Adhyaya 28

Verse 1

देव्युवाच । इत्याश्चर्यमिदं देव त्वत्तः सर्वं मया श्रुतम् । महिमानं महेशस्य विस्तरेण समुद्भवम् । सांप्रतं सोमनाथस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

দেৱীয়ে ক’লে: “হে দেৱ, তোমাৰ পৰা মই এই আশ্চৰ্য বৃত্তান্ত সম্পূৰ্ণ শুনিলোঁ—মহেশ্বৰ মহিমাৰ বিস্তৃত উদ্ভৱ। এতিয়া সোমনাথ সম্বন্ধে যথাৰ্থভাৱে, যিদৰে আছে, তেনেদৰে মোক ক’বলৈ তুমি যোগ্য।”

Verse 2

विधिना केन दृश्योसौ यात्रा कार्या कथं नृभिः । कस्मिन्काले महादेव नियमाश्चैव कीदृशाः

কোন বিধিৰে সেই (সোমনাথ) দৰ্শন কৰিব লাগে? মানুহে কেনেকৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰিব? হে মহাদেৱ, কোন সময়ত আৰু কিদৰে নিয়ম-ধর্ম পালনীয়?

Verse 3

ईश्वर उवाच । हेमन्ते शिशिरे वापि वसन्ते वाथ भामिनि । यदा च जायते चित्तं वित्तं वा पर्व वा भवेत्

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে সুন্দৰী, হেমন্তত, শিশিৰত বা বসন্তত—যেতিয়াই মনত সংকল্প জাগে, বা ধন-সামৰ্থ্য হয়, বা কোনো শুভ পৰ্ব উপস্থিত হয়—”

Verse 4

तदैव यात्रा कर्त्तव्या भावस्तत्रैव कारणम् । कृत्वा तु नियमं कंचित्स्वगृहे वरवर्णिनि

—তেতিয়াই যাত্ৰা কৰা উচিত; কিয়নো তাত ভাৱেই প্ৰধান কাৰণ। হে উত্তমবৰ্ণিনী, নিজৰ ঘৰত কোনো নিয়ম গ্ৰহণ কৰি,

Verse 5

प्रणम्य मनसा रुद्रं कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । स्थानं प्रदक्षिणं कृत्वा वाग्यतः सुसमाहितः

মনত ৰুদ্ৰক প্ৰণাম কৰি, বিধিমতে শ্রাদ্ধ সম্পন্ন কৰি, পবিত্ৰ স্থানৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি, বাক্যসংযমী হৈ আৰু সুসমাহিতচিত্তে,

Verse 6

नियतो नियताहारो गच्छेच्चैव ततः पथि । कामक्रोधौ परित्यज्य लोभमोहौ तथैव च

নিয়মিত হৈ, নিয়ত আহাৰ গ্ৰহণ কৰি, তাৰ পাছত পথত আগবাঢ়িব; কাম আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি, লগতে লোভ আৰু মোহো পৰিত্যাগ কৰিব।

Verse 7

ईर्ष्यामत्सरलौल्यं च यात्रा कार्या ततो नृभिः । तीर्थानुगमनं पुण्यं यज्ञेभ्योऽपि विशिष्यते

সেয়ে মানুহে যাত্ৰা (তীৰ্থযাত্ৰা) কৰিব লাগে, ঈৰ্ষা, মৎসৰ আৰু লৌল্য (লোভ) ত্যাগ কৰি। তীৰ্থ অনুসৰণৰ পুণ্য যজ্ঞসমূহতকৈও অধিক শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 8

अग्निष्टोमादियज्ञैश्च इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । तत्तत्फलमवाप्नोति तीर्थानुगमनेन यत्

অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহ বিপুল দক্ষিণা দি সম্পন্ন কৰি যি যি ফল লাভ হয়, তীৰ্থ অনুসৰণ (তীৰ্থযাত্ৰা) দ্বাৰা সেই সেই ফলেই লাভ হয়।

Verse 9

कलेर्युगं महाघोरं प्राप्य पापसमन्वितम् । नान्येनाऽस्मिन्नुपायेन धर्म्मः स्वर्गश्च लभ्यते । विना यात्रां महादेवि सोमेशस्य न संशयः

পাপসমন্বিত অতি ভয়ংকৰ কলি-যুগ উপস্থিত হ’লে, ইয়াত অন্য কোনো উপায়ে ধৰ্ম আৰু স্বৰ্গ লাভ নহয়। হে মহাদেৱী, সোমেশ্বৰলৈ যাত্ৰা নকৰিলে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 10

ये कुर्वंति नरा यात्रां शुचिश्रद्धासमन्विताः । कलौ युगे कृतार्थास्ते ये त्वन्ये ते निरर्थकाः

যিসকল মানুহে শুচিতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰে যাত্ৰা কৰে, কলি-যুগত তেঁৱেই কৃতাৰ্থ; কিন্তু যিসকল অন্যথা কৰে, সিহঁত নিৰৰ্থক।

Verse 11

यथामहोदधेस्तुल्यो न चान्योऽस्ति जलाशयः । तथा प्राभासिकात्क्षेत्रात्समं तीर्थं न विद्यते

যেনেকৈ মহাসাগৰৰ সমান আন কোনো জলাশয় নাই, তেনেকৈ প্ৰাভাসিক ক্ষেত্ৰ (প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰ)ৰ সমান কোনো তীৰ্থ পোৱা নাযায়।

Verse 12

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रोनाम जायते

যি ত্ৰিৰাত্ৰ উপবাস নকৰে, তীৰ্থসমূহ দৰ্শন নকৰে, আৰু সোণ আৰু গাই দান নকৰে, সি ‘দৰিদ্ৰ’ বুলি পৰিচিত হয়—শুভ পুণ্যৰ পৰা বঞ্চিত।

Verse 13

यन्यगम्यानि तीर्थानि दुर्गाणि विषमाणि च । मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थगतीप्सुना

যি তীৰ্থসমূহ গম্য নহয়—দূৰ আৰু কষ্টসাধ্য—সেইবোৰো সকলো তীৰ্থগমনৰ ফল লাভ কৰিব খোজা জনে মনতে গমন কৰা উচিত।

Verse 14

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

যাৰ হাত-পা আৰু মন সুসংযত, আৰু যি বিদ্যা, তপস্যা আৰু সুকীৰ্তিত সমৃদ্ধ—সেই জনেই সত্যই তীৰ্থফল ভোগ কৰে।

Verse 15

नियतो नियताहारः स्नान ।जाप्यपरायणः । व्रतोपवासनिरतः स तीर्थफलमश्नुते

যি নিয়মিত, সংযত আহাৰত স্থিত, স্নান আৰু জপত পৰায়ণ, আৰু ব্ৰত-উপবাসত ৰত—সেই জনে তীৰ্থফল লাভ কৰে।

Verse 16

अक्रोधनश्च देवेशि सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

হে দেৱেশী! যি ক্ৰোধশূন্য, সত্যনিষ্ঠ আৰু দৃঢ় ব্ৰতধাৰী, আৰু সকলো প্ৰাণীক নিজৰ সমান বুলি গণ্য কৰে—সেই জনে তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 17

कुरुक्षेत्रादितीर्थानि रथगम्यानि यानि तु । तान्येव ब्राह्मणो यायादानदोषो न तेषु वै

কুৰুক্ষেত্ৰ আদি যিসকল তীৰ্থ ৰথেৰে গম্য, ব্ৰাহ্মণে কেৱল সেই তীৰ্থসমূহলৈ যোৱা উচিত; তাত বাহনত যাত্ৰা কৰাত সঁচাকৈ কোনো দোষ নাই।

Verse 18

ये साधवो धनोपेतास्तीर्थानां स्मरणे रताः । तीर्थे दानाच्च योगाच्च तेषामभ्यधिकं फलम्

যিসকল সাধুজন ধনসম্পন্ন আৰু তীৰ্থসমূহৰ স্মৰণত আনন্দিত, তেওঁলোকে তীৰ্থত দান আৰু যোগ-অনুশীলনৰ দ্বাৰা আৰু অধিক ফল লাভ কৰে।

Verse 19

ये दरिद्रा धनैर्हीनास्तीर्थानुगमनेरताः । तेषां यज्ञफलावाप्तिर्विनापि धनसंचयैः

যিসকল দৰিদ্ৰ, ধনহীন, তথাপি তীৰ্থযাত্ৰাৰ পথ অনুসৰণত নিবিষ্ট—তেওঁলোকে ধন সঞ্চয় নকৰিলেও যজ্ঞফল লাভ কৰে।

Verse 20

सर्वेषामेव वर्णानां सर्वाश्रमनिवासिनाम् । तीर्थं तु फलदं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

সকলো বৰ্ণৰ আৰু সকলো আশ্ৰমত বাস কৰা লোকৰ বাবে তীৰ্থ নিশ্চয় ফলদায়ক বুলি জানিবা; ইয়াত অধিক চিন্তা-বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 21

कार्यांतरेण यो गत्वा स्नानं तीर्थे समाचरेत् । न च यात्राफलं तस्य स्नानमात्रं फलं भवेत्

যি কোনোবাই অন্য কামত গৈ তীৰ্থত স্নান কৰে, তেন্তে তাৰ যাত্ৰাৰ পূণ্যফল নাহে; কেৱল স্নান-মাত্ৰৰ ফলহে লাভ হয়।

Verse 22

तीर्थानुगमनं पद्भ्यां तपःपरमिहोच्यते । तदेव कृत्वा यानेन स्नानमात्रफलं लभेत्

তীৰ্থপথ পদব্ৰজে অনুসৰণ কৰাটোক ইয়াত পৰম তপস্যা বোলা হৈছে; কিন্তু সেই একে যাত্ৰা বাহনত কৰিলে কেৱল স্নান-মাত্ৰৰ ফলহে পোৱা যায়।

Verse 23

यस्यान्यः कुरुते शक्त्या तीर्थयात्रां तथेश्वरि । स्वकीयद्रव्ययानाभ्यां फलं तस्य चतुर्गुणम्

হে ঈশ্বৰী! যাৰ তীৰ্থযাত্ৰা অন্য এজনে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সম্পন্ন কৰে, তাৰ ফল—নিজৰ ধন আৰু বাহন যোগান ধৰি—চাৰিগুণ হয়।

Verse 24

तीर्थानुगमनं कृत्वा भिक्षाहारा जितेंद्रियाः । प्राप्नुवंति महादेवि तीर्थे दशगुणं फलम्

হে মহাদেৱী! যিসকলে তীৰ্থযাত্ৰা কৰে, ভিক্ষাৰে আহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইন্দ্ৰিয় জয় কৰে, তেওঁলোকে তীৰ্থত দশগুণ ফল লাভ কৰে।

Verse 25

छत्रोपानद्विहीनस्तु भिक्षाशी विजितेंद्रियः । महापातकजैर्घोरैर्विप्रः पापैः प्रमुच्यते

কিন্তু যি ব্ৰাহ্মণ ছত্ৰ আৰু জোতা-বিহীন, ভিক্ষা-আহাৰী আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী, সি মহাপাতকৰ পৰা জন্মা ভয়ংকৰ পাপসমূহৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 26

न भैक्षं परपाकं तु न च भैक्ष्यं प्रतिग्रहम् । सोमपानसमं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षं समाचरेत्

ভিক্ষাক পৰৰ ঘৰত ৰন্ধা আহাৰ বুলি ভোগৰ বাবে নাভাবিবা, আৰু ভিক্ষাকো প্ৰতিগ্ৰহ—উপহাৰ গ্ৰহণ—ৰূপে নধৰিবা। ভিক্ষান্ন সোমপানৰ সমান; সেয়ে ভিক্ষা-জীৱন আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

এই জগতত তীৰ্থ দুবিধ: এক, মানুহৰ স্বতন্ত্ৰ উদ্যোগে স্থাপিত; আৰু দুই, স্বয়ম্ভূত—সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰভাস আদি—আৰু দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত তীৰ্থসমূহ।

Verse 28

स्वयंभूते महातीर्थे स्वभावे च महत्तरे । तस्मिंस्तीर्थे प्रतिगृह्य कृताः सर्वे प्रतिग्रहाः

সেই স্বয়ম্ভূ মহাতীৰ্থত, যি স্বভাৱতে অতি মহৎ আৰু শ্ৰেষ্ঠ, তাত যি যি প্ৰতিগ্ৰহ—উপহাৰ গ্ৰহণ—কৰা হয়, সেয়া সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতিগ্ৰহ বুলিয়েই গণ্য হয়।

Verse 29

प्रतिग्रहनिवृत्तस्य यात्रादशगुणं फलम् । तेन दत्तानि दानानि यज्ञैर्देवाः सुतर्पिताः

যি প্ৰতিগ্ৰহৰ পৰা নিবৃত্ত থাকে, তাৰ যাত্ৰাৰ ফল দহগুণ হয়। সি যি দান দিয়ে, তাতে দেৱতাসকল যজ্ঞৰ দ্বাৰা যেন তৃপ্ত হয় তেনেকৈ সুতৃপ্ত হয়।

Verse 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

যি এই ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ সত্যই পৰম নিবৃত্তি—আসক্তি ত্যাগ—আচৰণ কৰে, সি পৰম কল্যাণ লাভ কৰে। কিন্তু যি বস্তু-লোভৰ বশে এই ক্ষেত্ৰত প্ৰতিগ্ৰহৰ ৰুচি পোষে—

Verse 31

नैव तस्य परोलोको नायं लोको दुरात्मनः । अथ चेत्प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो वृत्तिदुर्बलः । दशांशमर्जिताद्दद्यादेवं तत्र न हीयते

সেই দুষ্টচিত্ত লোকৰ বাবে ন পৰলোক আছে, ন এই লোকো সৎ কল্যাণৰূপে। কিন্তু যদি জীৱিকাত দুর্বল কোনো ব্ৰাহ্মণে দান গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হয়, তেন্তে উপাৰ্জনৰ দশমাংশ দান কৰিব; তেনে কৰিলে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তাৰ ধৰ্মহানি নঘটে।

Verse 32

विप्रवेषं समास्थाय शूद्रो भूत्वा प्रतिग्रहम् । तृणकाष्ठसमं वापि प्रतिगृह्य पतत्यधः

যি শূদ্ৰে ব্ৰাহ্মণৰ বেশ ধৰি দান গ্ৰহণৰ অভ্যাস কৰে, সি ঘাঁহ বা কাঠৰ দৰে তুচ্ছ বস্তু গ্ৰহণ কৰিলেও অধোগতিত পতিত হয়।

Verse 33

कुम्भीपाकादिकेष्वेवं महानरककोटिषु । यावदिंद्रसहस्राणि चतुर्द्दश वरानने

এইদৰে কুম্ভীপাক আদি ভয়ংকৰ নৰকসমূহত—অগণিত মহান নৰক-লোকৰ কোটিত—চতুৰ্দ্দশ সহস্ৰ ইন্দ্ৰৰ কাল পৰ্যন্ত, হে সুন্দৰ-মুখী, সি অৱস্থান কৰে।

Verse 34

तस्मान्नैव प्रतिग्राह्यं किमन्यैर्ब्राह्मणैरपि । द्विप्रकारस्य तीर्थस्य कृतस्याप्यकृतस्य च

সেয়ে দান গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয়—অন্য ব্ৰাহ্মণসকলৰ কথা ক’বই বা কিয়—তীৰ্থ দু’প্ৰকাৰৰ হ’লেও, কৃত (মানৱকৃত) হওক বা অকৃত (স্বয়ম্ভূ) হওক।

Verse 35

स्वकीयभावसंयुक्तः संपूर्णं फलमश्नुते । लभते षोडशांशं स यः परान्नेन गच्छति

যি নিজৰ যথোচিত উপায়-ভাবৰ সৈতে যুক্ত থাকে, সি সম্পূৰ্ণ ফল ভোগ কৰে। কিন্তু যি পৰৰ অন্নৰ আশ্ৰয়ে চলে, সি কেৱল ষোড়শাংশ ফলহে লাভ কৰে।

Verse 36

अशक्तस्य तथांधस्य पंगोर्यायावरस्य च । विहितं कारणायानमच्छिद्रे ब्राह्मणे कुतः

অক্ষম, অন্ধ, খোঁড়া আৰু ভ্ৰমণকাৰী ভিক্ষুকৰ বাবে যথোচিত কাৰণ থাকিলে আশ্ৰয় লৈ যাত্ৰা কৰাটো বিধিসন্মত; কিন্তু দোষহীন ব্ৰাহ্মণৰ বাবে তেনে পৰনির্ভৰতাৰ কি যুক্তি থাকিব?

Verse 37

स्नानखादनपानैश्च वोढृभ्यस्तीर्थसेवकः । ददत्सकलमाप्नोति फलं तीर्थसमुद्भवम्

তীৰ্থত তীৰ্থসেৱক ভক্তে যিসকল বাহক আৰু যাত্ৰীক স্নান, আহাৰ আৰু পানীয় দান কৰে, তেওঁ তীৰ্থৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পুণ্যফল সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰে।

Verse 38

न षोडशांशं यत्नेन लब्धार्थं यदि यच्छति । पंचमांशमथो वापि दद्यात्तत्र द्विजातिषु

যদি কোনোবাই পৰিশ্ৰমে অৰ্জিত ধনৰ ষোড়শাংশো দান নকৰে, তেন্তে অন্ততঃ তাত দ্বিজসকলৰ মাজত পঞ্চমাংশ দান কৰা উচিত।

Verse 39

देवतानां गुरूणां च मातापित्रोश्च कामतः । पुण्यदः समवाप्नोति तदेवाष्टगुणं फलम्

যি কোনোবাই দেবতা, গুৰু আৰু মাতাপিতাৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে স্বেচ্ছায় পুণ্যদান কৰে, তেওঁ সেই একে ফল অষ্টগুণ বৃদ্ধি পাই লাভ কৰে।

Verse 40

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पुण्यं देयं तु सर्वत्र नापुण्यं दीयते क्वचित्

স্নান, দান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু দেবতাৰ অৰ্চনা—এই পুণ্যকর্মসমূহ সকলো ঠাইতে অর্পণীয়; কেতিয়াও ক’তো অপুণ্য বস্তু বা কৰ্ম অর্পণ কৰা উচিত নহয়।

Verse 41

पितरं मातरं तीर्थे भ्रातरं सुहृदं गुरुम् । यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत सः

তীৰ্থত পিতা, মাতা, ভ্ৰাতা, সুহৃদ বা গুৰুৰ কল্যাণ উদ্দেশ্য কৰি যি নিমজ্জন কৰে, সি সেই পুণ্যৰ দ্বাদশাংশ লাভ কৰে।

Verse 42

कुशैस्तु प्रतिमां कृत्वा तीर्थवारिषु मज्जयेत् । यमुद्दिश्य महादेवि अष्टभागं लभेत सः

হে মহাদেৱী, কুশাঘাঁহেৰে প্ৰতিমা গঢ়ি তীৰ্থজলত নিমজ্জিত কৰি যাক উদ্দেশ্য কৰে, সি পুণ্যৰ অষ্টাংশ লাভ কৰে।

Verse 43

महादानानि ये विप्रा गृह्णन्ति ज्ञानदुर्बलाः । वृक्षास्ते द्विजरूपेण जायंते ब्रह्मराक्षसाः

হে বিপ্ৰসকল, যিসকল ব্ৰাহ্মণ সত্য জ্ঞানত দুৰ্বল হৈ মহাদান গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোক ব্ৰহ্মৰাক্ষস হয় আৰু দ্বিজৰূপ সদৃশ গছৰ ৰূপে জন্ম লয়।

Verse 44

न वेदबलमाश्रित्य प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा दहते कर्म नेतरत्

বৈদিক নিয়মৰ বল আশ্ৰয় নকৰাকৈ দান গ্ৰহণৰ ৰুচি নকৰিব; অজ্ঞান বা প্ৰমাদৰ বাবে এই আচৰণে নিজৰ কৰ্ম দহে—ইয়াৰ দৰে আন একো নহয়।

Verse 45

चितिकाष्ठं तु वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपं तथैव च । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा स्नानमेव विधीयते

চিতাৰ কাঠ স্পৰ্শ কৰি, আৰু যজ্ঞযূপো স্পৰ্শ কৰি, আৰু বেদ বিক্ৰী কৰা লোকক স্পৰ্শ কৰি—ইয়াৰ পিছত কেৱল স্নানেই বিধেয়।

Verse 46

आदेशं पठते यस्तु आदेशं तु ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

যি ‘আদেশ’ পাঠ কৰে আৰু যি ‘আদেশ’ দিয়ে—এই দুয়ো পাপকর্মী; তেওঁলোক পাতাল-লোকত বাস কৰিবলৈ নিয়ত।

Verse 47

आदेशं पठते यस्तु संजिघृक्षुः प्रतिग्रहम् । तीर्थे चैव विशेषेण ब्रह्मघ्नः सैव नेतरः । स्थितो वै नृपतेर्द्वारि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

যি দান গ্ৰহণৰ লোভে ‘আদেশ’ পাঠ কৰে—বিশেষকৈ তীৰ্থত—তেওঁ ব্ৰাহ্মণ-হন্তাৰ সমান গণ্য; তেওঁ সত্য পথপ্ৰদৰ্শক নহয়। ৰজাৰ দুৱাৰত থিয় হৈ থাকিলেও বেদ বিক্ৰী কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 48

हत्वा गावो वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवन्समं मत्स्यैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम् । ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति

ভাল যে সেই অধম দ্বিজ গাই মাৰি মাংস খাওক; ভাল যে মাছৰ দৰে জীৱন যাপন কৰক—তথাপি বেদ বিক্ৰী নকৰিব। ব্ৰহ্মহত্যাৰ সমান পাপ ইয়াতকৈ অধিক কেতিয়াও হোৱা নাই, ভবিষ্যতেও নহ’ব।

Verse 49

वरं कुर्याच्च तद्देवि न कुर्याद्वेदविकयम् । तीर्थे चैव विशेषेण महाक्षेत्रे तथैव च

হে দেবী, বাধ্য হলে আন সৰু কৰ্ম কৰিব পাৰে; কিন্তু বেদ বিক্ৰী নকৰিব—বিশেষকৈ তীৰ্থত, আৰু তেনেদৰে মহাক্ষেত্ৰতো।

Verse 50

दीयमानं तु वै दानं यस्त्यजेत्तीर्थसेवकः । तीर्थं करोति तीर्थं च स पुनाति च पूर्वजान्

কিন্তু যি তীৰ্থ-সেৱকে বিধিমতে দিয়া দান ত্যাগ কৰে, তেওঁ তীৰ্থক সত্যই তীৰ্থ কৰে; আৰু তেওঁ নিজৰ পূৰ্বজসকলকো পবিত্ৰ কৰে।

Verse 51

यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम् । न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचिदेव व्यपोहति

অন্য ঠাইত কৰা পাপ তীৰ্থত আহিলে লাঘৱ পায়; কিন্তু তীৰ্থত কৰা পাপ ক’তো কেতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ নহয়।

Verse 52

तैलपात्रमिवात्मानं यो रक्षेत्तीर्थसेवकः । स तीर्थफलमस्कन्नं विप्रः प्राप्नोति संयतः

যি তীৰ্থ-সেৱকে নিজৰ আত্মাক তেলৰ পাত্ৰৰ দৰে সাৱধানে ৰক্ষা কৰে (যেন নঢলে), সি তীৰ্থৰ অক্ষুণ্ণ ফল লাভ কৰে; সেই সংযত ব্ৰাহ্মণেই সেয়া সত্যই পায়।

Verse 53

यस्ययस्यात्ति पक्वान्नमल्पं वा यदि वा बहु । तीर्थगस्तस्य तस्यार्धं स्नातस्य विनियच्छति

যি কোনো ব্যক্তি তীৰ্থলৈ গৈ পকা আহাৰ খায়—অল্প হওক বা অধিক—তেনে ব্যক্তিয়ে স্নান কৰি উঠাৰ পাছত আধা অংশ পৃথক কৰি ৰাখিব লাগে (অৰ্পণ/ভাগ হিচাপে)।

Verse 54

यो न क्लिष्टोपि भिक्षेत ब्राह्मण स्तीर्थसेवकः । सत्यवादी समाधिस्थः स तीर्थस्योपकारकः

যি ব্ৰাহ্মণে তীৰ্থৰ সেৱা কৰে আৰু দুঃখ-ক্লেশত পৰিও ভিক্ষা নেমাগে, সত্যবাদী আৰু সমাধিস্থ—সেইজনেই তীৰ্থৰ সত্য উপকাৰক।

Verse 55

कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं तथा । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं प्राभासिकं कलौयुगे

কৃত যুগত পুষ্কৰ সৰ্বোত্তম; ত্ৰেতাত তদ্ৰূপে নৈমিষ; দ্বাপৰত কুৰুক্ষেত্ৰ; আৰু কলি যুগত প্ৰভাস সৰ্বপ্ৰধান।

Verse 56

तिष्ठेद्युगसहस्रंतुपादेनैकेन यः पुमान् । प्रभासयात्रामेको वा समं भवति वा न वा

যদি কোনো পুৰুষ একেটা পায়েৰে হাজাৰ যুগ ধৰি থিয় হৈ থাকে, তেন্তে সেয়া একোটা প্ৰভাস-যাত্ৰাৰ সমান হয় নে নহয়—এইয়েই সন্দেহ; প্ৰভাস-যাত্ৰাৰ মহিমা অপৰিমেয়।

Verse 57

एतत्क्षेत्रं समागत्य मध्यभागे वरानने । यानानि तु परित्यज्य भाव्यं पादचरैर्नरैः

হে সুন্দৰ-মুখী দেৱী, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আহি তাৰ মধ্যভাগত উপস্থিত হৈ, মানুহে বাহন ত্যাগ কৰি পদচাৰীৰূপে আগবাঢ়িব লাগে।

Verse 58

लुठित्वा लोठनीं तत्र लुठिता यत्र देवताः । ततो नृत्यन्हसन्गायन्भूत्वा कार्पटिका कृतिः । गच्छेत्सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा चादौ कपर्द्दिनम्

তাত ‘লোঠনী’ ভূমিত লুঠি পৰিব লাগে—য’ত দেৱতাসকলেও লুঠিছিল। তাৰ পাছত নাচি, হাঁহি, গাই, নম্ৰ ভিক্ষুকৰ বেশ ধৰি, প্ৰথমে কপৰ্দ্দিন (জটাধাৰী শিৱ)ক দৰ্শন কৰি, সোমেশ্বৰ দেৱৰ ওচৰলৈ যাব লাগে।

Verse 59

ईदृशं पुरुषं दृष्ट्वा स्थितं सोमेश्वरोन्मुखम् । नित्यं तुष्यंति पितरो गर्जंति च पिता महाः

এনেকুৱা পুৰুষক সোমেশ্বৰমুখী হৈ থিয় থকা দেখা পিতৃসকল সদায় সন্তুষ্ট হয়, আৰু পিতামহসকলেও উল্লাসেৰে উচ্চস্বৰে গর্জন কৰে।

Verse 60

अस्माकं वंशजो देवं प्रस्थितस्तारणाय नः । गत्वा सोमेश्वरं देवि कुर्याद्वपनमादितः

‘আমাৰ বংশৰ এজন বংশধৰ আমাক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ দেৱৰ ওচৰলৈ যাত্ৰা কৰিছে।’ হে দেৱী, সোমেশ্বৰলৈ গৈ সৰ্বপ্ৰথমে মুণ্ডন (চুল কটা/কামোৱা) কৰাই উচিত।

Verse 61

तीर्थोपवासः कर्त्तव्यो यथावद्वै निबोध मे । नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति क्रतुसमा गतिः

মোৰ পৰা যথাবিধি শুনা—তীৰ্থত উপবাস কেনেকৈ পালন কৰিব লাগে। গঙ্গাৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই, আৰু ক্ৰতু (যজ্ঞ)ৰ দ্বাৰা লাভ হোৱা গতিৰ সমান কোনো ধৰ্মপথ নাই।

Verse 62

गायत्रीसदृशं जाप्यं होमो व्याहृतिभिः समः । अंतर्जले तथा नास्ति पापघ्नमघमर्षणात्

গায়ত্ৰীৰ সমান কোনো জপ নাই; ব্যাহৃতিসহ কৰা হোমৰ সমান কোনো হোম নাই। তেনেদৰে জলৰ ভিতৰত অঘমর্ষণ বিধিৰ দৰে পাপনাশক আন একো নাই।

Verse 63

अहिंसासदृशं पुण्यं दानात्संचयनं परम् । तपश्चानशनान्नास्ति तथा तीर्थनिषेवणात्

অহিংসাৰ সমান কোনো পুণ্য নাই; দানতকৈ উচ্চ কোনো সঞ্চয় নাই। তপস্যাত অনশন (উপবাস)ৰ সমান একো নাই; আৰু তীৰ্থসেৱা-নিষেৱণৰ তুলনাও একো নাই।

Verse 64

तीर्थोपवासाद्देवेशि अधिकं नास्ति किञ्चन । पापानां चोपशमनं सतामीप्सितकारकम्

হে দেৱেশী, তীৰ্থত উপবাসতকৈ অধিক একো নাই। ই পাপসমূহ শান্ত কৰে আৰু সৎলোকৰ কামনা পূৰণ কৰে।

Verse 65

उपवासो विनिर्द्दिष्टो विशेषाद्देवताश्रये । ब्राह्मणस्य त्वनशनं तपः परमिहोच्यते

উপবাস বিশেষকৈ দেৱতাৰ আশ্ৰয়স্থানত বিধান কৰা হৈছে। আৰু ব্ৰাহ্মণৰ বাবে ইয়াত সম্পূৰ্ণ অনশনকেই পৰম তপ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 66

षष्ठकालाशनं शूद्रे तपः प्रोक्तं परं बुधैः । वर्णसंकरजातानां दिनमेकं प्रकीर्तितम्

বুধসকলে কৈছে—শূদ্ৰৰ বাবে ষষ্ঠ কালত একবাৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰাই পৰম তপ। বৰ্ণ-সংকৰজাতসকলৰ বাবে এক দিন উপবাসকেই বিধি বুলি প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 67

षष्ठकालात्परं शूद्रस्तपः कुर्याद्यथा क्वचित् । राष्ट्रहानिस्तदा ज्ञेया राज्ञश्चोपद्रवो महान्

যদি শূদ্ৰে কোনো পৰিস্থিতিত ষষ্ঠ কালৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি তপস্যা কৰে, তেন্তে তাক ৰাজ্যৰ বিপদ-সংকেত আৰু ৰজাৰ ওপৰত মহা উপদ্ৰৱ বুলি জানিব লাগে।

Verse 68

शूद्रस्तु षष्ठकालाशी यथाशक्त्या तपश्चरेत् । न दर्भानुद्धरेच्छूद्रो न पिबेत्कापिलं पयः

কিন্তু শূদ্ৰে ষষ্ঠ কালত আহাৰ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তপ আচৰণ কৰিব। শূদ্ৰে দৰ্ভা ঘাঁহ উভালি নল’ব, আৰু কপিলা (তামাটে) গাইৰ গাখীৰ নপিব।

Verse 69

मध्यपत्रे न भुञ्जीत ब्रह्मवृक्षस्य भामिनि । नोच्चरेत्प्रणवं मंत्रं पुरोडाशं न भक्षयेत्

হে সুন্দৰী, ব্ৰহ্মবৃক্ষৰ মধ্য পাতত বহি আহাৰ নকৰিবা। প্ৰণৱ ‘ওঁ’ মন্ত্রৰূপে উচ্চাৰণ নকৰিবা, আৰু পুৰোডাশ ভোগ-পিঠা নাখাবা।

Verse 70

न शिखां नोपवीतं च नोच्च रेत्संस्कृतां गिरम् । न पठेद्वेदवचनं त्रैरात्रं न हि सेवयेत्

শিখা নাৰাখিব, উপবীত (যজ্ঞোপবীত) নপিন্ধিব, আৰু সংস্কৃত ভাষা উচ্চাৰণ নকৰিব। বেদবচন পাঠ নকৰিব, আৰু ইয়াত ত্ৰৈৰাত্ৰ ব্ৰতও নসেৱিব।

Verse 71

नमस्कारेण शूद्रस्य क्रियासिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । निषिद्धाचरणं कुर्वन्पितृभिः सह मज्जति

শূদ্ৰৰ বাবে নমস্কাৰেৰে ক্ৰিয়া-সিদ্ধি নিশ্চয় হয়; কিন্তু যি নিষিদ্ধ আচৰণ কৰে, সি পিতৃসকলৰ সৈতে একেলগে অধোগতিত নিমজ্জিত হয়।

Verse 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

যিজনে একাদশ ইন্দ্ৰিয় সত্যই সংযম কৰে, সি তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে; আন লোক কেৱল ক্লেশৰ ভাগী হয়।

Verse 73

यच्च तीर्थे पितृश्राद्धं स्नानं तत्र समाचरेत् । हितकारी च भूतेभ्यः सोऽश्नीयात्तीर्थजं फलम्

যিয়ে তীৰ্থত পিতৃশ্ৰাদ্ধ কৰে, তাত বিধিমতে স্নান কৰে, আৰু ভূত-প্ৰাণীৰ হিতকাৰী হয়—সেইজনেই তীৰ্থজাত ফল সত্যই ভোগ কৰে।

Verse 74

धर्मध्वजी सदा लुब्धः परदाररतो हि यः । करोति तीर्थगमनं स नरः पातकी भवेत्

যি ধৰ্মধ্বজী হৈ সদায় লোভী থাকে আৰু পৰস্ত্ৰী-আসক্ত, তেনে মানুহে তীৰ্থগমন কৰিলেও সি পাপীই হয়।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा महादेवि यात्रां कुर्याद्यथाविधि । तीर्थोपवासं कृत्वादौ श्रद्धायुक्तो दृढव्रतः

এইদৰে জানি, হে মহাদেৱী, বিধিমতে যাত্ৰা কৰা উচিত—আদিতে তীৰ্থ-উপবাস কৰি, শ্ৰদ্ধাযুক্ত আৰু দৃঢ় ব্ৰতধাৰী হৈ।

Verse 76

भोजनं नैव कुर्वीत यदी च्छेद्धितमात्मनः । परान्नं नैव भुञ्जीत तद्दिने ब्राह्मणः क्वचित्

যদি কোনোবাই নিজৰ কল্যাণ কামনা কৰে, তেন্তে সেই দিন আহাৰ নকৰিব। সেই দিন ব্ৰাহ্মণে কোনোপধ্যেই আনৰ ৰন্ধা অন্ন নাখাব।

Verse 77

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু বাহন, ভূমি, গাই, সোণ আদি—এই সকলো দানস্বৰূপে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি; কিন্তু আনৰ আহাৰ গ্ৰহণ নকৰিব।

Verse 78

आमाच्छतगुणं पुण्यं भुञ्जतो ददतोऽपि वा । तीर्थोपवासं कुर्वीत तस्मात्तत्र वरानने

সেই ঠাইত আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলেও বা দান কৰিলেও পুণ্য শতগুণ বৃদ্ধি পায়। সেয়ে, হে সু-মুখী, সেই স্থানৰ তীৰ্থত উপবাস পালন কৰা।

Verse 79

व्रती च तीर्थयात्री च विधवा च विशेषतः । परान्नभोजने देवि यस्यान्नं तस्य तत्फलम्

ব্ৰতধাৰী, তীৰ্থযাত্ৰী আৰু বিশেষকৈ বিধৱা—হে দেবী—যদি আনৰ অন্ন ভোজন কৰে, তেন্তে সেই কৰ্মৰ ফল অন্নদাতাৰেই হয়।

Verse 80

विधवा चैव या नारी तस्या यात्राविधिं ब्रुवे । कुंकुमं चन्दनं चैव तांबूलं च स्रजस्तथा

আৰু যি নাৰী বিধৱা, তেন্তে তাৰ যাত্ৰাৰ বিধি মই কওঁ: কুংকুম, চন্দন, তাম্বূল (পান) আৰু মালা আদি ত্যাগ কৰিব।

Verse 81

रक्तवस्त्राणि सर्वाणि शय्या प्रास्तरणानि च । अशिष्टैः सह संभाषो द्विवारं भोजनं तथा

তাই সকলো ৰঙা বস্ত্ৰ, শয্যা আৰু বিলাসী আচ্ছাদন পৰিহাৰ কৰিব; অসভ্য লোকৰ সৈতে কথোপকথন নকৰিব; আৰু দিনে দুবাৰ আহাৰ গ্ৰহণো বর্জন কৰিব।

Verse 82

पुंसां प्रदर्शनं चैव हास्यं तमसि वर्जयेत् । सशब्दोपानहौ चैव नृत्यं गतिं च वर्जयेत्

পুৰুষৰ আগত নিজকে প্ৰদৰ্শন নকৰিব আৰু অন্ধকাৰত হাঁহিও বর্জন কৰিব। শব্দ কৰা জোতা-চপ্পল, নৃত্য আৰু ইফাল-সিফাল ঘূৰি ফুৰাও পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 83

धारणं चैव केशानामंजनं च विलेपनम् । असतीजनसंसर्गं पांडित्यं च परित्यजेत्

চুলৰ অতিশয় সজ্জা, অঞ্জন আৰু লেপন পৰিহাৰ কৰিব; অসৎ লোকৰ সঙ্গ ত্যাগ কৰিব; আৰু বিদ্যাৰ দম্ভ-প্ৰদৰ্শনো ত্যাগ কৰিব।

Verse 84

नित्यं स्नानं च कुर्वीत श्वेतवस्त्राणि धारयेत् । यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विशेषतः

নিত্য স্নান কৰিব আৰু শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব—বিশেষকৈ যতি (সংন্যাসী), ব্ৰহ্মচাৰী শিষ্য আৰু বিধৱা।

Verse 86

देव्युवाच । तपांसि कानि कथ्यन्ते क्षेत्रे प्राभा सिके नरैः । कानि दानानि दीयन्ते केषु तीर्थेषु वा कथम्

দেৱীয়ে ক’লে: “হে নৰসকল, প্ৰভাসাৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কোন কোন তপস্যা লোকসকলে ক’য়? কোন কোন দান দিয়া হয়, আৰু কোন কোন তীৰ্থত, কেনেকৈ?”

Verse 87

ईश्वर उवाच । तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमिष्यते । द्वापरे यजनं धन्यं दानमेकं कलौ युगे

ঈশ্বৰে ক’লে: কৃতযুগত তপস্যাই পৰম; ত্ৰেতাযুগত জ্ঞান বিধেয়; দ্বাপৰত যজ্ঞ ধন্য; কিন্তু কলিযুগত একমাত্ৰ দানেই শ্ৰেষ্ঠ পথ।

Verse 88

तपस्तप्यन्ति मुनयः कृच्छ्रचान्द्रायणादिकम् । गत्वा प्राभासिकं क्षेत्रं लोकाश्चान्ये कृते युगे

কৃতযুগত মুনিসকলে কৃচ্ছ্ৰ, চান্দ্ৰায়ণ আদি কঠোৰ ব্ৰত পালন কৰি তপস্যা কৰে; আৰু অন্য লোকসকলেও প্ৰাভাসিক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ গৈ তেনেদৰে তপ অনুশীলন কৰে।

Verse 89

कलौ दानानि दीयन्ते ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपसां प्राप्यते फलम्

কলিযুগত বিধি অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিয়া উচিত; আৰু প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’লে তপস্যাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 90

तुलापुरुषब्रह्माण्डपृथिवीकल्पपादपाः । हिरण्य कामधेनुश्च गजवाजिरथास्तथा

তুলাপুৰুষ, ব্ৰহ্মাণ্ড, পৃথিৱী, কল্পপাদপা—এইসকল মহাদান; লগতে সুবৰ্ণ কামধেনু, আৰু হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ আদিও (মহাদানৰূপে) গণ্য।

Verse 91

रत्नधेनुहिरण्याश्वसप्तसागर एव च । महाभूतघटो विश्वचक्रकल्पलताभिधः

তদ্ৰূপে ৰত্নধেনু, হিৰণ্যাশ্ব আৰু সপ্তসাগৰ; আৰু মহাভূতঘট, বিশ্বচক্র আৰু কল্পলতা নামেৰে খ্যাত (মহাদান)সমূহো আছে।

Verse 92

प्रभासे नृपतिर्दद्या न्महादानानि षोडश । धान्यरत्नगुडस्वर्णतिलकार्पासशर्कराः

প্ৰভাসত নৃপতিয়ে ষোড়শ মহাদান দান কৰা উচিত—ধান্য, ৰত্ন, গুড়, সোণ, তিল, কপাহ আৰু চিনি আদি।

Verse 93

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

ঘী, লৱণ, ৰূপ্য আদি নামে দহটা ‘পৰ্বত’ স্মৃত। তদ্ৰূপ গুড়, ঘী, দধি, মধু, জল, বিমল জল, ক্ষীৰ আৰু চিনি আদি; আৰু স্বৰূপত দহটা ‘ধেনু’ক ৰত্ন-ধেনু বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 94

तेषामेकतमं दानं तीर्थेतीर्थे पृथक्पृथक् । प्रदेयान्येकवारं वा सरस्वत्यब्धि संगमे

ইয়াৰ মাজৰ কোনো এটা দান প্ৰত্যেক তীৰ্থত পৃথক পৃথককৈ নিবেদন কৰিব পাৰি; অথবা সৰস্বতী-সমুদ্ৰ সঙ্গমত একেবাৰেই সকলো দান একসাথে দিয়া যায়।

Verse 95

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

তাম্বূল (পান), মধু আৰু মাংসক সুৰাপানৰ সমান বুলি জনা যায়। হে দেবী, এইবোৰ বর্জন কৰিলে যাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল যথাযথভাৱে লাভ হয়।

Verse 96

यत्र तीर्थे लभेल्लिंगं तीर्थं च विमलोदकम् । तत्राग्निकार्यं कृत्वादौ विशिष्टं दानमिष्यते

যি তীৰ্থত লিঙ্গ লাভ হয় আৰু বিমল তীৰ্থজল পোৱা যায়, তাত প্ৰথমে অগ্নিকাৰ্য (হোম) সম্পন্ন কৰি বিশেষ উত্তম দান কৰাটো বিধেয়।

Verse 97

तर्पणं पितृदेवानां श्राद्धं दानं सदक्षिणम् । तीर्थेतीर्थे च गोदानं नियतः प्रकृतो विधिः

পিতৃ আৰু দেৱতাসকললৈ তৰ্পণ কৰিব; শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিব; যথোচিত দক্ষিণাসহ দান দিব; আৰু প্ৰতিটো তীৰ্থত নিয়মমতে গোধন কৰিব—এইয়েই স্থিৰ আৰু বিধিবদ্ধ আচাৰ।

Verse 98

विशिष्टख्यातलिंगेषु वृषदानं विधीयते । स्नानं विलेपनं पूजां देवतानां समाचरेत्

বিশেষ খ্যাত লিঙ্গ-ধামসমূহত বৃষদান (বাঁহৰ দান) বিধান কৰা হৈছে। লগতে দেৱতাসকলৰ স্নান, লেপন আৰু পূজা আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 99

जगतीं चार्चयेद्भक्त्या तथा चैवोपलेपयेत् । प्रासादं धवलं सौधं कारयेज्जीर्णमुद्धरेत्

ভক্তিভাৱে জগতী (মন্দিৰৰ মঞ্চ) আৰ্চনা কৰিব আৰু তাক লেপি নৱীকৰণ কৰিব। উজ্জ্বল ধৱল প্ৰাসাদ-সৌধ নিৰ্মাণ কৰিব আৰু জীৰ্ণ হোৱা অংশ উদ্ধাৰ কৰি পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব।

Verse 100

पुष्पवाटीं स्नानकूपं निर्मलं कारयेद्व्रती । ब्राह्मणानां भूरिदानं देवपूजाकराय च

ব্ৰতধাৰীজনে ফুলৰ বাগিচা আৰু নিৰ্মল স্নান-কূপ স্থাপন কৰিব লাগে। ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰচুৰ দান দিব আৰু দেৱপূজা সম্পাদনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উপায়ো যোগান ধৰিব।

Verse 101

सर्वत्र देवयात्रायां विधिरेष प्रवर्त्तते । तीर्थमभ्युद्धरेज्जीर्णं मार्जयेत्कथयेत्फलम्

সকলো ঠাইৰ দেৱযাত্ৰাত এই একেই বিধি প্ৰৱৰ্তে: জীৰ্ণ তীৰ্থ উদ্ধাৰ কৰিব, তাক মাৰ্জন কৰি পৰিষ্কাৰ কৰিব, আৰু তাৰ ফল (আধ্যাত্মিক লাভ) ঘোষণা কৰিব।

Verse 102

प्रसिद्धे च महादानं मध्यमे चैव मध्यमम् । गोदानं सर्वतीर्थेषु सुवर्णमथ निष्क्रयः । हिरण्यदानं सर्वेषां दानानामेव निष्कृतिः

প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থত মহাদান কৰা উচিত, আৰু মধ্যম তীৰ্থত মধ্যম দান। সকলো তীৰ্থতে গোদান প্ৰশংসিত; আৰু স্বৰ্ণ নিষ্ক্ৰয় (প্ৰায়শ্চিত্ত-দান) ৰূপে গণ্য। হিৰণ্যদানক সকলো দানৰ নিষ্কৃতি আৰু সম্পূৰ্ণতা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 103

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तीर्थेषु दानं वक्ष्यामि येषु यद्दीयते तिथौ

এইদৰে ভক্তিৰে কৰি নৰে মানৱ-জন্মৰ সত্য ফল লাভ কৰে। এতিয়া মই তীৰ্থসমূহত দানৰ বিধান ক’ম—কোন তিথিত কি দান দিব লাগে।

Verse 104

प्रभासे प्रतिपद्दानं दातव्यं कांचनं शुभम् । द्वितीयायां तथा वस्त्रं तृतीयायां च मेदिनीम्

প্ৰভাসত প্ৰতিপদ তিথিত শুভ কাঁচন (সোণ) দান কৰিব লাগে। দ্বিতীয় তিথিত বস্ত্ৰ, আৰু তৃতীয় তিথিত মেদিনী—ভূমি দান কৰিব লাগে।

Verse 105

चतुर्थ्यां दापयेद्धान्यं पंचम्यां कपिलां तथा । षष्ठ्यामश्वं च सप्तम्यां महिषीं तत्र दापयेत्

চতুৰ্থ তিথিত ধান্য দান কৰাব লাগে; পঞ্চমীত কপিলা—তাম্ৰবৰ্ণ গাই দান। ষষ্ঠীত অশ্ব, আৰু সপ্তমীত তাত মহিষ দান কৰাব লাগে।

Verse 106

अष्टम्यां वृषभं दत्त्वा नीलं लक्षणसंयुतम् । नवम्यां तु गृहं दद्याच्चक्रं शंखं गदां तथा

অষ্টমী তিথিত নীলবৰ্ণ, শুভ লক্ষণযুক্ত বৃষভ দান কৰিলে পুণ্য লাভ হয়। নবমী তিথিত গৃহ দান কৰিব; আৰু চক্ৰ, শঙ্খ, গদা—এই পবিত্ৰ চিহ্নসমূহো অৰ্পণ কৰিব।

Verse 107

दशम्यां सर्वगंधांश्च एकादश्यां च मौक्तिकम् । द्वादश्यां सुव्रतेन्नाद्यं प्रवालं विधिवत्तथा

দশমীত সকলো ধৰণৰ সুগন্ধি দ্ৰব্য অৰ্পণ কৰিব লাগে; একাদশীত মুক্তা। দ্বাদশীত সু-ব্ৰতধাৰী ভক্তে বিধি অনুসাৰে প্ৰৱাল আৰু নিৰ্দিষ্ট অন্য দান দিব।

Verse 108

स्त्रियो देयास्त्रयोदश्यां भूतायां ज्ञानदो भवेत् । अमावास्यामनुप्राप्य सर्वदानानि दापयेत्

ত্ৰয়োদশীত, ভূতা তিথি হ’লে, স্ত্ৰীলোকক দান দিব লাগে—ইয়াই জ্ঞানদান হয়। আৰু অমাৱস্যা আহিলে সকলো প্ৰকাৰৰ দান কৰাব লাগে।

Verse 109

एवं दानं प्रदत्त्वा तु दश कृत्वः फलं लभेत्

এইদৰে দান কৰি মানুহে দহগুণ ফল লাভ কৰে।

Verse 110

देव्युवाच । भक्तिदानविहीना ये प्रभासं क्षेत्रमागताः । स्नानमन्त्रविहीनाश्च वद तेषां तु किं फलम्

দেৱীয়ে ক’লে: “যিসকলে ভক্তি আৰু দানবিহীন হৈ প্ৰভাস ক্ষেত্ৰলৈ আহে, আৰু স্নান-মন্ত্ৰ নোহোৱাকৈ স্নান কৰে—কোৱা, তেওঁলোকে কি ফল পায়?”

Verse 111

ईश्वर उवाच । सधना निर्द्धना वापि समंत्रा मंत्रवर्जिताः । प्रभासे निधनं प्राप्ताः सर्वे यांति शिवालयम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “ধনী হওক বা নিৰ্ধনী; মন্ত্ৰসহ হওক বা মন্ত্ৰবিহীন—যি কোনোবাই প্ৰভাসত মৃত্যু লাভ কৰে, তেওঁলোক সকলোৱে শিৱৰ ধামলৈ যায়।”

Verse 112

ये मंत्रहीनाः पुरुषा धर्महीनाश्च ये मृताः । तेषामेकं विमानं तु ददामि सुमहत्प्रिये

যিসকল পুৰুষ মন্ত্ৰহীন, আৰু যিসকল ধৰ্মহীন, যদি তেওঁলোকে তাতেই মৃত্যুবৰণ কৰে—হে প্ৰিয়ে, মই তেওঁলোকক এক অতি মহান দিৱ্য বিমান দান কৰোঁ।

Verse 113

स्नानदानानुरूप्येण प्राप्नुवंति परं पदम् । केचित्स्नानप्रभावेन केचिद्दानेन मानवाः

স্নান আৰু দানৰ পৰিমাণ অনুসাৰে মানুহে পৰম পদ লাভ কৰে। কিছুমানে স্নানৰ প্ৰভাৱত, কিছুমানে দানৰ প্ৰভাৱত (সেই অৱস্থা পায়)।

Verse 114

केचिल्लिंगप्रणामेन केचिल्लिंगार्च्चनेन च । केचिद्ध्यानप्रभावेन केचिद्योगप्रभावतः

কিছুমানে লিঙ্গত প্ৰণাম কৰি, কিছুমানে লিঙ্গৰ অৰ্চনা কৰি (সেই পদ লাভ কৰে)। কিছুমানে ধ্যানৰ প্ৰভাৱত, আৰু কিছুমানে যোগৰ প্ৰভাৱত (লাভ কৰে)।

Verse 115

केचिन्मं त्रस्य जाप्येन केचिच्च तपसा शुभे । तीर्थे संन्यसनैः केचित्केचिद्भक्त्यनुसारतः

কিছুমানে মন্ত্ৰজপেৰে, হে শুভে, কিছুমানে তপস্যাৰে (সেই লক্ষ্য পায়)। কিছুমানে তীৰ্থত সন্ন্যাস গ্ৰহণেৰে, আৰু কিছুমানে ভক্তিৰ পথ অনুসাৰে (লাভ কৰে)।

Verse 116

एते चान्ये च बहव उत्तमाधममध्यमाः । सर्वे शिवपुरं यांति विमानैः सूर्यसंनिभैः

এনে আৰু বহুতে—উত্তম, মধ্যম বা অধম—সকলো সূৰ্যসম দীপ্তিমান বিমানত আৰোহণ কৰি শিৱপুৰলৈ যায়।

Verse 117

त्रिशूलांकितहस्ताश्च सर्वे च वृषवाहनाः । दिव्याप्सरोगणाकीर्णाः क्रीडंते मत्प्रभावतः

সকলোৰে হাতে ত্ৰিশূলৰ চিহ্ন অঙ্কিত, আৰু সকলোৱে বৃষভ-বাহন। দিৱ্য অপ্সৰাগণৰ সমাৱেশে ঘেৰাই, মোৰ অনুগ্ৰহৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকে ক্ৰীড়া কৰি আনন্দ কৰে।

Verse 118

एवं भक्त्यनुसारेण ददामि फलमव्ययम् । अलेपकं प्रभासं तु धर्माधर्मैर्न लिप्यते

এইদৰে ভক্তিৰ অনুৰূপে মই অব্যয় ফল দান কৰোঁ। প্ৰভাস ‘অলেপক’—ই ধৰ্ম বা অধৰ্ম কোনোটাতেই লিপ্ত নহয়।

Verse 119

धर्मं चरंत्यधर्मं वा शिवं यांति न संशयः

ধৰ্ম আচৰণ কৰক বা অধৰ্ম আচৰণ কৰক, তেওঁলোকে শিৱকেই লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 120

जन्मप्रभृति यो देवि नरो नेत्रविवर्जितः । मम क्षेत्रे मृतः सोऽपि रुद्रलोके महीयते

হে দেবী, জন্মৰে পৰা যি নৰ দৃষ্টিহীন—সিও যদি মোৰ ক্ষেত্ৰত মৃত্যু বৰে—তেওঁ ৰুদ্ৰলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 121

जन्मप्रभृति यो देवि श्रवणाभ्यां विवर्जितः । प्रभासे निधनं प्राप्तः स भवेन्मत्परिग्रहः

হে দেবী, জন্মৰে পৰা যি নৰ দুয়ো কাণেৰে শ্ৰৱণহীন—প্ৰভাসত যদি তেওঁৰ মৃত্যু হয়—তেওঁ মোৰ পৰিগ্ৰহ, অৰ্থাৎ মোৰ আশ্ৰয়ভুক্ত হয়।

Verse 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

এতিয়া মই তীৰ্থসমূহ স্পৰ্শ কৰি আহ্বান কৰাৰ বিধি বৰ্ণনা কৰিম। মন্ত্ৰেৰে সংস্কৃত তীৰ্থ তাতেই সত্যৰূপে সংনিহিত হয়।

Verse 123

प्रथमं चालभेत्तीर्थं प्रणवेन जलं शुचि । अवगाह्य ततः स्नायादध्यात्ममन्त्रयोगतः

প্ৰথমে প্ৰণৱ (ওঁকাৰ) সহ তীৰ্থৰ শুচি জল গ্ৰহণ কৰিব। তাৰ পাছত ডুব দি, অধ্যাত্ম-মন্ত্ৰযোগ অনুসাৰে স্নান কৰিব।

Verse 124

ओंनमो देवदेवाय शितिकण्ठाय दंडिने । रुद्राय वामहस्ताय चक्रिणे वेधसे नमः

ওঁ—দেৱদেৱলৈ নমস্কাৰ: শিতিকণ্ঠ প্ৰভুলৈ, দণ্ডধাৰীলৈ। ৰুদ্ৰলৈ, বামহস্তধাৰীলৈ; চক্ৰধাৰী প্ৰভুলৈ; আৰু বিধাতা স্ৰষ্টালৈ প্ৰণাম।

Verse 125

सरस्वती च सावित्री वेदमाता विभावरी । संनिधानं कुरुष्वात्र तीर्थे पाप प्रणाशिनि । सर्वेषामेव तीर्थानां मंत्र एष उदाहृतः

সৰস্বতী আৰু সাৱিত্ৰী—বেদমাতা, দীপ্তিময়ী দেৱী—হে পাপনাশিনী তীৰ্থ! ইয়াত তোমালোকৰ সংনিধান স্থাপন কৰা। এই মন্ত্ৰ সকলো তীৰ্থৰ বাবে ঘোষিত।

Verse 126

इत्युच्चार्य नमस्कृत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि सुव्रते

এইদৰে উচ্চাৰণ কৰি আৰু নমস্কাৰ কৰি, বিধি অনুসাৰে স্নান কৰিব। তাৰ পাছত সেই দিনাই, হে সুৱ্ৰতে, উপবাস পালন কৰিব।

Verse 127

सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

সেই তিথি ভক্তিত পৰায়ণ লোকসকলে এক সম্পূৰ্ণ বছৰ ধৰি উপবাসেৰে বিধিপূৰ্বক পালন কৰিব লাগে।

Verse 128

देव्युवाच । कस्मिंस्तीर्थे नरैः पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागतैः । स्नानं कार्यं महादेवि तन्मे विस्तरतो वद

দেৱীয়ে ক’লে: “প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ পবিত্ৰ ধামলৈ মানুহ আহিলে, হে মহাদেৱী, প্ৰথমে কোন তীৰ্থত স্নান কৰিব লাগে? সেই কথা মোক বিস্তাৰে কওক।”

Verse 129

ईश्वर उवाच । हंत ते संप्रवक्ष्यामि आद्यं तीर्थं महाप्रभम् । पूर्वं यत्र नरैः स्नानं क्रियते तच्छृषुष्व मे

ঈশ্বৰে ক’লে: “ভাল, মই তোমাক প্ৰথম আৰু মহাপ্ৰভাৱশালী তীৰ্থ ক’ম, য’ত মানুহে প্ৰথমে স্নান কৰে; মোৰ কথা মন দি শুনা।”