদ্ধ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত, সেই তীৰ্থত কিৰীটধাৰী (অৰ্জুন) এদিন প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিছিল, অন্তৰ্যামী বিষ্ণুৰ প্ৰেৰণাত।

Verse 61

तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात् । नरतीर्थं ततः ख्यातं तत्र पापभयापहम्

সেই প্ৰায়শ্চিত্তৰ দ্বাৰা তেওঁ পূৰ্বে সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল। সেয়ে সেই স্থান ‘নৰতীৰ্থ’ নামে খ্যাত হ’ল, যি পাপজনিত ভয় দূৰ কৰে।

Verse 62

नरतीर्थादन्यतीर्थं पुंडरीकमिति स्मृतम् । अर्जुनेन सहागत्य यत्र स्नातो हरिः प्रिये

নৰতীৰ্থৰ ওপাৰে পুণ্ডৰীক নামে স্মৃত অন্য এক পবিত্ৰ তীৰ্থ আছে। হে প্ৰিয়ে, তাত অৰ্জুনৰ সৈতে একেলগে আহি হৰিয়ে স্নান কৰিছিল।

Verse 63

प्राचीनेशात्परं तीर्थं वालखिल्येश्वरं महत् । तत्र तस्मान्महातीर्थात्तीर्थमन्यन्महो दयम्

প্ৰাচীনেśৰ ওপাৰে ‘ৱালখিল্যেশ্বৰ’ নামে এক মহান তীৰ্থ আছে। সেই মহাতীৰ্থৰ পৰা আৰু আগলৈও এক অন্য তীৰ্থ আছে, অতি মহামঙ্গলময়।

Verse 64

गंगासमागमंनाम तीर्थमन्यन्महोदयम् । तत्रालोक्य पुनर्देवीं दीनास्यां दीनमानसाम्

আৰু এক মহোদয় মঙ্গলময় তীৰ্থ ‘গঙ্গাসমাগম’ নামে পৰিচিত। তাত পুনৰ দেৱীক দেখি—মুখ নত, মন বিষণ্ণ—

Verse 65

ब्रह्मासृजत्सखीं तस्याः कपिलां विपुलेक्षणाम् । हरिणीं हरिरप्याशु वज्रिणीमपि देवराट् । न्यंकुं विनोदनार्थं च सरस्वत्या ददौ हरः

ব্ৰহ্মাই তাসৰ বাবে এক সখী সৃষ্টি কৰিলে—কপিলা, বিশাল নয়নীয়া। হৰিয়েও শীঘ্ৰে (আৰু) এক সখী গঢ়িলে—হৰিণী; আৰু দেৱৰাজ ইন্দ্ৰই বজ্ৰিণীকো সৃষ্টি কৰিলে। আৰু হৰে সৰস্বতীক বিনোদনৰ্থে ন্যঙ্কু দান কৰিলে।

Verse 66

ततः प्रहृष्टा सा देवी देवादेशात्सरस्वती । तस्माद्गन्तुं समारब्धा प्राचीना पापनाशिनी

তাৰ পাছত দেৱতাসকলৰ আদেশত আনন্দিত হৈ সেই দেৱী সৰস্বতী তাতৰ পৰা যাত্ৰা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে—সেই প্ৰাচীনা, পাপনাশিনী।

Verse 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

ঈশ্বৰে ক’লে: দক্ষিণ দিশা অৱলম্বন কৰি, বডৱানল ধাৰিণী সৰস্বতী মহাদেৱী পুনৰ পশ্চিমমুখী হ’ল। তেখেতৰ উত্তৰ তীৰত ‘একদ্বাৰ’ নামেৰে খ্যাত এটা তীৰ্থ স্মৃত।

Verse 68

एकद्वारेण यत्सेना स्वर्गं प्राप्ता ततो वरात् । तस्मात्तीर्थात्पुनश्चान्यत्तीर्थं यत्र गुहेश्वरः

‘একদ্বাৰ’ নামৰ তীৰ্থদ্বাৰে সেই সেনাই বৰ লাভ কৰি স্বৰ্গ প্ৰাপ্ত হ’ল। সেই তীৰ্থৰ পৰা পুনৰ আগবাঢ়ি আন এটা পবিত্ৰ স্থানলৈ যাব লাগে—য’ত গুহেশ্বৰ অৱস্থিত।

Verse 69

गुहेन स्थापितः पूर्वं यत्र देवो महेश्वरः । गुहेश्वरान्नातिदूरे वटेश्वरमिति स्मृतम्

য’ত পূৰ্বে গুহাই মহেশ্বৰ দেৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, সেই স্থানেই গুহেশ্বৰ। গুহেশ্বৰৰ পৰা বেছি দূৰত নহয় ‘বটেশ্বৰ’ নামেৰে স্মৃত এক স্থান।

Verse 70

दिव्यं सरस्वतीतीरे व्यासेनाराधितं पुरा । आमर्द्दकी नदी यत्र सरस्वत्या सहैकताम्

সৰস্বতীৰ তীৰত এক দিৱ্য তীৰ্থ আছে, যাক প্ৰাচীন কালত ব্যাসে আৰাধনা কৰিছিল—য’ত আমৰ্দ্দকী নদী সৰস্বতীৰ সৈতে একাত্ম হয়।

Verse 71

संप्राप्ता तन्महातीर्थं फलदं सर्वदेहिनाम् । आमर्दकी संगमं तं नापुण्यो वेद कश्चन । संगमेश्वरनामेति तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

সেই মহাতীৰ্থত উপনীত হোৱা যায়, যি সকলো দেহধাৰীক ফল প্ৰদান কৰে। আমৰ্দ্দকীৰ সেই সংগম অপুণ্য লোকৰ বাবে কেতিয়াও বোধগম্য নহয়। তাত ‘সঙ্গমেশ্বৰ’ নামেৰে এক লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 72

मुण्डीश्वरेति च तथा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ । मुंडीश्वरसमीपस्थं सरस्वत्यां महोदयम्

ই পৃথিৱীত ‘মুণ্ডীশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। মুণ্ডীশ্বৰৰ ওচৰত সৰস্বতী নদীত ‘মহোদয়’ নামৰ তীৰ্থ আছে।

Verse 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

সৰস্বতীৰ তীৰত পুবমুখী ‘প্ৰাঙ্মুখ’ নামৰ তীৰ্থ আছে। তাত প্ৰভু ‘মাণ্ডব্যেশ্বৰ’ নামে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 74

पीलुकर्णिकसंज्ञं तु तीर्थमन्यत्पुनस्ततः । सरस्वतीतीरगतमृषिणा सेवितं महत्

তাৰ পৰা পুনৰ আন এটা তীৰ্থ আছে, যাৰ নাম ‘পীলুকৰ্ণিকা’। ই সৰস্বতীৰ তীৰত অৱস্থিত, মহৎ আৰু এজন ঋষিয়ে সেৱিত।

Verse 75

तस्मादन्यत्सरस्वत्यां तीर्थं द्वारवती स्मृतम् । तीर्थानां प्रवरं देवि यत्र संनिहितो हरिः

তাৰ পৰা সৰস্বতীত আন এটা তীৰ্থ আছে, যাক ‘দ্বাৰৱতী’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। হে দেবী, তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত ই শ্ৰেষ্ঠ, কিয়নো তাত হৰি সন্নিহিত।

Verse 76

ततस्तस्य समीपस्थं तीर्थं गोवत्ससंज्ञितम् । यत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः

সেই (দ্বাৰৱতী)ৰ ওচৰত ‘গোৱৎস’ নামৰ তীৰ্থ আছে, য’ত অম্বিকাপতি বাছুৰৰ ৰূপ ধৰি অৱতীৰ্ণ হৈছিল।

Verse 77

स्वयं भूलिंगरूपेण संस्थितस्तेजसां निधिः । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका

তাত তেজসমূহৰ নিধি স্বয়ং ভূলিঙ্গ-ৰূপে স্থিত। গোবৎসৰ নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম) ভাগত লৌহ-যষ্টিকা (চিহ্নদণ্ড) দেখা যায়।

Verse 78

स्वयंभूलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्वयं स्थितः । एकविंशति वारस्य भक्त्या पिंडस्य यत्फलम्

তাত ৰুদ্ৰ স্বয়ং স্বয়ম্ভূ লিঙ্গ-ৰূপে অৱস্থিত। একবিংশ দিন ভক্তিৰে পিণ্ড অৰ্পণ কৰিলে যি ফল লাভ হয়—

Verse 79

गंगायां प्राप्यते पुंसां श्राद्धेनैकेन तत्र तत् । ततस्तस्मान्महातीर्थाद्बालक्रीडनकी यथा

—সেই একে ফল তাত গঙ্গাত একবাৰ শ্ৰাদ্ধ কৰিলেই পুৰুষসকল লাভ কৰে। তাৰ পাছত সেই মহাতীৰ্থৰ পৰা আগবাঢ়ি, সি যেন খেলি থকা কন্যাৰ দৰে (গতি কৰিলে)।

Verse 80

सखीभिः सहिता तत्र क्रीडताऽसौ यथेच्छया । आनुलोम्यविलोम्येन दक्षिणेनोत्तरेण च

তাত সখীসকলৰ সৈতে সেই দেৱী ইচ্ছামতে ক্ৰীড়া কৰিলে—কেতিয়াবা সোঁতৰ অনুকূলে, কেতিয়াবা সোঁতৰ বিপৰীতে, কেতিয়াবা দক্ষিণে আৰু কেতিয়াবা উত্তৰে।

Verse 81

रुल्लं प्राप्य पुनर्देवी समुद्भूता मनोरमा । रुल्लं नाम पुरं यत्र सृष्टं देवेन शंभुना

পুনৰ ৰুল্লং প্ৰাপ্ত হৈ সেই মনোৰমা দেৱী তাত প্ৰকাশিত হ’ল। য’ত ৰুল্লং নামৰ নগৰ আছে, যি দেৱ শম্ভুৱে সৃষ্টি কৰিছিল।

Verse 82

सह देवैस्तु पार्वत्या धारायंत्रप्रयोगकैः । एकं वर्षसहस्रं तु शंभुना तत्र रुल्लितम्

তাত দেৱগণ আৰু পাৰ্বতীৰ সৈতে, জল-যন্ত্ৰৰ প্ৰয়োগেৰে, শম্ভুৱে সেই স্থানক সম্পূৰ্ণ এক হাজাৰ বছৰ ধৰি ‘ৰুল্লিত’ কৰাই ৰাখিলে।

Verse 83

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

তাত ‘ৰুল্লা’ নামৰ এক হ্ৰদ আছে, সৰস্বতীৰ তীৰত এক মহান মঙ্গলময় তীৰ্থ। তাত সাক্ষাতে মহাদেৱ ‘আনন্দেশ্বৰ’ নামে বিদ্যমান।

Verse 84

पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु । स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः

তাত শম্ভুৰ আয়তনৰ পশ্চিমে এক পবিত্ৰ চিহ্ন অৱস্থিত; সেয়া মেৰুৰ দক্ষিণ পাদত থকা ‘নখ’ বুলি খ্যাত।

Verse 85

पश्यंति ये नराः सम्यक्तेऽपि पापविवर्जिताः । अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवंति फलं ध्रुवम्

যিসকল মানুহে তাক বিধিপূৰ্বক দৰ্শন কৰে, তেওঁলোক পাপমুক্ত হয় আৰু নিশ্চিতভাৱে হাজাৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 86

परतस्तस्य कूष्मांडमुनेस्तत्राश्रमं महत् । कूष्मांडेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

তাৰ ওপৰে তাত মুনি কূষ্মাণ্ডৰ মহান আশ্ৰম আছে। ‘কূষ্মাণ্ডেশ্বৰ’ নামে তীৰ্থ ত্ৰিলোকজুৰি খ্যাত।

Verse 87

कोल्लादेवी स्थिता तत्र सर्वपापभयापहा । अन्तर्द्धानेन तां कोल्लां संप्राप्ता सा महानदी

তাত কোল্লা দেৱী স্থিত, যি সকলো পাপ আৰু ভয় দূৰ কৰে। অন্তৰ্ধান হৈ সেই মহানদী কোল্লা-ধামলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 88

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा संप्राप्ता तु मनोरमम् । सानुं मदनसंज्ञं तु क्षेत्रं सिद्धनिषेवितम्

তাৰ পাছত পুনৰ অন্তৰ্ধান হৈ তাই মনোৰম স্থানলৈ আহিল—মদন নামেৰে খ্যাত ঢাল—সিদ্ধসকলৰ নিতান্ত সেৱিত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ।

Verse 89

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा पुनः प्राप्ता हिमाचलम् । खादिरामोदनामानं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम्

পুনৰ অন্তৰ্ধান হৈ তাই হিমাচললৈ গ’ল, খাদিৰামোদ নামেৰে খ্যাত স্থানলৈ—যি সকলো ঋতুৰ ফুলে উজ্জ্বল।

Verse 90

तत्रारुह्य विलोक्याथ ददर्श सुमनोरमम । क्षारोदं पश्चिमाशास्थं घनवृंदमिवोन्नतम्

তাত উঠি চাৰিওফালে চাই তাই অতি মনোৰম দৃশ্য দেখিলে—পশ্চিম দিশত ক্ষাৰোদ সাগৰ, ঘন মেঘৰ গুচ্ছৰ দৰে উঁচু হৈ উঠা।

Verse 91

एवंविधं च तं तत्र सा विलोक्य महाप्रभा । हर्षात्पंचानना भूत्वा देवकार्यार्थमुद्यता

সেই আশ্চৰ্য দৃশ্য তাত দেখি মহাপ্ৰভা দেৱী আনন্দত পঞ্চাননা ৰূপ ধাৰণ কৰিলে আৰু দেৱকাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 92

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पंचस्रोताः स्थिता तत्र मुनिनोक्ता सरस्वती

তাত ঋষিসকলে বৰ্ণনা কৰা সৰস্বতী দেৱী পঞ্চধাৰা হৈ স্থিত আছিল—হৰিণী, বজ্ৰিণী, ন্যংকু, কপিলা আৰু সৰস্বতী।

Verse 93

श्रमापनोदं कुर्वाणा मुनीनां यत्र संस्थिता । तत्तत्पादकमित्युक्तं तीर्थं तीर्थार्थिनां नृणाम् । सर्वेषां पातकानां च शोधनं तद्वरानने

য’ত তেওঁ মুনিসকলৰ শ্ৰম-ক্ষয় দূৰ কৰি স্থিত থাকে, সেই স্থান ‘তত্তত্পাদক’ নামে তীৰ্থ বুলি কোৱা হয়—তীৰ্থ-অন্বেষী নৰসকলৰ বাবে; আৰু, হে সুন্দৰ-মুখী, ই সকলো পাপৰ শোধনকাৰী।

Verse 94

खादिरामोदमासाद्य तत्रस्था वीक्ष्य सागरम् । गन्तुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुन्दरि

খাদিৰামোদত উপস্থিত হৈ তাত স্থিত হৈ তেওঁ সাগৰলৈ দৃষ্টি দিলে; তাৰ পাছত, হে দেৱ-সুন্দৰী, সেই অগ্নি লগত লৈ আগবাঢ়িবলৈ প্ৰবৃত্ত হ’ল।

Verse 95

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपस्था स्थिता हृष्टत नूरुहा

দেৱীয়ে কৃতস্মৰক দগ্ধ কৰি পুনৰ বাডৱ অগ্নি গ্ৰহণ কৰিলে। সাগৰৰ ওচৰত স্থিত হৈ, সুকোমল অঙ্গধাৰী, তেওঁ আনন্দেৰে তাতেই থাকিল।

Verse 96

ततः प्रविष्टा सा देवी अगाधे लवणांभसि । वाडवं वह्निमादाय जलमध्ये व्यसर्जयत्

তাৰ পাছত সেই দেৱী গভীৰ লৱণজলত প্ৰৱেশ কৰিলে। বাডৱ অগ্নি গ্ৰহণ কৰি তেওঁ সাগৰৰ মাজত তাক বিসৰ্জন কৰিলে।

Verse 97

ततस्तस्याः पुनः प्रीतः स्वय मेव हुताशनः । तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म वचनं चेदमब्रवीत्

তেতিয়া তাইৰ ওপৰত পুনৰ সন্তুষ্ট হৈ স্বয়ং হুতাশন অগ্নিয়ে, সেই দুঃসাধ্য কৰ্ম দেখি, এই বাক্য ক’লে।

Verse 98

परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । तत्ते दास्याम्यहं प्रीतो यद्यपि स्यात्सु दुर्लभम्

“হে ভদ্ৰে, সু-ব্ৰতে! মই তোমাত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। এটা বৰ বাছি লোৱা। মই প্ৰসন্ন হৈ তোমাক দিম, যদিও সেয়া অতি দুৰ্লভ হয়।”

Verse 99

ईश्वर उवाच । प्रगृह्य वलयं हस्तादिदं वचनमब्रवीत् । इदं मे वलयं वह्ने वक्त्रे धार्यं सदा त्वया

ঈশ্বৰে ক’লে: তেওঁৰ হাতৰ পৰা বালা লৈ তেওঁ এই বাক্য ক’লে—“হে বহ্নি (অগ্নি), মোৰ এই বালা সদায় তোমাৰ মুখত ধাৰণীয় হওক।”

Verse 100

अनेन शक्यते यावत्तावत्तोयं समाहर । न त्वया शोषणीयोऽयं समुदः सरितांपतिः

“ইয়াৰ দ্বাৰা যিমান পানী সংগ্ৰহ কৰিব পৰা যায়, সিমানেই সংগ্ৰহ কৰা। তুমি এই সমুদ্ৰক—নদীসমূহৰ পতিক—শুকুৱাব নালাগে।”

Verse 101

बाढमित्येव चोक्त्वा स प्रविष्टो निधिमंभसाम् । एवमेषा महादेवि प्रभासे तु सरस्वती । गृहीत्वा वाडवं प्राप्ता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

“বাঢ়ম্,” বুলি কৈ তেওঁ জলৰ নিধান—সমুদ্ৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। এইদৰে, হে মহাদেৱী, প্ৰভাসত সৰস্বতীয়ে ৱাডৱ-অগ্নি ধাৰণ কৰি, মুনিষীসকলৰ তুষ্টিৰ বাবে তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 102

सा विश्रांता कुरुक्षेत्रे भद्रावर्ते च भामिनि । पुष्करे श्रीकला देवी प्रभासे च महानदी

হে দীপ্তিমতী ভামিনী! কুৰুক্ষেত্ৰত আৰু ভদ্ৰাৱৰ্তত তাই বিশ্ৰাম কৰিলে। পুষ্কৰত তাই শ্ৰীকলাদেৱী, আৰু প্ৰভাসত তাই মহা নদী ৰূপে প্ৰকাশিত।

Verse 103

देवमातेति सा तत्र संस्थिता लवणोदधौ । अस्मिन्मन्वंतरे देवि आदौ त्रेतायुगे पुरा

সেই লৱণোদধিত তাই ‘দেৱমাতা’ নামে তাত স্থিত হ’ল। হে দেৱী! এই মন্বন্তৰত, বহু পুৰ্বে ত্ৰেতাযুগৰ আদিত…

Verse 104

इति वृत्तं सरस्वत्या वाडवाग्नेस्तथाभवत् । मन्वन्तरे व्यतीतेऽस्मिन्भविताऽन्यस्तु वाडवः

এইদৰে সৰস্বতী আৰু ৱাডৱাগ্নিৰ বিষয়ে এই বৃত্তান্ত ঘটিল। এই মন্বন্তৰ অতীত হ’লে, আন এক ৱাডৱ অগ্নি উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 105

ज्वालामुखेति नाम्ना वै रुद्रक्रोधाद्भविष्यति । सरस्वत्यास्तथा नाम ख्यातिं ब्राह्मीति यास्यति

সেই অগ্নি ৰুদ্ৰৰ ক্ৰোধৰ পৰা ‘জ্বালামুখ’ নামে উদ্ভৱ হ’ব। তদ্ৰূপে সৰস্বতীৰ নাম ‘ব্ৰাহ্মী’ বুলি খ্যাতি লাভ কৰিব।

Verse 106

सरस्वतीति वै लोके वर्तते नाम सांप्रतम् । अतीतं नाम यत्तस्याः कमंडलुभवेति च । रत्नाकरेति सामुद्रं सत्यं नामांतरं पुरा

বৰ্তমান জগতত তাই ‘সৰস্বতী’ নামে পৰিচিত। তাইৰ অতীত নাম আছিল ‘কমণ্ডলুভৱ’ (কমণ্ডলুৰ পৰা উদ্ভূত), আৰু প্ৰাচীন কালত ‘ৰত্নাকৰ’ বুলিয়েই তাইৰ সামুদ্ৰিক নাম সত্য আছিল।

Verse 107

अस्मिन्मन्वंतरे देवि सागरेति प्रकीर्तितम् । क्षांरोदेति भविष्यं तु नाम देवि प्रकीर्ति तम्

হে দেবী, এই মন্বন্তৰত তাই ‘সাগৰা’ (সাগৰ-সম্বন্ধীয়া) নামে প্ৰখ্যাত। ভৱিষ্যতে, হে দেবী, যি নাম ঘোষণা কৰা হ’ব, সেয়া ‘ক্ষাঁৰোদা’।

Verse 108

एवं जानाति यः कश्चित्स तीर्थफलमश्नुते । स्वर्गनिःश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती

যি কোনোবাই এইদৰে বুজে, সি নিশ্চয় তীৰ্থফল লাভ কৰে। কিয়নো প্ৰভাসত সৰস্বতী দেৱী স্বৰ্গলৈ উঠাৰ ‘সিঁড়ি’ স্বৰূপে উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়।

Verse 109

नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी । प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

হে দেবী, পুণ্যহীন পুৰুষে এই মহানদী লাভ কৰিব নোৱাৰে। প্ৰাচীন (পূবমুখী) সৰস্বতী, হে দেবী, সকলো ঠাইতে অতি দুৰ্লভ—বিশেষকৈ কুৰুক্ষেত্ৰত, প্ৰভাসত আৰু পুষ্কৰত।

Verse 110

एवंप्रभावा सा देवी वडवानल धारिणी । अग्नितीर्थसमीपस्था स्थिता देवी सरस्वती

সেই দেৱী এনে প্ৰভাৱশালী, বডৱানল (ভূগৰ্ভীয় অগ্নি) ধাৰণকাৰিণী। অগ্নিতীৰ্থৰ সন্নিধানত দেৱী সৰস্বতী স্থিত আছে।

Verse 111

तामादौ पूजयेद्यस्तु स तीर्थफलमश्नुते । सागरं यच्च तत्तीर्थं पापघ्नं पुण्य वर्द्धनम्

যি কোনোবাই প্ৰথমে তাইক পূজা কৰে, সি তীৰ্থযাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে। আৰু সাগৰত থকা সেই তীৰ্থ পাপনাশক আৰু পুণ্যবর্ধক।

Verse 112

दर्शनादेव तस्यैव महाक्रतुफलं लभेत् । अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः

কেৱল তাৰ দৰ্শনতেই মহাযজ্ঞৰ ফল লাভ হয়। ইয়াত ক্ৰিয়া আৰু স্থান-সম্পৰ্কীয় নাম কোৱা হৈছে—অগ্নিচিত্ (অগ্নিবেদী নিৰ্মাতা), কপিলা গাই, সত্ত্ৰ-যজ্ঞৰ যজমান, ৰজা, ভিক্ষু আৰু মহাসাগৰ।

Verse 113

दृष्टमात्राः पुनंत्येते तस्मा त्पश्येद्धि भावितः । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पावके प्रक्षिपेत्ततः । गुग्गुलं भारसहितं सोग्निलोके महीयते

ইয়াতোক কেৱল দেখা মাত্ৰেই পবিত্ৰ কৰে; সেয়ে ভক্তিভাৱে সিহঁতক দৰ্শন কৰা উচিত। অগ্নিতীৰ্থত স্নান কৰি মানুহে তাৰ পিছত পবিত্ৰ অগ্নিত নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণসহ গুগ্গুলু (ধূপ) নিক্ষেপ কৰিব; তেন্তে সি অগ্নিলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 114

एवं संक्षेपतः प्रोक्तो ह्यग्नि तीर्थमहोदयः । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

এইদৰে সংক্ষেপে অগ্নিতীৰ্থৰ মহান মহিমা কোৱা হ’ল, লগতে সৰস্বতীৰ মাহাত্ম্যও—যি সকলো পাপ নাশ কৰে।

Verse 115

स्नात्वाग्नितीर्थे विधिवत्कंकणं प्रक्षिपेततः । सुवर्णस्य महादेवि यथावित्तानु सारतः

অগ্নিতীৰ্থত বিধিমতে স্নান কৰি, হে মহাদেৱী, তাৰ পিছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোণৰ কঙ্কণ অৰ্ঘ্যৰূপে নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 116

ततः सरस्वतीं पूज्य कपर्दिनमथार्चयेत्

তাৰ পিছত সৰস্বতীক পূজা কৰি, তাৰ অনন্তৰে কপৰ্দিন (শিৱ)ক অৰ্চনা কৰিব।

Verse 117

ततः केदारनामानं भीमेश्वरमतःपरम् । भैरवेश्वरनामानं चण्डीश्वरमतः परम्

তাৰ পাছত কেদাৰ নামধাৰী শিৱক পূজা কৰিব, তাৰ পিছত ভীমেশ্বৰক। তাৰ পাছত ভৈৰৱেশ্বৰ নামধাৰী, আৰু তাৰ পিছত চণ্ডীশ্বৰক আৰাধনা কৰিব।

Verse 118

ततः सोमेश्वरं देवं पूजयेद्विधिवन्नरः । नवग्रहेश्वरानिष्ट्वा रुद्रैकादशकं तथा

তাৰ পাছত বিধি অনুসাৰে মানুহে দেব সোমেশ্বৰক পূজা কৰিব। নৱগ্ৰহৰ ঈশ্বৰসকলক যথাবিধি আৰাধনা কৰি, একাদশ ৰুদ্ৰকো পূজা কৰিব।

Verse 119

ततः संपूजयेद्देवं ब्रह्माणं बालरूपिणम् । एवं रौद्री समाख्याता यात्रा पातकनाशिनी

তাৰ পাছত বালৰূপধাৰী দেব ব্ৰহ্মাক সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব। এইদৰে ‘ৰৌদ্ৰী’ নামে যাত্ৰা কোৱা হৈছে, যি পাপনাশিনী।

Verse 121

एवं कृत्वा ततो गच्छेन्महादेवीं सरस्वतीम्

এইদৰে কৰি তাৰ পাছত মহাদেৱী সৰস্বতীৰ ওচৰলৈ যাব।

Verse 122

सरस्वतीवससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः । सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

সৰস্বতীৰ সৈতে বাস কৰাৰ সমান গুণ ক’ত? সৰস্বতীৰ সৈতে থকাৰ সমান আনন্দ ক’ত? যিসকল নৰে সৰস্বতীক প্ৰাপ্ত কৰি স্বৰ্গলৈ যায়, তেওঁলোকে পুনৰো সৰস্বতী নদীক স্মৰণ কৰে।