
এই অধ্যায়ত প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰত অৱস্থিত চ্যৱনেশ্বৰ নামৰ লিঙ্গৰ স্থান-মাহাত্ম্য আৰু পূজা-বিধান বৰ্ণিত। ঈশ্বৰবাণীৰূপে কাহিনী আগবাঢ়ে—ভয়ংকৰ প্ৰভাৱৰ সন্মুখত শক্র (ইন্দ্ৰ) ভীত, আৰু ভৃগুবংশীয় ঋষি চ্যৱন নিৰ্ণায়ক তপস্বী-অধিকাৰ হিচাপে প্ৰকাশ পায়। চ্যৱনৰ কৰ্মৰ ফলতেই অশ্বিনীকুমাৰসকলৰ সোমপান-অধিকাৰ স্থিৰ হয়; ই আকস্মিক নহয়, ঋষিশক্তিৰ প্ৰকাশন আৰু সুকন্যা তথা তেওঁৰ বংশৰ চিৰকীৰ্তি স্থাপনৰ বাবে বিধৃত বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত কোৱা হয় যে চ্যৱনে সুকন্যাসহ এই বনময় পুণ্যক্ষেত্ৰত বিহাৰ কৰি পাপনাশক লিঙ্গ স্থাপন কৰে, যি চ্যৱনেশ্বৰ নামে প্ৰসিদ্ধ। এই লিঙ্গৰ বিধিপূৰ্বক আৰাধনাত অশ্বমেধ যজ্ঞসম ফল লাভ হয় বুলি স্পষ্ট নিৰ্দেশ আছে। ইয়াত চন্দ্ৰমস-তীৰ্থৰ কথাও আছে, য’ত বৈখানস আৰু বালখিল্য মুনিসকল আহে। পূৰ্ণিমাত, বিশেষকৈ আশ্বিন মাহত, নিয়মমতে শ্ৰাদ্ধ কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক পৃথকভাৱে ভোজন কৰালে ‘কোটি-তীৰ্থ’ ফল পোৱা যায়। শেষত ফলশ্ৰুতি—এই পাপনাশিনী কাহিনী শ্ৰৱণ কৰিলে জন্মজন্মান্তৰৰ সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः । आयांतं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्
ঈশ্বৰে ক’লে: ভয়ংকৰ মুখধাৰী মদক দেখি দেৱ শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) তাক আগবাঢ়ি আহি গিলিব খোজা দেখিলে—যেন মুখ মেলি থকা মৃত্যুই।
Verse 2
भयात्स्तंभितरूपेण लेलिहानं मुहुर्मुहुः । प्रणतोऽब्रवीन्महादेवि च्यवनं भयपीडितः
ভয়তে স্তম্ভিত হৈ, সি বাৰে বাৰে জিভেৰে চাটি থাকোঁতে, আতংকে পীড়িত হৈ তেওঁ নতশিৰে চ্যৱনক ক’লে: “হে মহাদেৱী…”
Verse 3
सोमार्हावश्विनावेतावद्यप्रभृति भार्गव । भविष्यतः सर्वमेतद्वचः सत्यं ब्रवीमि ते
“হে ভাৰ্গৱ, আজিৰ পৰা এই দুজন অশ্বিন সোমৰ অধিকাৰী হ’ব। এই সকলো নিশ্চয় ঘটিব—মই তোমাক সত্যকৈ ক’লোঁ।”
Verse 4
मा ते मिथ्या समारम्भो भवत्वथ तपोधन । जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि
“হে তপোধন, তোমাৰ উদ্যোগ যেন ব্যৰ্থ নহয়। হে বিপ্ৰঋষি, মই তোমাক ভালদৰে জানো—তুমি মিছা কৰ্ম নকৰিবা।”
Verse 5
सोमार्हावश्विनावेतौ यथैवाद्य त्वया कृतौ । भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव
“যেনেকৈ আজি তুমি এই দুজন অশ্বিনক সোমৰ যোগ্য কৰিলা, তেনেকৈ হে ভাৰ্গৱ, তোমাৰ আধ্যাত্মিক বীৰ্য বাৰে বাৰে প্ৰকাশিত হওক।”
Verse 6
सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिर्भवेदिति । अतो मयैतद्विहितं तद्वीर्यस्य प्रकाशनम् । तस्मात्प्रसादं कुरु मे भवत्वेतद्यथेच्छसि
সুকন্যা আৰু তাইৰ পিতৃৰো যেন লোকত কীৰ্তি উদয় হয়, সেই কাৰণে মই তোমাৰ বীৰ্যৰ এই প্ৰকাশৰ ব্যৱস্থা কৰিলোঁ। সেয়ে মোৰ ওপৰত প্ৰসাদ কৰা; তোমাৰ ইচ্ছামতে এইদৰে হৌক।
Verse 7
एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः । मन्युर्व्युपारमच्छीघ्रं मानश्चैव सुरेशितुः
শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) এইদৰে ক’লে, মহাত্মা চ্যৱন মুনিৰ ক্ৰোধ শীঘ্ৰে শান্ত হ’ল; আৰু দেৱেশ্বৰ ইন্দ্ৰৰ মান-অহংকাৰো থমকি গ’ল।
Verse 8
मदं च व्यभजद्देवि पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् । अक्षेषु मृगयायां च पूर्वं सृष्टं पुनःपुनः । तथा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेंदुना
হে দেবি, সেই বীৰ্যবান জনে মান-মদক ভাগ কৰি দিলে—পানত, স্ত্ৰীসঙ্গ-আসক্তিত, পাশা খেলাত আৰু মৃগয়াত—যি প্ৰবৃত্তিসমূহ পূৰ্বে সৃষ্ট হৈ পুনঃপুনঃ জাগি উঠিছিল। এইদৰে মদ ত্যাগ কৰি তেওঁ শক্ৰক তৃপ্ত কৰিলে আৰু সোমসদৃশ ৰসো অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 9
अश्विभ्यां सहितान्सर्वान्याजयित्वा च तं नृपम् । विख्याप्य वीर्यं सर्वेषु लोकेषु वरवर्णिनि
হে বৰবৰ্ণিনী, অশ্বিনীদ্বয়ৰ সৈতে তেওঁ সকলোকে যজ্ঞ সম্পাদন কৰালে আৰু সেই নৃপতিকো বিধিপূৰ্বক ক্ৰিয়া কৰালে। এইদৰে তেওঁৰ বীৰ্য সকলো লোকত বিখ্যাত হ’ল।
Verse 10
सुकन्यया महारण्ये क्षेत्रेऽस्मिन्विजहार सः । तस्यैतद्देवि संयुक्तं च्यवनेश्वरनामभृत्
সুকন্যাৰ সৈতে তেওঁ এই মহাৰণ্যৰ মাজত থকা এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আনন্দেৰে বিচৰণ কৰিলে। সেয়ে, হে দেবি, এই স্থান তেওঁৰ সৈতে যুক্ত হৈ ‘চ্যৱনেশ্বৰ’ নাম ধাৰণ কৰিলে।
Verse 11
लिंगं महापापहरं च्यव नेन प्रतिष्ठितम् । पूजयेत्तं विधानेन सोऽश्वमेधफलं लभेत्
চ্যৱনে মহাপাপহৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। যি জনে বিধি-বিধান অনুসাৰে তাত পূজা কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞসম পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 12
तस्माच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते । वैखानसाख्या ऋषयो वालखिल्यास्तथैव च
সেইহেতু ঋষিসকলে চন্দ্ৰমস-তীৰ্থক সদায় উপাসনা কৰে। বৈখানস নামে পৰিচিত ঋষিসকল আৰু তদ্ৰূপে বালখিল্যসকলেও তাত সেৱা কৰে।
Verse 13
अत्राश्विने मासि नरः पौर्णमास्यां विशेषतः । श्राद्धं कुर्याद्विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्पृथक् । कोटितीर्थफलं तस्य भवेन्नैऽवात्र संशयः
ইয়াত আশ্বিন মাহত—বিশেষকৈ পূৰ্ণিমাৰ দিনা—মানুহে বিধি অনুসাৰে শ্রাদ্ধ কৰিব আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক পৃথক পৃথকভাৱে ভোজন কৰাব। তাৰ ফল কোটিতীৰ্থসম; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 14
य इमां शृणुयाद्देवि कथां पातकनाशिनीम् । समस्तजन्मसंभूतात्पापान्मुक्तो भवेन्नरः
হে দেৱী, যি জনে এই পাতকনাশিনী কথা শ্ৰৱণ কৰে, সি সকলো জন্মত সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 283
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘চ্যৱনেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামক দ্বিশত ত্ৰ্যশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত।