Adhyaya 282
এই অধ্যায়ত ভৃগুবংশীয় ঋষি চ্যৱনৰ আশ্ৰমত যজ্ঞকালত উদ্ভৱ হোৱা এক গভীৰ ধৰ্ম-তত্ত্বীয় সংঘাত বৰ্ণিত হৈছে। চ্যৱনৰ পুনৰ তেজ, যৌৱন আৰু সমৃদ্ধিৰ কথা শুনি ৰজা শৰ্য্যাতি পৰিয়াল-পৰিকৰসহ তাত উপস্থিত হৈ সন্মানিত হয়। চ্যৱনে ৰজাৰ বাবে যজ্ঞ সম্পাদন কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে আৰু আদৰ্শ যজ্ঞমণ্ডপ সাজি তোলা হয়। সোম বিতৰণৰ সময়ত চ্যৱনে নাসত্য অশ্বিনীকুমাৰদ্বয়ৰ বাবে সোমগ্ৰহ লয়। ইন্দ্ৰে আপত্তি তোলে—অশ্বিনসকল বৈদ্য আৰু মর্ত্যলোকত বিচৰণকাৰী, সেয়ে অন্য দেৱতাৰ দৰে সোমভাগৰ অধিকাৰী নহয়। চ্যৱনে ইন্দ্ৰক তিৰস্কাৰ কৰি অশ্বিনসকলৰ দেৱত্ব আৰু লোকহিতকাৰিতা প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু সতৰ্কবাণী উপেক্ষা কৰিও আহুতি আগবঢ়ায়। ক্ৰুদ্ধ ইন্দ্ৰ বজ্ৰেৰে চ্যৱনক আঘাত কৰিবলৈ উদ্যত হ’লে চ্যৱনে তপোবলে ইন্দ্ৰৰ বাহু স্তম্ভিত কৰি দিয়ে। তাৰ পাছত মন্ত্রযুক্ত আহুতিত কৃত্যা সৃষ্টি কৰে; তেওঁৰ তপস্যাৰ পৰা ‘মদ’ নামৰ এক ভয়ংকৰ মহাসত্তা উদ্ভৱ হয়—অতিবিশাল ৰূপ, জগত ঢাকি পেলোৱা গর্জন, ইন্দ্ৰক গিলিবলৈ ধাৱমান। এই কাহিনীয়ে যজ্ঞত অধিকাৰ, ঋত্বিজৰ প্ৰামাণ্য আৰু দেৱীয় বলপ্ৰয়োগৰ নৈতিক সীমা উন্মোচন কৰে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः श्रुत्वा च शर्यातिर्वलभीस्थान संस्थितः । वयस्थं च्यवनं श्रुत्वा आनन्दोद्गतमानसः
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত বলভীত অৱস্থিত ৰজা শর্য্যাতিয়ে চ্যৱনৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ কথা শুনি, আনন্দেৰে তেওঁৰ মন উচ্ছ্বসিত হ’ল।
Verse 2
प्रहृष्टः सेनया सार्द्धं स प्रायाद्भार्गवाश्रमम् । च्यवनं च सुकन्यां च हृष्टां देव सुतामिव
অতি হৰ্ষিত হৈ তেওঁ নিজৰ সেনাসহ ভাৰ্গৱ আশ্ৰমলৈ গ’ল। তাত তেওঁ চ্যৱন ঋষি আৰু সুকন্যাক দেখিলে—সুকন্যা দেৱ-কন্যাৰ দৰে দীপ্তিময় আৰু আনন্দিত।
Verse 3
गतो महीपः शर्यातिः कृत्स्नानंदमहोदधिः । ऋषिणा सत्कृतस्तेन सभार्यः पृथिवीपतिः । तत्रोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे महामनाः
সৰ্বানন্দৰ মহাসাগৰ সদৃশ মহীপতি শৰ্য্যাতি তাত উপস্থিত হ’ল। সেই ঋষিয়ে তেওঁক সন্মান দিলে; ৰাণীসহ পৃথিৱীপতি আসন গ্ৰহণ কৰি বহি, মহামনা ৰজাই মঙ্গলময় উৎকৃষ্ট কথা ক’লে।
Verse 4
अथैनं भार्गवो देवि ह्युवाच परिसांत्वयन् । याजयिष्यामि राजंस्त्वां संभारानुपकल्पय
তেতিয়া ভাৰ্গৱ ঋষিয়ে, হে দেবী, তেওঁক সান্ত্বনা দি ক’লে—“হে ৰাজন, মই তোমাৰ যজ্ঞ সম্পাদন কৰাম; তুমি যজ্ঞৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী সাজু কৰা।”
Verse 5
ततः परमसंहृष्टः शर्यातिः पृथिवीपतिः । च्यवनस्य महादेवि तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत्
তেতিয়া, হে মহাদেৱী, পৃথিৱীপতি শৰ্য্যাতি পৰম হৰ্ষিত হৈ চ্যৱনৰ সেই বাক্য শ্ৰদ্ধাৰে গ্ৰহণ কৰি সন্মান জনালে।
Verse 6
प्रशस्तेऽहनि याज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमत् । कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम्
যজ্ঞৰ উপযুক্ত শুভ দিনত, সকলো কামনা-সমৃদ্ধিসম্পন্ন, শৰ্য্যাতিয়ে যজ্ঞৰ বাবে উত্তম যজ্ঞায়তন নিৰ্মাণ কৰালে।
Verse 7
तत्रैव च्यवनो देवि याजयामास भार्गवम् । अद्भुतानि च तत्रासन्यानि तानि महेश्वरि
তাতেই, হে দেবী, ভাৰ্গৱ চ্যৱনে যজ্ঞ সম্পাদন কৰালে; আৰু হে মহেশ্বৰী, তাত বহু আশ্চৰ্য ঘটনা সংঘটিত হৈছিল।
Verse 8
अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा । तमिन्द्रो वारयामास मा गृहाण तयोर्ग्रहम्
তেতিয়া চ্যৱনে দুজন দিৱ্য অশ্বিনৰ বাবে সোম গ্ৰহণ কৰিলে। ইন্দ্ৰই তেওঁক বাধা দি ক’লে, “তেওঁলোকৰ ভাগৰ গ্ৰহ নলবা।”
Verse 9
इन्द्र उवाच । उभावेतौ न सोमार्हौ नासत्याविति मे मतिः । भिषजौ देवतानां हि कर्मणा तेन गर्हितौ
ইন্দ্ৰ ক’লে: “মোৰ মতে এই দুজন নাসত্য সোমৰ যোগ্য নহয়। কিয়নো তেওঁলোক দেৱতাসকলৰ চিকিৎসক; সেই কৰ্মৰ বাবে তেওঁলোক নিন্দিত বুলি গণ্য।”
Verse 10
च्यवन उवाच । माऽवमंस्था महात्मानौ रूपद्रविणवर्चसौ । यौ चक्रतुश्च मामद्य वृंदारकमिवाजरम्
চ্যৱনে ক’লে: “সেই দুজন মহাত্মাক অৱমাননা নকৰিবা; তেওঁলোক ৰূপ, ধন আৰু তেজে দীপ্ত। তেওঁলোকেই মোক আজি দেৱতাৰ দৰে যৌৱনময় আৰু অজৰ কৰি তুলিছে।”
Verse 11
समत्वेनान्यदेवानां कथं वै नेक्षते भवान् । अश्विनावपि देवेन्द्र देवौ विद्धि परंतप
“তেন্তে আপুনি তেওঁলোকক আন দেৱতাসকলৰ সমান কিয় নেদেখে? হে দেৱেন্দ্ৰ, জানি লওক—অশ্বিন দুজনো দেৱ, হে শত্রুদমন।”
Verse 12
इन्द्र उवाच । चिकित्सकौ कर्मकरौ कामरूपसमन्वितौ । लोके चरंतौ मर्त्यानां कथं सोममिहार्हतः
ইন্দ্ৰে ক’লে: “সিহঁত চিকিৎসক, কেৱল কৰ্মকাৰ; ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰে, মৰ্ত্যলোকত মানুহৰ মাজত ঘূৰে—ইয়াত সোম লাভৰ যোগ্য কেনেকৈ?”
Verse 13
ईश्वर उवाच । एतदेव यदा वाक्यमाम्रेडयति वासवः । अनादृत्य ततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः
ঈশ্বৰে ক’লে: যেতিয়া বাসৱ (ইন্দ্ৰ) এই একে বাক্য বাৰে বাৰে উচ্চাৰণ কৰি থাকিল, তেতিয়া ভাৰ্গৱ (চৱন) শক্ৰক অগ্ৰাহ্য কৰি সোম-অৰ্পণৰ গ্ৰহ ধৰি ল’লে।
Verse 14
ग्रहीष्यंतं ततः सोममश्विनोः सत्तमं तदा । समीक्ष्य बलभिद्देव इदं वचनमब्रवीत्
তেতিয়া অশ্বিনদ্বয়ৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট সোম তেওঁ ল’বলৈ উদ্যত হোৱা দেখি, বলভিদ দেৱ (ইন্দ্ৰ) এই বাক্য ক’লে।
Verse 15
आभ्यामर्थाय सोमं त्वं ग्रहीष्यसि यदि स्वयम् । वज्रं ते प्रहरिष्यामि घोररूपमनुत्तमम्
“যদি তুমি নিজে সেই দুয়োৰ (অশ্বিনদ্বয়) হিতৰ বাবে সোম গ্ৰহণ কৰা, তেন্তে মই তোমাক মোৰ বজ্ৰে আঘাত কৰিম—ভয়ংকৰ ৰূপ, অতুলনীয়।”
Verse 16
एवमुक्तः स्वयमिन्द्रमभिवीक्ष्य स भार्गवः । जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम्
এইদৰে কোৱা হ’লে, ভাৰ্গৱ (চৱন) ইন্দ্ৰক সোজাকৈ চাই, বিধি অনুসাৰে অশ্বিনদ্বয়ৰ বাবে সোমৰ উত্তম গ্ৰহ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 17
ततोऽस्मै प्राहरत्कोपाद्वज्रमिंद्रः शचीपतिः । तस्य प्रहरतो बाहुं स्तंभयामास भार्गवः
তেতিয়া ক্ৰোধত শচীপতি ইন্দ্ৰই বজ্ৰেৰে তেওঁক আঘাত কৰিলে; কিন্তু ভাৰ্গৱে আঘাত কৰোঁতে থকা তেওঁৰ বাহু স্তম্ভিত কৰি দিলে।
Verse 18
स्तंभयित्वाथ च्यवनो जुहुवे मन्त्रतोऽनलम् । कृत्यार्थी सुमहातेजा देवं हिंसितुमुद्यतः
তেওঁক স্তম্ভিত কৰি চ্যৱনে মন্ত্ৰবলে পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি দিলে; কৃত্যা লাভৰ কামনাৰে, মহাতেজস্বী হৈ, দেৱক আঘাত কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 19
तत्र कृत्योद्भवो यज्ञे मुनेस्तस्य तपोबलात् । मदोनाम महावीर्यो महाकायो महासुरः
সেই যজ্ঞত সেই মুনিৰ তপোবলৰ পৰা কৃত্যাজাত এক সত্তা উদ্ভৱ হ’ল—মহাবীৰ্য, মহাকায় মহাসুৰ ‘মদ’ নামৰ।
Verse 20
शरीरं यस्य निर्देष्टुमशक्यं च सुरासुरैः । तस्य प्रमाणं वपुषा न तुल्यमिह विद्यते
তাঁৰ দেহ এনেকুৱা আছিল যে দেৱ-অসুৰেও তাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰিলে; ৰূপৰ মহত্ত্বত ইয়াত কোনোবাই তাৰ সমান নাছিল।
Verse 21
तस्यास्यं चाभवेद्घोरं दंष्ट्रा दुर्दर्शनं महत् । हनुरेकः स्थितस्तस्य भूमावेको दिवं गतः
তাঁৰ মুখ ভয়ংকৰ আছিল, অতি বৃহৎ আৰু দৰ্শন-দুৰ্লভ দংশ্ট্ৰাৰে; তাৰ দুটা হনুৰ ভিতৰত এটা ভূমিত আছিল আৰু আনটো আকাশলৈ উঠি গৈছিল।
Verse 22
चतस्रश्चापि ता दंष्ट्रा योजनानां शतंशतम् । इतरे त्वस्य दशना बभूबुर्दशयोजनाः
তাৰ সেই চাৰিখন দংশ্ট্ৰা প্ৰত্যেকেই শত-শত যোজনাৰ বিস্তাৰলৈ দীঘল আছিল; আৰু তাৰ অন্য দাঁতসমূহ প্ৰত্যেকেই দহ যোজনাৰ দীঘল আছিল।
Verse 23
प्राकारसदृशाकारा मूलाग्रसमदर्शनाः । नाम्ना पर्वतसंकाशाश्चायुतायुतयोजनाः
সিহঁত প্ৰাকাৰ সদৃশ আকাৰৰ আছিল, মূলৰ পৰা অগ্ৰলৈকে একে ৰূপে দেখা দিছিল; আৰু নামত ‘পৰ্বত-সদৃশ’, অযুতৰ অযুত যোজনালৈ বিস্তৃত আছিল।
Verse 24
नेत्रे रविशशिप्रख्ये भ्रुवावंतकसन्निभे । लेलिहज्जिह्वया वक्त्रं विद्युच्चलितलोलया । व्यात्ताननो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगद्बलात्
তাৰ চকু সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ দৰে জ্বলি উঠিছিল; ভ্ৰূদ্বয় পৰ্বতৰ শিখৰৰ সদৃশ। বিদ্যুতৰ দৰে অস্থিৰকৈ লৰচৰ কৰা চাটনি জিভাৰে তাৰ মুখ বিস্তৃত হৈ আছিল; ভয়ংকৰ দৃষ্টিৰে যেন বলপূৰ্বক সমগ্ৰ জগত গিলিব।
Verse 25
स भक्षयिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत् । महता घोरनादेन लोकाञ्छब्देन छादयन्
সিহঁতক ভক্ষণ কৰিব বুলি ক্ৰুদ্ধ হৈ সি শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল; আৰু মহা ভয়ংকৰ নাদেৰে সমগ্ৰ লোকক শব্দেৰে আচ্ছাদিত কৰিলে।
Verse 282
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये च्यवनेन नासत्ययज्ञभागप्रतिरोधकवज्र मोचनोद्यतशक्रनाशाय कृत्योद्भवमदनामकमहाऽसुरोत्पादनवृत्तान्तवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ইতি শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ অন্তৰ্গত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য, চ্যৱনেশ্বৰ-মাহাত্ম্যত, দ্বিশত-দ্ব্যশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত: ‘চ্যৱনে কৃত্যা সৃষ্টি কৰি মদ নামক মহাঽসুৰৰ উদ্ভৱ বৰ্ণনা—অশ্বিনদ্বয়ৰ যজ্ঞভাগ প্ৰতিহত কৰা বজ্ৰ মুক্ত কৰিবলৈ উদ্যত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ বিনাশাৰ্থে।’