Adhyaya 290

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुबेरस्थानमुत्तमम् । यत्र सिद्धः पुरा देवि कुबेरो धनदोऽभवत्

ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱি, কুবেৰস্থান নামে উত্তম স্থানলৈ যোৱা উচিত; য’ত, হে দেবি, পূৰ্বে কুবেৰ সিদ্ধ হৈ ধনদ—ধনৰ দাতা—হৈ উঠিছিল।

Verse 2

ब्राह्मणश्चौररूपेण तत्र स्थानेऽवसत्पुरा । स च मे भक्तियोगेन पुरा वै धनदः कृतः

সেই স্থানত পূৰ্বে এজন ব্ৰাহ্মণে চোৰৰ ৰূপ ধৰি বাস কৰিছিল; আৰু মোৰ প্ৰতি ভক্তিযোগৰ বলত সি নিশ্চয়েই আগতে ‘ধনদ’—ধনৰ দাতা—কৰি দিয়া হৈছিল।

Verse 3

देव्युवाच । कथं स ब्राह्मणो भूत्वा चौररूपो नराधमः । तन्मे कथय देवेश धनदः स यथाऽभवत्

দেৱীয়ে ক’লে: সেই ব্ৰাহ্মণ কেনেকৈ চোৰৰ ৰূপ লৈ নৰাধম হৈ পৰিল? হে দেৱেশ, মোক কোৱা—সেইজন কেনেকৈ ধনদ, ধনৰ দাতা, হ’ল।

Verse 4

ईश्वर उवाच । तस्मिन्नर्थे महादेवि यद्वृत्तं चौत्तमेंऽतरे । कथयिष्यामि तत्सर्वं शिवमाहात्म्यसूचकम्

ঈশ্বৰে ক’লে: হে মহাদেৱী, সেই বিষয়ত আৰু সেই উত্তম অন্তৰত যি ঘটিছিল, সেই সকলো মই ক’ম—শিৱৰ মাহাত্ম্য সূচোৱা এক পবিত্ৰ বৃত্তান্ত।

Verse 5

कश्चिदासीद्द्विजो देवि देवशर्मेति विश्रुतः । प्रभासक्षेत्रनिलयो न्यंकुमत्यास्तटेऽवसत्

হে দেৱী, এক সময়ত দেৱশৰ্মা নামে খ্যাত এজন দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) আছিল। তেওঁ প্ৰভাসক্ষেত্ৰত বাস কৰি ন্যঙ্কুমতী নদীৰ তীৰত নিবাস কৰিছিল।

Verse 6

पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतः सदा । विहायाथ स गार्हस्थ्यं धनार्थं लोभ मोहितः । प्रचचार महीमेतां सग्रामनगरांतराम्

সন্তান, ক্ষেত্ৰ-ভূমি, পত্নী আদি বিষয়ৰ ব্যৱহাৰতেই তেওঁ সদায় নিমগ্ন আছিল। তাৰ পাছত ধনৰ লোভে মোহিত হৈ গাৰ্হস্থ্যধৰ্ম ত্যাগ কৰি গাঁও-নগৰৰ মাজে মাজে এই পৃথিৱীত ঘূৰি ফুৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 7

भार्या तस्य विलोलाक्षी तस्य गेहाद्विनिर्गता । स्वच्छंदचारिणी नित्यं नित्यं चानंगमोहिता

তেওঁৰ পত্নী, চঞ্চল-নয়না, তেওঁৰ ঘৰ এৰি ওলাই গ’ল। স্বেচ্ছাচাৰিণী হৈ সি সদায়েই—বাৰে বাৰে—কামমোহত আবদ্ধ হৈ থাকিল।

Verse 8

तस्यां कदाचित्पुत्रस्तु शूद्राज्जातो विधेर्वशात् । दुष्टात्माऽतीव निर्मुक्तो नाम्ना दुःसह इत्यतः

তাইৰ পৰা কেতিয়াবা বিধিৰ বশত এজন শূদ্ৰৰ পৰা এটা পুত্ৰ জন্মিল। দুষ্টস্বভাৱ আৰু একেবাৰে অসংযত হোৱাৰ বাবে তাৰ নাম দুঃসহ (“সহিব নোৱাৰা”) ৰখা হ’ল।

Verse 9

सोऽथ कालेन महता नामकर्मप्रवर्तितः । व्यसनोपहतः पापस्त्यक्तो बन्धुजनैस्तथा

তাৰ পাছত বহু সময় বাগৰি যোৱাত সি নিজৰ নাম আৰু কৰ্ম অনুসৰি গঢ় লৈ উঠিল। ব্যসনে আঘাতপ্ৰাপ্ত পাপী হৈ, নিজৰেই আত্মীয়-স্বজনেও তাক ত্যাগ কৰিলে।

Verse 10

पूजोपकरणं द्रव्यं स कस्मिंश्चिच्छिवालये । बहुदोषामुखे दृष्ट्वा हर्तुकामोऽविशत्ततः

এটা শিৱ-মন্দিৰত সি পূজাৰ দ্ৰব্য আৰু উপকৰণ খোলা অৱস্থাত পৰি থকা দেখিলে, যি বহু দোষ-অপকাৰৰ মুখত অসুৰক্ষিত আছিল। চুৰি কৰিবলৈ মন কৰি সি তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 11

यावद्दीपो गतप्रायो वर्त्तिच्छेदोऽभवत्किल । तावत्तेन दशा दत्ता द्रव्यान्वेषणकारणात्

যেতিয়া দীপ প্ৰায় নিভি যাবলৈ ধৰিলে আৰু বতিও কটা হ’ল, ঠিক সেই মুহূর্ততে সি ঢলি পৰিল—কাৰণ সি মূল্যবান দ্ৰব্য বিচাৰি ফুৰিছিল।

Verse 12

प्रबुद्धश्चोत्थितस्तत्र देवपूजाकरो नरः । कोऽयं कोयमिति प्रोच्चैर्व्याहरत्परिघायुधः

তাত দেৱপূজা কৰা মানুহজন জাগি উঠি তৎক্ষণাৎ উঠি দাঁড়াল। গদা অস্ত্ৰ হাতে লৈ সি উচ্চস্বৰে ক’লে, “এইজন কোন? এইজন কোন?”

Verse 13

स च प्राणभयान्नष्टः शूद्रजश्चापि मूढधीः । विनिन्दन्नात्मनो जन्म कर्म चापि सुदुःखित

প্ৰাণভয়ত সি পলাই গ’ল। শূদ্ৰ-জন্ম আৰু মূঢ়বুদ্ধি হোৱা সি গভীৰ দুখত ডুবি, নিজৰ জন্ম আৰু নিজৰ কৰ্মক নিন্দা কৰি বিলাপ কৰিলে।

Verse 14

पुरपालैर्हतोऽवन्यां मृतः कालादभूच्च सः । गंधारविषये राजा ख्यातो नाम्ना सुदुर्मुखः

অৰণ্যত নগৰৰ প্ৰহৰীসকলে বধ কৰাত, কালক্রমে সি মৃত্যুবৰণ কৰিলে। তাৰ পাছত গন্ধাৰ দেশত সি ৰজা হৈ ‘সুদুৰ্মুখ’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 15

गीतवाद्यरतस्तत्र वेश्यासु निरतो भृशम् । प्रजोपद्रवकृन्मूर्खः सर्वधर्मबहिष्कृतः

তাত সি গীত-বাদ্যত আসক্ত হ’ল আৰু বেশ্যাৰ সঙ্গত অতিশয় লিপ্ত থাকিল। প্ৰজাক উপদ্ৰৱ কৰা মূৰ্খ সি সকলো ধৰ্মৰ পৰা বহিষ্কৃত হ’ল।

Verse 16

किन्त्वर्चयन्सदैवासौ लिंगं राज्यक्रमागतम् । पुष्पस्रग्धूपनैवेद्यगंधादिभिरमन्त्रवत्

তথাপি সি সদায় ৰাজবংশানুক্ৰমে প্ৰাপ্ত লিঙ্গক পূজা কৰিছিল। ফুল, মালা, ধূপ, নৈবেদ্য, সুগন্ধি আদি অর্পণ কৰিছিল—কিন্তু মন্ত্রবিহীনভাৱে।

Verse 17

मुख्येषु च सदा काले देवतायतनेषु च । दद्यात्स बहुलान्दीपान्वर्तिभिश्च समुज्ज्वलान्

আৰু মুখ্য সময়সমূহত, দেৱতাসকলৰ মন্দিৰত, সি বহু দীপ দান কৰিছিল—বাতিৰ শলাকাসহ উজ্জ্বল জ্বলি উঠা।

Verse 18

कदाचिन्मृगयासक्तो बभ्राम स च वीर्यवान् । प्रभास क्षेत्रमागात्य पूर्वसंस्कारभावितः

এবাৰ মৃগয়াত আসক্ত হৈ সেই বীৰ্যবান পুৰুষে ঘূৰি ফুৰিলে আৰু পূৰ্বসংস্কাৰৰ প্ৰভাৱত আকৃষ্ট হৈ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 19

परैरभिहतो युद्धे न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । शिवपूजाविधानेन विध्वस्ताशेषपातकः

ন্যম্কুমতীৰ শুভ তীৰত যুঁজত আনৰ আঘাতত পতিত হৈ, শিৱপূজাৰ বিধি অনুসৰি আচৰণ কৰাত তাৰ সকলো পাপ সম্পূৰ্ণৰূপে বিনষ্ট হ’ল।

Verse 20

ततो विश्रवसश्चासौ पुत्रोऽभूद्भुवि विश्रुतः । यः स एव महातेजाः सर्वयज्ञाधिपो बली

তাৰ পাছত সি পৃথিৱীত বিশ্ৰৱসৰ প্ৰসিদ্ধ পুত্ৰ হৈ উঠিল—সেই মহাতেজস্বী, বলৱান, সকলো যজ্ঞৰ অধিপতি।

Verse 21

कुबेर इति धर्मात्मा श्रुतशीलसमन्वितः । लिंगं प्रतिष्ठयामास न्यंकुमत्याश्च पूर्वतः

ধৰ্মাত্মা, শ্ৰুতি-বিদ্যা আৰু শিষ্ট আচৰণে সমন্বিত, ‘কুবেৰ’ নামে খ্যাত সেই জনে ন্যম্কুমতীৰ পূব দিশে এটা লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 22

कौबेरात्पश्चिमे भागे सोमनाथेति विश्रुतम् । संपूज्य च यथेशानं न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । स्तोत्रेणानेन चास्तौषीद्भक्त्या तं सर्वकामदम्

কৌবেৰাৰ পশ্চিম ভাগত ‘সোমনাথ’ নামে খ্যাত স্থান আছে। তাত ন্যম্কুমতীৰ শুভ তীৰত, যথাবিধি ঈশানক পূজা কৰি, ভক্তিৰে এই স্তোত্ৰেৰে সকলো কাম দানকাৰী প্ৰভুক স্তুতি কৰিলে।

Verse 23

मूर्तिः क्वापि महेश्वरस्य महती यज्ञस्य मूलोदया तुम्बी तुंगफलावती च शतशो ब्रह्माण्डकोटिस्तथा । यन्मानं न पितामहो न च हरिर्ब्रह्माण्डमध्यस्थितो जानात्यन्यसुरेषु का च गणना सा संततं वोऽवतात्

ক’তবাত মহেশ্বৰৰ এক মহাবিশাল মূৰ্তি আছে—যজ্ঞৰ আদিমূল উৎপত্তিস্থান; উচ্চ ফলভৰা উঁচা তুম্বী-লতাৰ দৰে, আৰু শত শত কোটি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সদৃশ। তাৰ পৰিমাপ পিতামহ ব্ৰহ্মাই নাজানে, নাজানে ব্ৰহ্মাণ্ড-মধ্যস্থিত হৰি বিষ্ণুৱেও; তেন্তে আন দেৱতাসকলৰ গণনা ক’ত? সেই পৰম ৰূপে সদায় তোমালোকক ৰক্ষা কৰক।

Verse 24

नमाम्यहं देवमजं पुराणमु पेन्द्रमिन्द्रावरराजजुष्टम् । शशांकसूर्याग्निसमाननेत्रं वृषेन्द्रचिह्नं प्रलयादिहेतुम्

মই সেই অজ, আদিপুৰাণ দেৱক নমস্কাৰ কৰোঁ, যাক উপেন্দ্ৰ আৰু দেৱৰাজ ইন্দ্ৰেও পূজে; যাৰ নেত্ৰ চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু অগ্নিৰ সদৃশ; যি বৃষভ-চিহ্নধাৰী, প্ৰলয় আৰু সকলো আৰম্ভণিৰ কাৰণ।

Verse 25

सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुं योगाधिगम्यं जगतोऽधिवासम् । तं विस्मयाधारमनंतशक्तिं ज्ञानोद्भवं धैर्यगुणाधिकं च

মই তেঁওক নমস্কাৰ কৰোঁ—সৰ্বৰ একমাত্ৰ ঈশ্বৰ, ত্ৰিলোকৰ একমাত্ৰ আশ্ৰয় আৰু আত্মীয়; যোগেৰে উপলব্ধ; জগতৰ অন্তৰ্বাসী ধাম। তেঁও আশ্চৰ্যৰ আধাৰ, অনন্ত শক্তিধাৰী, শুদ্ধ জ্ঞানৰ পৰা উদ্ভূত আৰু ধৈৰ্যগুণে অধিক।

Verse 26

पिनाकपाशांकुशशूलहस्तं कपर्दिनं मेघसमानघोषम् । सकालकण्ठं स्फटिकावभासं नमामि शंभुं भुवनैकनाथम्

মই শম্ভুক নমস্কাৰ কৰোঁ—ভুবনৰ এক নাথ; যাৰ হাতে পিনাক ধনু, পাশ, অঙ্কুশ আৰু ত্ৰিশূল; যি জটাধাৰী, যাৰ গর্জন মেঘৰ সদৃশ; যাৰ কণ্ঠত কালৰ চিহ্ন, আৰু যাৰ দীপ্তি স্ফটিকৰ দৰে নিৰ্মল।

Verse 27

कपालिनं मालिनमादिदेवं जटाधरं भीमभुजंगहारम् । प्रभासितारं च सहस्रमूर्तिं सहस्रशीर्षं पुरुषं विशिष्टम्

মই কপালধাৰী, মালাধাৰী, আদিদেৱক নমস্কাৰ কৰোঁ; জটাধৰক, যি ভয়ংকৰ সৰ্পক হাৰৰ দৰে ধাৰে; সেই প্ৰভাসিতাৰক—সহস্ৰ মূৰ্তি, সহস্ৰ শিৰ—বিশিষ্ট পৰম পুৰুষক।

Verse 28

यदक्षरं निर्गुणमप्रमेयं सज्योतिरेकं प्रवदंति संतः । दूरंगमं वेद्यमनिंद्यवन्द्यं सर्वेषु हृत्स्थं परमं पवित्रम्

সেই অক্ষৰ তত্ত্ব—নিৰ্গুণ, অপ্ৰমেয়—সন্তসকলে একমাত্ৰ জ্যোতি বুলি কয়ে। সি দূৰগামী তথাপি বেদ্য; অনিন্দ্য আৰু বন্দনীয়; সৰ্বৰ হৃদয়ত স্থিত, পৰম পবিত্ৰকাৰী।

Verse 29

तेजोनिभं बालमृगांकमौलिं नमामि रुद्रं स्फुरदुग्रवक्त्रम् । कालेन्धनं कामदमस्तसंगं धर्मासनस्थं प्रकृतिद्वयस्थम्

মই ৰুদ্ৰক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি তেজৰ দৰে দীপ্তিমান, কপালত কিশোৰ চন্দ্ৰধাৰী; যাৰ উগ্ৰ মুখ শক্তিত ঝলমল কৰে; যি কালক ইন্ধন কৰি দগ্ধ কৰে, ধৰ্মসম্মত কামনা দান কৰে, আসক্তিৰহিত, ধৰ্মাসনত অধিষ্ঠিত আৰু প্ৰকৃতিৰ দ্বৈত খেলাৰ ওপৰত অৱস্থিত।

Verse 30

अतीन्द्रियं विश्वभुजं जितारिं गुणत्रयातीतमजं निरीहम् । तमोमयं वेदमयं चिदंशं प्रजापतीशं पुरुहूतमिन्द्रम् । अनागतैकध्वनिरूपमाद्यं ध्यायंति यं योगविदो यतीन्द्राः

ইন্দ্ৰিয়ৰ ওপৰত, বিশ্বক আলিঙ্গন কৰা, শত্রুজয়ী; ত্ৰিগুণাতীত, অজ, নিৰীহ (নিষ্ক্ৰিয়)—ৰহস্যময় তমস সদৃশ, তথাপি বেদময়, শুদ্ধ চৈতন্যৰ এক অংশ; প্ৰজাপতিসকলৰ ঈশ, বহুবাৰ আহ্বানিত ‘ইন্দ্ৰ’; অনাদি, যাৰ ৰূপ অব্যক্তৰ একমাত্ৰ অজ ধ্বনি—তাকেই যোগবিদ আৰু যতি-ইন্দ্ৰসকলে ধ্যান কৰে।

Verse 31

संसारपाशच्छिदुरं विमुक्तः पुनः पुनस्त्वां प्रणमामि देवम्

হে দেৱ! সংসাৰৰ পাশ ছেদনকাৰী, তোমাৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ মই তোমাক পুনঃ পুনঃ প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 32

निरूपमास्यं च बलप्रभावं न च स्वभावं परमस्य पुंसः । विज्ञायते विष्णुपितामहाद्यैस्तं वामदेवं प्रणमाम्यचिंत्यम्

সেই পৰম পুৰুষৰ অনুপম ৰূপ, বল-প্ৰভাৱ, আনকি স্বভাৱো—বিষ্ণু, পিতামহ ব্ৰহ্মা আদি সকলেও সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে। সেই অচিন্ত্য বামদেৱক মই প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 33

शिवं समाराध्य तमुग्रमू्र्त्तिं पपौ समुद्रं भगवानगस्त्यः । लेभे दिलीपोऽप्यखिलांश्च कामांस्तं विश्वयोनिं शरणं प्रपद्ये

সেই উগ্ৰমূৰ্ত্তি শিৱক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি ভগৱান অগস্ত্যই সাগৰ পান কৰিলে; আৰু ৰজা দিলীপেও সকলো কামনা লাভ কৰিলে। সেই বিশ্বযোনিত মই শৰণ লওঁ।

Verse 34

देवेन्द्रवन्द्योद्धर मामनाथं शम्भो कृपाकारुणिकः किल त्वम् । दुःखाऽर्णवे मग्नमुमेश दीनं समुद्धर त्वं भव शंकरोऽसि

হে শম্ভু, দেৱেন্দ্ৰেও যাক বন্দনা কৰে—মোক উদ্ধাৰ কৰা, মই অনাথ। সত্যই তুমি কৃপা আৰু কাৰুণ্যৰ মূৰ্তি। হে উমেশ, দুখৰ সাগৰত নিমজ্জিত দীন মই—মোক তুলি ধৰা; কিয়নো তুমি শংকৰ, মঙ্গলদাতা।

Verse 35

संपूजयन्तो दिवि देवसंघा ब्रह्मेन्द्ररुद्रा विहरंति कामम् । तं स्तौमि नौमीह जपामि शर्वं वन्देऽभिवंद्यं शरणं प्रपन्नः

স্বৰ্গত দেৱসংঘ—ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ আৰু ৰুদ্ৰ—তাঁক পূজা কৰে আৰু ইচ্ছামতে বিহাৰ কৰে। সেই শৰ্ব (শিৱ)ক মই স্তৱ কৰোঁ; ইয়াত মই নমো, জপ কৰোঁ, আৰু সকলোৰে বন্দনীয়ক পূজা কৰোঁ—তাঁৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰি।

Verse 36

स्तुत्वैवमीशं विरराम यावत्तावत्स रुद्रोऽर्कसहस्रतेजाः । ददौ च तस्मै वरदोंऽधकारिर्वरत्रयं वैश्रवणाय देवः । सख्यं च दिक्पालपदं चतुर्थं धनाधिपत्यं च दिवौकसां च

এইদৰে ঈশ্বৰক স্তৱ কৰি যেতিয়া সি থমকি ৰ’ল, তেতিয়া সেই ৰুদ্ৰ—হাজাৰ সূৰ্যৰ দৰে তেজস্বী—অন্ধকাৰিৰ সংহাৰক আৰু বৰদাতা শিৱে বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ক তিনিটা বৰ দিলে: তেওঁৰ সৈতে সখ্য; চতুৰ্থ ৰূপে দিক্‌পাল পদ; আৰু দেৱলোকৰ ধনৰ ওপৰত অধিপত্য।

Verse 37

यस्मादत्र त्वया सम्यङ्न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । आराधितोऽहं विधिवत्कृत्वा मूर्त्तिं महीमयीम्

যিহেতু ইয়াত ন্যাঙ্কুমতীৰ শুভ তীৰত তুমি মাটিৰে গঢ়া মূৰ্তি কৰি বিধিমতে, যথাৰীতি মোৰ আৰাধনা কৰিলা,

Verse 38

तस्मात्तवैव नाम्ना तत्स्थानं ख्यातं भविष्यति । कुबेरनगरेत्येवं मम प्रीतिप्रदायकम्

সেইহেতু সেই স্থান তোমাৰেই নামত খ্যাত হ’ব—এইদৰে ‘কুবেৰনগৰ’—আৰু ই মোৰ প্ৰীতিদায়ক হ’ব।

Verse 39

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगमस्मात्स्थानाच्च पश्चिमे । उमानाथस्य विधिवत्सोमनाथेति तत्स्मृतम्

এই স্থানৰ পশ্চিমফালে তুমি যি লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলা, সেয়া উমানাথ (উমাৰ নাথ শিৱ)ৰ বাবে বিধিপূৰ্বক স্থাপিত; সেইহেতু ই ‘সোমনাথ’ নামে স্মৃত।

Verse 40

श्रीपंचम्यां विधानेन यस्तच्च पूजयिष्यति । सप्तपुरुषावधिर्यावत्तस्य लक्ष्मीर्भविष्यति

যি কোনো ব্যক্তি শ্ৰীপঞ্চমীত বিধানমতে সেই (সোমনাথ লিঙ্গ) পূজা কৰিব, তাৰ সৈতে লক্ষ্মী স্থিৰ থাকিব—সাত পুৰুষ পৰ্যন্ত।

Verse 290

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये कुबेरनगरोत्पत्तिकुबेरस्थापितसोमनाथमाहात्म्यवर्णनंनाम नवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশী হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ত, ‘ন্যঙ্কুমতীমাহাত্ম্য’ অংশত, ‘কুবেৰনগৰৰ উৎপত্তি আৰু কুবেৰে প্ৰতিষ্ঠিত সোমনাথৰ মাহাত্ম্যবৰ্ণনা’ শীৰ্ষক অধ্যায়, অধ্যায় ২৯০, সমাপ্ত।