Adhyaya 22

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

ঈশ্বৰ ক’লে: দক্ষে এইদৰে অনুমতি দিয়াত, সি তেতিয়া নিজৰ কৰ্মক লৈ বিলাপ কৰিলে; দুখ-শোকে আচ্ছন্ন হৃদয়ে সি প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহিল।

Verse 2

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

সি সাগৰৰ ওচৰত দক্ষিণ তীৰলৈ গৈ, তাত ‘কৃতস্মৰা’ নামে খ্যাত এটা পৰ্বত দেখিলে।

Verse 3

यक्षविद्याधराकीर्णं किन्नरैरुपशोभितम् । चंदनागुरुकर्पूरैरशोकैस्तिलकैः शुभैः

সেই স্থান যক্ষ আৰু বিদ্যাধৰৰে ভৰি আছিল, কিন্নৰসকলে সুশোভিত কৰিছিল; চন্দন, আগৰু আৰু কৰ্পূৰৰ সুবাসে ভাসিত, আৰু শুভ অশোক আৰু তিলক গছৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 4

कल्हारैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः फलितैः शुभैः । आम्रजम्बूकपित्थैश्च दाडिमैः पनसैस्तथा

সেই স্থান শুভ উদ্ভিদে সুশোভিত আছিল—কল্হাৰ আৰু শতপত্ৰ পদ্ম; ফুলে ফুলি আৰু ফলে ভৰি উঠা; লগতে আম, জামু, কপিত্থ, দাডিম আৰু পনস গছো আছিল।

Verse 5

निंबुजम्बीरनागैश्च कदलीखंडमंडितैः । क्रमुकैर्नागवल्ल्याद्यैः शालैस्तालैस्तमालकैः

সেই স্থান নিম্বু আৰু জম্বীৰ গছেৰে, কদলী গুচ্ছেৰে সুশোভিত আছিল; ক্ৰমুক (সুপাৰী) আৰু নাগৱল্লী আদি লতাৰে, আৰু শাল, তাল আৰু তমাল গছেৰেও অলংকৃত আছিল।

Verse 6

बीजपूरकखर्जूरैर्द्राक्षामधुरपाटलैः । बिल्वचंपकतिंद्वाद्यैः कदंबककुभैस्तथा

সেই স্থান বীজপূৰক আৰু খৰ্জূৰ গছেৰে, দ্ৰাক্ষালতাৰে, মধুৰ বৃক্ষ আৰু পাটল ফুলেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; বিল্ব আৰু চম্পক, তিন্দু আদি গছেৰে, আৰু কদম্ব আৰু কুভ গছেৰেও ভৰি আছিল।

Verse 7

धवाशोकशिरीषाद्यैर्नानावृक्षैश्च शोभितम् । कामं कामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैः फलितैः शुभैः

সেই স্থান ধৱ, অশোক, শিৰীষ আদি নানাবিধ বৃক্ষৰে সুশোভিত আছিল; সত্যই কামনা-পূৰক বৃক্ষৰে—শুভ, ফুলে ফুলি আৰু ফলে ভৰি উঠা।

Verse 8

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

সেই স্থান হাঁহ আৰু কাৰণ্ডৱ পক্ষীৰে ভৰি আছিল; চক্ৰৱাক-যুগলে শোভা পাইছিল, আৰু কোকিল, শুক তথা নানা পক্ষীৰ কূজন-ধ্বনিত গুঞ্জৰি উঠিছিল।

Verse 9

जातिस्मराः पक्षिणश्च व्याजह्रुर्मानुषीं गिरम् । गंधर्वकिंनरयुगैः सिद्धविद्याधरोरगैः

তাত জাতিস্মৰ পক্ষীও আছিল, যিসকলে পূৰ্বজন্মৰ স্মৃতি ধৰি মানৱ ভাষা উচ্চাৰণ কৰিছিল; আৰু গন্ধৰ্ব-কিন্নৰ-যুগল, সিদ্ধ, বিদ্যাধৰ তথা নাগসকলৰো আগমন আছিল।

Verse 10

क्रीडद्भिर्विविधैर्दिव्यैः शोभितं पर्वतोत्तमम् । देवगंधर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम्

সেই উত্তম পৰ্বত নানা প্ৰকাৰৰ দিব্য ক্ৰীড়াকাৰীৰে শোভিত হৈছিল; দেৱ আৰু গন্ধৰ্বৰ নৃত্যই তাক মনোহৰ কৰিছিল, আৰু বাঁহী তথা বীণাৰ সুৰে সৰ্বত্র ভৰি উঠিছিল।

Verse 11

वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः । समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरुच्छ्रितम्

তাত সকলো দিশ বেদপাঠৰ প্ৰতিধ্বনিত ঘোষে আৱৃত আছিল; যজ্ঞ, হোম আৰু অগ্নিহোত্ৰ কৰ্মৰ পৰা উঠা ঘৃতৰ সুগন্ধে সৰ্বত্র পৰিব্যাপ্ত হৈছিল।

Verse 12

शोभितं चर्षिभिर्दिव्यैश्चातुर्विद्यैर्द्विजोत्तमैः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

সেই স্থান দিব্য ঋষিসকলৰ দ্বাৰা শোভিত আছিল—চতুৰ্বিদ্যাৰ পণ্ডিত, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ—যেনে অত্রি, বশিষ্ঠ, পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতু।

Verse 13

भृगुश्चैव मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

তাত ভৃগু আৰু মৰীচি, ভৰদ্বাজ আৰু কশ্যপ; মনু আৰু যম, অঙ্গিৰা আৰু বিষ্ণু, লগতে শাতাতপ আৰু পৰাশৰো উপস্থিত আছিল।

Verse 14

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

তাতেই আছিল আপস্তম্ব আৰু সংৱৰ্ত; কাত্য আৰু মুনি কাত্যায়ন; গৌতম; শঙ্খ আৰু লিখিত; আৰু মুনি বাচস্পতিো।

Verse 15

जामदग्न्यो याज्ञवल्क्य ऋष्यशृंगो विभांडकः । गार्ग्यशौनकदाल्भ्याश्च व्यास उद्दालकः शुकः

তাত আছিল জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম) আৰু যাজ্ঞবল্ক্য; ঋষ্যশৃঙ্গ আৰু বিভাণ্ডক; লগতে গাৰ্গ্য, শৌনক আৰু দাল্ভ্য; আৰু ব্যাস, উদ্দালক আৰু শুকো।

Verse 16

नारदः पर्वतश्चैव दुर्वासा उग्रतापसः । शाकल्यो गालवश्चैव जाबालिर्मुद्गलस्तथा

তাত নাৰদ আৰু পৰ্বত, আৰু উগ্ৰ তপস্বী দুৰ্বাসা; তদুপৰি শাকল্য আৰু গালৱ, লগতে জাবালি আৰু মুদ্গলো আছিল।

Verse 17

विश्वामित्रः कौशिकश्च जह्नुर्विश्वावसुस्तथा । धौम्यश्चैव शतानन्दो वैशंपायनजिष्णवः

তাত আছিল বিশ্বামিত্ৰ আৰু কৌশিক; জহ্নু আৰু বিশ্বাবসুও; আৰু ধৌম্য, শতানন্দ, বৈশম্পায়ন, লগতে জিষ্ণুও উপস্থিত আছিল।

Verse 18

शाकटायनवार्द्धिक्यावग्निको बादरायणः । वालखिल्या महात्मानो ये च भूमण्डले स्थिताः

তাত শাকটায়ন, বাৰ্দ্ধিক্য, অৱগ্নিক আৰু বাদৰায়ণ উপস্থিত আছিল; লগতে মহাত্মা বালখিল্যসকল আৰু ভূমণ্ডলত বাস কৰা আন আন মহাপুৰুষসকল।

Verse 19

ते सर्वे तत्र तिष्ठंति पर्वते तु कृतस्मरे । तेजस्विनो ब्रह्मपुत्रा ऋषयो धार्मिकाः प्रिये

তেওঁলোক সকলেই তাত ‘কৃতস্মৰ’ নামৰ পৰ্বতত বাস কৰে—তেজস্বী, ব্ৰহ্মাজাত ঋষি, ধৰ্মত স্থিৰ, হে প্ৰিয়ে।

Verse 20

ज्वलंतस्तपसा सर्वे निर्द्धूमा इव पावकाः । मासोपवासिनः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः

সকলেই তপস্যাৰ জ্যোতিত জ্বলি উঠিছিল, যেন ধোঁৱাহীন অগ্নি। কিছুমানে মাহজোৰা উপবাস কৰিছিল, আৰু কিছুমানে পক্ষজোৰা উপবাস।

Verse 21

त्रैरात्रिकाः सांतपना निराहारास्तथा परे । केचित्पुष्प फलाहाराः शीर्णपर्णाशिनस्तथा

কিছুমানে ত্ৰিৰাত্ৰিক ব্ৰত পালন কৰিছিল; কিছুমানে সান্তপন তপস্যা কৰিছিল; আন কিছুমানে নিৰাহাৰ আছিল। কিছুমানে ফুল-ফল আহাৰ কৰিছিল, আৰু কিছুমানে ঝৰা পাতেই ভক্ষণ কৰিছিল।

Verse 22

केचिद्गोमयभक्षाश्च जलाहारास्तथा परे । साग्निहोत्राः सुविद्वांसो मोक्षमार्गार्थचिन्तकाः

কিছুমানে গোময় (শুকান গোবৰ) ভক্ষণ কৰিছিল, আৰু আন কিছুমানে কেৱল জলাহাৰ কৰিছিল। অগ্নিহোত্ৰ পালন কৰা সেই সুবিদ্বান ঋষিসকলে মোক্ষ-মাৰ্গৰ অৰ্থ চিন্তা কৰিছিল।

Verse 23

इति हासपुराणादिश्रुतिस्मृतिविशारदाः । एते चान्ये च बहवो मार्कंडेयपुरोगमाः

এইদৰে ইতিһাস-পুৰাণত পাৰদৰ্শী, আৰু শ্রুতি-স্মৃতিত নিপুণ সেই ঋষিসকল আছিল। মাৰ্কণ্ডেয়ৰ নেতৃত্বত তেওঁলোক আৰু বহু অন্য মুনিও তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 24

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता कृतपर्वते । एवं कृतस्मरस्तत्र सर्वदेवनिषेवितः । मन्वंतरेस्मिन्यो देवि निर्दग्धो वडवाग्निना

প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপনীত হৈ তেওঁ কৃতপৰ্বত নামৰ ধৰ্মপৰ্বতৰ ওপৰত স্থিত হল। তাত সকলো দেৱতাই সেৱা কৰা সেই মহিমান্বিতজন ‘স্মৃতি-প্ৰাপ্ত’ হল; আৰু এই মন্বন্তৰতেই, হে দেবী, তেওঁ বডৱাগ্নি—ঘোড়ামুখী সমুদ্ৰাগ্নিত দগ্ধ হৈছিল।

Verse 25

तं दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं दृष्ट्वा चैव महोदधिम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे सप्तकृत्वो निशाकरः । गिरेः प्रदक्षिणां कृत्वा गतो यत्र महेश्वरः

সেই মনোৰম পৰ্বত আৰু মহাসাগৰ দৰ্শন কৰি নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) তেতিয়া সাতবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিলে। গিৰিৰ প্ৰদক্ষিণা সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ সেই স্থানলৈ গ’ল য’ত মহেশ্বৰ অৱস্থিত আছিল।

Verse 26

समीपे तु समुद्रस्य स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । प्रसादयामास विभुं प्रसन्नेनांतरात्मना

সমুদ্ৰৰ ওচৰত, স্পৰ্শ-লিঙ্গৰ ৰূপ ধৰি (তাৰ উপাসনা কৰি), তেওঁ অন্তৰাত্মা প্ৰসন্ন আৰু পবিত্ৰ কৰি সর্বব্যাপী প্ৰভুক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।

Verse 27

मरणं वेति संध्याय शरणं वा महेश्वरम् । वरं शापाभिघातार्थं मृत्युं वा शंकरान्मम

তেওঁ চিন্তা কৰিলে—‘ই মৃত্যু নে, নে মই মহেশ্বৰৰ শৰণ ল’ম?’ তাৰপিছত স্থিৰ কৰিলে—‘শাপৰ আঘাত অন্ত কৰিবলৈ, মোৰ বাবে শংকৰৰ পৰা পোৱা মৃত্যুয়ো শ্ৰেয়।’

Verse 28

इति सोमो मतिं कृत्वा तपसाऽराधयञ्छिवम् । यावद्वर्षसहस्रं तु फलमूलाशनोऽभवत्

এইদৰে সোমে দৃঢ় সংকল্প কৰি তপস্যাৰে শিৱক আৰাধনা কৰিলে; আৰু সম্পূৰ্ণ হাজাৰ বছৰ ধৰি তেওঁ কেৱল ফল-মূল আহাৰেই জীৱন যাপন কৰিলে।

Verse 29

पूर्णे वर्षसहस्रे तु चतुर्थे वरवर्णिनि । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, চতুৰ্থ হাজাৰ-বছৰীয়া কাল সম্পূৰ্ণ হোৱাত ভগৱান ৰুদ্ৰ সন্তুষ্ট হ’ল আৰু এই বাক্য ক’লে।

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । किं ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

“হে চন্দ্ৰ, মই তোমাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। হে সুৱ্ৰত, এটা বৰ বাছি লোৱা। আজি তোমাৰ কোন কামনা পূৰ্ণ কৰোঁ? কোৱা—যি অতি দুৰ্লভো হওক।”

Verse 31

एवं प्रत्यक्षमापन्नं दृष्ट्वा देवं वृषध्वजम् । प्रणम्य तं यथाभक्त्या स्तुतिं चक्रे निशाकरः

এইদৰে সন্মুখতে প্ৰত্যক্ষ হোৱা বৃষধ্বজ দেৱক দেখি, নিশাকৰে যথোচিত ভক্তিৰে প্ৰণাম কৰি স্তোত্ৰ ৰচনা কৰিলে।

Verse 32

चंद्र उवाच । ॐ नमो देवदेवाय शिवाय परमात्मने । अप्रमेयस्वरूपाय ब्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणे

চন্দ্ৰে ক’লে: “ওঁ—দেৱদেৱ শিৱ, পৰমাত্মাক নমস্কাৰ। যাৰ স্বৰূপ অপ্ৰমেয়, যি ব্যক্ত আৰু অব্যক্ত—দুয়ো স্বৰূপধাৰী।”

Verse 33

त्वं पतिर्योगिनामीश त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः प्रजापतिः

হে ঈশ, তুমি যোগীসকলৰ অধিপতি; তোমাতেই সকলো স্থিত। তুমি নিজেই যজ্ঞ, তুমি নিজেই বষট্-কাৰ; তুমি ওঁকাৰ, তুমি প্ৰজাপতি।

Verse 34

चतुर्विंशत्यधिकं च भुवनानां शतद्वयम् । तस्योपरि परं ज्योतिर्जागर्ति तव केवलम्

দুশ ভুৱনৰো ওপৰে—আৰু তাৰো ওপৰে চৌব্বিশ অধিক—সৰ্বোচ্চত পৰম জ্যোতি দীপ্ত। সেই জ্যোতি একমাত্ৰ তুমিয়েই জাগ্ৰত ৰূপে বিদ্যমান।

Verse 35

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

কল্পান্তত আদিবৰাহে মুক্ত কৰা ব্ৰহ্মাণ্ড স্থিত হ’লে, যি আধাৰ-স্তম্ভৰূপে স্থিৰ থাকে—সেই অগ্নিতেজময় তেজোলিঙ্গক তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 36

नमोऽनामयनाम्ने ते नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो भैरवनाथाय नमः सोमेश्वराय ते

অনাময় নামধাৰী তোমাক নমস্কাৰ; কৃত্তিবাসক নমস্কাৰ। ভৈৰৱনাথক নমস্কাৰ; হে সোমেশ্বৰ, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 37

इति संज्ञाभिरेताभिः स्तुत्याभिरमृतेश्वरः । भूतैर्भव्यैर्भविष्यैश्च स्तूयसे सुरसत्तमैः

এইদৰে এই উপাধি আৰু অমৃতময় স্তোত্ৰসমূহে, হে অমৃতেশ্বৰ, তোমাক স্তুতি কৰা হয়—দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলে—অতীত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যৎৰ সকলোৱে।

Verse 38

आद्यो विरंचिनामाभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । मृत्युञ्जयेति ते नाम तदाऽभूत्पार्वतीपते

প্ৰথম যুগত, যেতিয়া ব্ৰহ্মা ‘বিৰঞ্চি’ নামে লোক-পিতামহ ৰূপে প্ৰখ্যাত আছিল, তেতিয়া, হে পাৰ্বতীপতি, আপোনাৰ নাম ‘মৃত্যুঞ্জয়’—মৃত্যুক জয় কৰা—হ’ল।

Verse 39

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति तव नाम प्रकीर्तितम्

দ্বিতীয় পৰ্যায়ত, যেতিয়া ব্ৰহ্মা ‘পদ্মভূ’ (পদ্ম-জন্মা) নামে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল, তেতিয়া আপোনাৰ নাম ‘কালাগ্নিৰুদ্ৰ’—কালৰ অগ্নিৰূপ ৰুদ্ৰ—বুলি প্ৰচাৰিত হ’ল।

Verse 40

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति ते नाम कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनम्

তৃতীয় পৰ্যায়ত, যেতিয়া ব্ৰহ্মা ‘স্বয়ম্ভূ’ (স্বয়ং-জন্মা) নামে প্ৰখ্যাত হৈছিল, তেতিয়া আপোনাৰ নাম ‘অমৃতেশ’—কীৰ্তি আৰু মঙ্গল বৃদ্ধি কৰা—বুলি গীত হ’ল।

Verse 41

चतुर्थोऽभूद्यदा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवेश तव नाम स्मृतं तदा

চতুৰ্থ পৰ্যায়ত, যেতিয়া ব্ৰহ্মা ‘পরমেষ্ঠী’ নামে প্ৰখ্যাত হৈছিল, তেতিয়া, হে দেৱেশ, আপোনাৰ নাম ‘অনাময়’—ৰোগ-দুঃখৰ পৰা মুক্ত—বুলি স্মৰণ কৰা হ’ল।

Verse 42

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति श्रुतः । कृत्तिवासेति ते नाम बभूव त्रिपुरांतक

পঞ্চম পৰ্যায়ত, যেতিয়া ব্ৰহ্মা ‘সুৰজ্যেষ্ঠ’ নামে শুনা গৈছিল, তেতিয়া, হে ত্ৰিপুৰান্তক, আপোনাৰ নাম ‘কৃত্তিবাস’ বুলি স্থিৰ হ’ল।

Verse 43

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति स्मृतः । तदा भैरवनाथेति तव नाम प्रकीर्तितम्

ষষ্ঠ পৰ্যায়ত, যেতিয়া ব্ৰহ্মাক ‘হেমগৰ্ভ’ বুলি স্মৰণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া তোমাৰ নাম ‘ভৈৰৱনাথ’—ভৈৰৱৰ অধিপতি বুলি প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 44

अधुना वर्त्तते योऽसौ शतानंद इति श्रुतः । आदिसोमेन यश्चासौ वामनेत्रोद्भवेन ते

যি এতিয়াও বৰ্তমান, সি ‘শতানন্দ’ নামে প্ৰসিদ্ধ; আৰু সিয়েই তোমাৰ ‘আদি-সোম’, তোমাৰ বাওঁ চকুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা।

Verse 45

प्रतिष्ठार्थं तु लिंगस्य आनीतश्चाष्टवार्षिकः । बालरूपी तदा तेन सोमनाथेति कीर्तितम्

লিঙ্গৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্দেশ্যে আঠ বছৰীয়া এজন বালক অনা হ’ল; বালৰূপে সিয়েই তেতিয়া ইয়াক ‘সোমনাথ’ বুলি কীৰ্তিত কৰিলে।

Verse 46

सहस्रद्वितयं चैव शतं चैव षडुत्तरम्

দুই হাজাৰ, আৰু এক শত, তাৰ ওপৰত আৰু ছয়—এইদৰে সংখ্যা কোৱা হ’ল।

Verse 47

सप्तमोऽहं महादेव आत्रेय इति विश्रुतः । प्राचेतसेन दक्षेण शप्तस्त्वां शरणं गतः । रक्ष मां देवदेवेश क्षयिणं पापरोगिणम्

হে মহাদেৱ! মই সপ্তম, ‘আত্রেয়’ নামে বিশ্ৰুত। প্ৰচেতস-পুত্ৰ দক্ষে শাপিত হৈ মই তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ। হে দেৱদেৱেশ! পাপ-ৰোগে পীড়িত, ক্ষয়িষ্ণু মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 48

इति संस्तुवतस्तस्य चंद्रस्य करुणाकरः । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

এইদৰে চন্দ্ৰই স্তৱ কৰোঁতে কৰুণাময় ভগৱান ৰুদ্ৰ সন্তুষ্ট হ’ল আৰু এই বাক্য ক’লে।

Verse 49

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । कि ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

হে চন্দ্ৰ, মই তোমাত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট; হে সু-ব্ৰত, বৰ বাছি লোৱা। আজি তোমাৰ কোন ইচ্ছা পূৰণ কৰোঁ? যি অতি দুৰ্লভ, সেয়াও কোৱা।

Verse 50

मम नामानि गुह्यानि मम प्रियतराणि च । पठिष्यंति नरा ये तु दास्ये तेषां मनोगतम्

যিসকল মানুহে মোৰ গোপন নামসমূহ—মোৰ অতি প্ৰিয় নাম—পাঠ কৰিব, মই তেওঁলোকৰ হৃদয়ৰ মনোৰথ পূৰণ কৰিম।

Verse 51

अतीता ये चंद्रमसो भविष्यंति च येऽधुना । तेषां पूज्यमिदं लिंगं यावदन्योऽष्टवार्षिकः

যিসকল চন্দ্ৰ অতীতত আছিল, যিসকল ভৱিষ্যতে হ’ব, আৰু যিসকল এতিয়া আছে—তেওঁলোকৰ বাবে এই লিঙ্গ পূজ্য, যেতিয়ালৈকে আন এজন আঠ-বছৰীয়া (প্ৰকাশ) উদ্ভৱ নহয়।

Verse 52

आः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

আৰু অধিক: যেতিয়া চাৰিমুখীয়া ব্ৰহ্মা উদ্ভৱ হ’ব, তেতিয়া দেৱৰ নাম ‘প্ৰাণনাথ’ হ’ব।

Verse 53

प्राणास्तु वायवः प्रोक्तास्तदाराधननाम तत् । प्राणनाथेति संप्रोक्तं मेऽधुना तद्भविष्यति

প্ৰাণসমূহক জীৱন-বায়ু বুলি কোৱা হয়; সেইয়েই আৰাধনাৰ নাম হয়। ‘প্ৰাণনাথ’ বুলি ঘোষণা কৰা হ’ল—এতিয়াৰ পৰা মোৰ উপাসনা-নাম সেইয়েই হ’ব।

Verse 54

तस्मादग्नीशनामेति कालरुद्रेत्यनंतरम् । तारकेति ततो नाम भविष्यत्येव कीर्तितम्

সেইহেতু তেওঁৰ নাম ‘অগ্নীশ’ বুলি কীৰ্তিত হ’ব; তাৰ পিছত ‘কালৰুদ্ৰ’; আৰু তাৰ পাছত ‘তাৰক’—এইদৰে ভৱিষ্যৎ নামসমূহৰ ক্ৰম ঘোষণা কৰা হ’ল।

Verse 55

मृत्युञ्जयेति देवस्य भविता तदनंतरम् । त्र्यंबकेशस्त्वितीशेति भुवनेशेत्यनन्तरम्

তাৰ পিছত দেৱতা ‘মৃত্যুঞ্জয়’ নামে পৰিচিত হ’ব; তাৰ পিছত ‘ত্র্যম্বকেশ’; তাৰ পিছত ‘ইতীশ’; আৰু তাৰ পাছত ‘ভুৱনেশ’ বুলি কোৱা হ’ব।

Verse 56

भूतनाथेति घोरेति ब्रह्मेशेत्यथ नामकम् । भविष्यं पृथिवीशेति आदिनाथेत्यनंतरम्

তাৰ পিছত তেওঁৰ নাম ‘ভূতনাথ’; তাৰ পিছত ‘ঘোৰ’; তাৰ পিছত ‘ব্ৰহ্মেশ’ হ’ব। ভৱিষ্যতে তেওঁ ‘পৃথিৱীশ’ বুলি কোৱা হ’ব, আৰু তাৰ পাছত ‘আদিনাথ’।

Verse 57

कल्पेश्वरेति देवस्य चंद्रनाथेत्यनन्तरम् । नाम देवस्य यद्भावि सांप्रतं ते प्रकाशितम्

তাৰ পিছত দেৱতাৰ নাম ‘কল্পেশ্বৰ’ হ’ব, আৰু তাৰ পাছত ‘চন্দ্ৰনাথ’। দেৱতাৰ যিসকল নাম আগলৈ হ’ব, সেয়া এতিয়া তোমালৈ প্ৰকাশ কৰা হ’ল।

Verse 58

इत्येवमादि नामानि स्वसंख्यातानि षोडश । गतानि संभविष्यंति कालस्यानंतभावतः

এইদৰে আদিৰ পৰা ষোলোটা নাম—নিজ নিজ নিৰ্ধাৰিত গণনাৰ মতে—অতীত হৈ গৈছে আৰু আগলৈও উদ্ভৱ হ’ব, কিয়নো কালৰ স্বভাৱ অনন্ত।

Verse 59

एकैकं वर्तते नाम ब्रह्मणः प्रलयावधि । ततोन्यज्जायते नाम यथा नामानुरूपतः

ব্ৰহ্মাৰ প্ৰলয়-সীমালৈকে একেকটা নাম স্থিৰ থাকে; তাৰ পাছত সেই নামৰ অৰ্থ-স্বভাৱ অনুসৰি আন এটা নাম জন্ম লয়।

Verse 60

अथ किं बहुनोक्तेन रहस्यं ते प्रकाशितम् । वत्स यत्कारणेनेह तपस्तप्तं त्वयाऽखिलम् । तन्मे निःशेषतो ब्रूहि दास्ये तुष्टोऽस्मि ते वरम्

এতিয়া অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন? তোমালৈ গোপন কথা প্ৰকাশ কৰা হ’ল। বৎস, কিহৰ কাৰণে তুমি ইয়াত এই সম্পূৰ্ণ তপস্যা কৰিলা, সেয়া মোক সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা; মই সন্তুষ্ট, তোমাক বৰ দিম।

Verse 61

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

চন্দ্ৰে ক’লে: কোনো এক কাৰণত দক্ষে মোক শাপ দিছিল, আৰু যক্ষ্মাই মোক ক্ষয়লৈ নিলে; সেয়ে তুমি মোক উদ্ধাৰ কৰা উচিত।

Verse 62

शंभुरुवाच । अधुना भोः समं पश्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति

শম্ভুৱে ক’লে: এতিয়া, হে ভদ্ৰ, দক্ষেৰ সেই সকলো কন্যাক সমভাৱে চোৱা। তোমাৰ বাবে এক পক্ষ ক্ষয় হ’ব আৰু পৰৱৰ্তী পক্ষ বৃদ্ধি—পক্ষেপক্ষে।

Verse 63

पूर्वोचितां प्रभां सोम प्राप्स्यसे मत्प्रसादतः । प्राचेतसस्य दक्षस्य तपसा हतपाप्मनः

হে সোম! মোৰ অনুগ্ৰহে তুমি আগৰ দৰে তোমাৰ পূৰ্বৰ জ্যোতি পুনৰ লাভ কৰিবা; প্ৰাচেতস-পুত্ৰ দক্ষৰ তপস্যাৰ বলত, যাৰ পাপ তপে দগ্ধ হৈছে।

Verse 64

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

তাঁৰ বাক্য অন্যথা কৰাবলৈ আন দেৱতাসকলেও সক্ষম নহয়। ব্ৰাহ্মণসকল ক্ৰুদ্ধ হ’লে, নিজ তেজে আঘাত কৰি ভস্ম কৰি পেলাব পাৰে।

Verse 65

देवान्कुर्युरदेवांश्च नाशयेयुरिदं जगत् । ब्राह्मणाश्चैव देवाश्च तेज एकं द्विधा कृतम्

তেওঁলোকে দেৱতাকো অদেৱ কৰি তুলিব পাৰে, আৰু এই জগতখনো নাশ কৰিব পাৰে। ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱতাৰ তেজ একেই, কেৱল দু’ধৰণে বিভক্ত।

Verse 66

प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः । न विना ब्राह्मणा देवैर्न देवा ब्राह्मणैर्विना

পৃথিৱীত ব্ৰাহ্মণসকল প্ৰত্যক্ষ দেৱ; স্বৰ্গত দেৱতাসকল পৰোক্ষ। ব্ৰাহ্মণ বিনা দেৱ নহয়, আৰু দেৱ বিনা ব্ৰাহ্মণো নহয়।

Verse 67

एकत्र मन्त्रा स्तिष्ठन्ति तेज एकत्र तिष्ठति । ब्राह्मणा देवता लोके ब्राह्मणा दिवि देवताः । त्रैलोक्ये ब्राह्मणाः श्रेष्ठा ब्राह्मणा एव कारणम्

এঠাই মন্ত্ৰসমূহ অৱস্থিত, আৰু এঠাই তেজ অৱস্থিত। এই লোকত ব্ৰাহ্মণেই দেৱতা, স্বৰ্গতো ব্ৰাহ্মণেই দেৱতা। ত্ৰিলোকত ব্ৰাহ্মণসকল শ্ৰেষ্ঠ—পবিত্ৰ বিধানৰ কাৰণ ব্ৰাহ্মণেই।

Verse 68

पितुर्नियुक्ताः पितरो भवंति क्रियासु दैवीषु भवंति देवाः । द्विजोत्तमा हस्तनिषक्ततोयास्तेनैव देहेन भवंति देवाः

পিতৃ-আজ্ঞা তথা পুত্ৰধৰ্ম অনুসাৰে পিতৃসকল ক্ৰিয়াত উপস্থিত হৈ গ্ৰাহক হয়; দেৱীয় ক্ৰিয়াত দেৱতাসকল সন্মুখ হয়। হাতে জল ধৰি অৰ্ঘ্য দিয়া দ্বিজোত্তম সেই একে দেহে যজ্ঞত দেৱ-সদৃশ হয়।

Verse 69

षट्क र्मतत्त्वाभिरतेषु नित्यं विप्रेषु वेदार्थकुतूहलेषु । न तेषु भक्त्या प्रविशंति घोरं महाभयं प्रेतभवं कदाचित्

যিসকল বিপ্ৰ সদায় ষট্কৰ্মৰ তত্ত্বত ৰত আৰু বেদাৰ্থত কৌতূহলী, তেওঁলোকৰ প্ৰতি ভক্তি থকা লোক কেতিয়াও সেই ঘোৰ মহাভয়ত নপৰে—প্ৰেতভাৱ লাভ নকৰে।

Verse 70

यद्ब्राह्मणाः स्तुत्यतमा वदन्ति तद्देवता कर्मभिराचरंति । तुष्टेषु तुष्टाः सततं भवन्ति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः

যি কথা সৰ্বাধিক স্তুতিযোগ্য ব্ৰাহ্মণসকলে কয়, সেই কথাই দেৱতাসকলে নিজৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা সম্পাদন কৰে। প্ৰত্যক্ষ দেৱ—ব্ৰাহ্মণ—সন্তুষ্ট হ’লে, পৰোক্ষ দেৱতাসকল সদায় সন্তুষ্ট হয়।

Verse 71

यथा रुद्रा यथा देवा मरुतो वसवोऽश्विनौ । ब्रह्मा च सोमसूर्यौ च तथा लोके द्विजोत्तमाः

যেনে ৰুদ্ৰ, দেৱ, মৰুত, বসু আৰু অশ্বিনী আছে, তেনেদৰে এই লোকতো দ্বিজোত্তমসকল আছে—সেই দিৱ্য গণসমূহৰ সমান মৰ্যাদাসম্পন্ন।

Verse 72

देवाधीनाः प्रजाः सर्वा यज्ञाधीनाश्च देवताः । ते यज्ञा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्देवा द्विजोत्तमाः

সকলো প্ৰজা দেৱতাসকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, আৰু দেৱতাসকল যজ্ঞৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সেই যজ্ঞ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; সেয়েহে দ্বিজোত্তমসকলেই (পৃথিৱীত) সত্য দেৱ।

Verse 73

ब्राह्मणानर्चयेन्नित्यं ब्राह्मणांस्तर्पयेत्सदा । ब्राह्मणास्तारका लोके ब्राह्मणात्स्वर्गमश्नुते

ব্ৰাহ্মণসকলক নিত্যে অৰ্চনা কৰিব লাগে আৰু সদায় সন্মান-অৰ্ঘ্যৰে তৃপ্ত কৰিব লাগে। ব্ৰাহ্মণসকল জগতৰ তাৰকা-সম পথপ্ৰদৰ্শক; ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰাই স্বৰ্গ লাভ হয়।

Verse 75

शक्यं हि कवचं भेत्तुं नाराचेन शरेण वा । अपि वज्र सहस्रेण ब्राह्मणाशीः सुदुर्भिदा

কবচ নাৰাচ বা শৰেও ভেদ কৰিব পাৰি, আনকি সহস্ৰ বজ্ৰেও। কিন্তু ব্ৰাহ্মণৰ আশীৰ্বাদ অতি দুৰ্ভেদ্য; তাক ভাঙি পেলোৱা অতি কঠিন।

Verse 76

हुतेन शाम्यते पापं हुतमन्नेन शाम्यति । अन्नं हिरण्यदानेन हिरण्यं ब्राह्मणाशिषा

হোমাগ্নিত আহুতি দিলে পাপ শান্ত হয়, আৰু আহুতি দিয়া অন্নো শুদ্ধ-শুভ হয়। অন্ন সুৱৰ্ণ-দানে পবিত্ৰ হয়, আৰু সুৱৰ্ণ ব্ৰাহ্মণৰ আশীৰ্বাদে পবিত্ৰ হয়।

Verse 77

य इच्छेन्नरकं गंतुं सपुत्रपशुबांधव । देवेष्वधिकृतं कुर्याद्ब्राह्मणेषु च गोषु च

যি নৰকলৈ যাব খোজে—পুত্ৰ, পশু আৰু আত্মীয়-বান্ধৱৰ সৈতে—সেইজন দেৱতাসকলৰ বিৰুদ্ধে, ব্ৰাহ্মণসকলৰ বিৰুদ্ধে আৰু গোৱালৈ (গো-মাতালৈ) অপৰাধ কৰিব।

Verse 78

ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो मोहाद्देवान्गाश्च मखान्यदि । नैव तस्य परो लोको नाऽयं लोको दुरात्मनः

যি মোহবশত ব্ৰাহ্মণসকলক ঘৃণা কৰে আৰু দেৱতা, গৰু আৰু যজ্ঞক তুচ্ছ জ্ঞান কৰে—সেই দুষ্টাত্মাৰ ন পৰলোক আছে, ন এই লোক।

Verse 79

अभेद्यमच्छेद्यमनादिमक्षयं विधिं पुराणं परिपालयन्ति । महामतिस्तानभिपूज्य वै द्विजान्भवेदजेयो दिवि देवराडिव

তেওঁলোকে অভেদ্য, অচ্ছেদ্য, অনাদি আৰু অক্ষয় পুৰাতন বিধানক পালন কৰে। যি জ্ঞানীজনে দ্বিজসকলক বিধিমতে পূজা কৰে, সি স্বৰ্গত দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ দৰে অজেয় হয়।

Verse 80

अग्रं धर्मस्य राजानो मूलं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मान्मूलं न हिंसीत मूले ह्यग्रं प्रतिष्ठितम्

ৰাজাসকল ধৰ্মৰ অগ্ৰভাগ, কিন্তু ধৰ্মৰ মূল হৈছে ব্ৰাহ্মণসকল। সেয়ে মূলক আঘাত নকৰিবা; কিয়নো মূলতেই অগ্ৰভাগ প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 81

फलं धर्मस्य राजानः पुष्पं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मात्पुष्पं न हिंसीत पुष्पात्संजायते फलम्

ৰাজাসকল ধৰ্মৰ ফল, ব্ৰাহ্মণসকল ধৰ্মৰ ফুল। সেয়ে ফুলক আঘাত নকৰিবা; কিয়নো ফুলৰ পৰাই ফল জন্মে।

Verse 82

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं पौराः पर्णं मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्माद्राज्ञा ब्राह्मणा रक्षणीया मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

ৰাজা এক বৃক্ষ; ব্ৰাহ্মণসকল তাৰ মূল; নাগৰিকসকল পাতা; মন্ত্ৰীসকল তাৰ ডাল। সেয়ে ৰজাই ব্ৰাহ্মণসকলক ৰক্ষা কৰিব লাগে—মূল সুৰক্ষিত থাকিলে বৃক্ষ নাশ নহয়।

Verse 83

आसन्नो हि दहत्यग्निर्दूराद्दहति ब्राह्मणः । प्ररोहत्यग्निना दग्धं ब्रह्मदग्धं न रोहति

অগ্নি ওচৰত থাকিলে দহে, কিন্তু ব্ৰাহ্মণৰ ব্ৰহ্মশক্তি দূৰৰ পৰাও দহে। অগ্নিত দগ্ধ বস্তু পুনৰ অঙ্কুৰিত হ’ব পাৰে; কিন্তু ব্ৰহ্মত দগ্ধ হ’লে পুনৰ নোহে।

Verse 84

ब्राह्मणानां च शापेन सर्वभक्षो हुताशनः । समुद्रश्चाप्यपेयस्तु विफलश्च पुरंदरः

ব্ৰাহ্মণসকলৰ শাপত হুতাশন অগ্নিও সকলোকে গিলি খোৱা নিৰ্বিচাৰ ভক্ষক হয়; সাগৰো অপেয় হয়; আৰু পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ো চেষ্টা-প্ৰচেষ্টাত নিষ্ফল, শক্তিহীন হয়।

Verse 85

त्वं चन्द्र राजयक्ष्मी च पृथिव्यामूषराणि च । सूर्याचन्द्रमसोः पातः पुनरुद्धरणं तयोः

তুমিয়েই চন্দ্ৰ, ৰাজলক্ষ্মী, আৰু পৃথিৱীৰ উষৰ ভূমিও; তুমিয়েই সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ পতন—আৰু পুনৰ তেওঁলোকৰ উদ্ধাৰ তথা পুনৰুত্থান।

Verse 86

वनस्पतीनां निर्यासो दानवानां पराजयः । नागानां च वशीकारः क्षत्रस्योत्सादनं तथा । देवोत्पत्ति विपर्यासो लोकानां च विपर्ययः

ইয়াৰ পৰাই বৃক্ষৰ ৰস-নিৰ্যাস ওলাই; দানৱসকলৰ পৰাজয় ঘটে; নাগসকল বশীভূত হয়; উদ্ধত ক্ষত্ৰিয় শক্তিৰো উৎখাত হয়; দেৱ-উৎপত্তিতো বিপৰ্যাস আৰু লোকসমূহত মহা উথাল-পাথাল জন্মে।

Verse 87

एवमादीनि तेजांसि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । तस्माद्विप्रेषु नृपतिः प्रणमेन्नित्यमेव च

এইদৰে মহাত্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ তেজৰ বহু শক্তি আছে। সেয়েহে, হে নৃপতি, ৰজাই ব্ৰাহ্মণসকলক সদায়েই প্ৰণাম কৰিব লাগে।

Verse 88

परा मप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् । ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

যদিও কোনোবাই পৰম আপদত পৰে, তথাপি ব্ৰাহ্মণসকলক ক্ৰুদ্ধ নকৰিব। কিয়নো তেওঁলোক কুপিত হ’লে, সেয়া মানুহজনক তৎক্ষণাৎ—সেনা আৰু বাহনসহ—ধ্বংস কৰিব পাৰে।

Verse 89

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत्

যেনে অগ্নি—বিধিৰে প্ৰজ্বলিত হওক বা অবিধিৰে—তথাপি মহাদেৱতা, তেনে ব্ৰাহ্মণ বিদ্বান হওক বা অবিদ্বান, মহাদেৱতা স্বৰূপ।

Verse 90

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्द्धते

শ্মশানতোপিও তেজস্বী পাৱক দুষিত নহয়; আৰু যজ্ঞত যেতিয়া তাত আহুতি ঢালা হয়, তেতিয়া সি অধিকতৰে বৃদ্ধি পায়।

Verse 91

एवं यद्यप्य निष्टेषु वर्त्तते सर्वकर्मसु । सर्वेषां ब्राह्मणः पूज्यो दैवतं परमं महत्

এইদৰে, যদিও সি সকলো কৰ্মত অনিষ্ট আচৰণৰ মাজত চলাফেরা কৰে, তথাপি সকলোৰে বাবে ব্ৰাহ্মণ পূজ্য—সেই পৰম মহাদেৱতা।

Verse 92

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणानां प्रभावतः । ब्राह्मं हि परमं पूज्यं क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

ক্ষত্ৰশক্তি অতিশয় বৃদ্ধি পাইলেও সেয়া ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰভাৱৰ দ্বাৰাই। কিয়নো ব্ৰাহ্ম-তত্ত্ব পৰম পূজ্য, আৰু ক্ষত্ৰ-তত্ত্বো ব্ৰহ্মৰ পৰা উদ্ভূত।

Verse 93

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

জলৰ পৰা অগ্নি জন্মে; ব্ৰহ্মৰ পৰা ক্ষত্ৰ জন্মে; পাথৰৰ পৰা লোহা উৎপন্ন হয়। তথাপি যি তেজ সৰ্বত্ৰ বিস্তাৰিত হ’ব পাৰে, সি নিজৰেই যোনিত উভতি আহিলে শান্ত হয়।

Verse 94

यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति देवलोकाश्च सर्वदा । ब्रह्मैव वचनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

যিসকলৰ আশ্ৰয় লৈ দেৱলোকসমূহো সদায় স্থিৰ থাকে, যিসকলৰ বাক্য স্বয়ং ব্ৰহ্ম—জীৱন কামনা কৰা কোনে তেওঁলোকক আঘাত কৰিব?

Verse 95

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा ब्राह्मणात्करम् । न च क्षुधा ऽस्य संसीदेद्ब्राह्मणो विषये वसन्

মৰি যাবলগীয়া অৱস্থাতো ৰজাই ব্ৰাহ্মণৰ পৰা কৰ নল’ব; আৰু ৰজাৰ ৰাজ্যত বাস কৰা ব্ৰাহ্মণক ক্ষুধাত কেতিয়াও কষ্টত পৰিবলৈ নিদিব।

Verse 96

यस्य राज्ञश्च विषये ब्राह्मणः सीदति क्षुधा । तस्य तच्छतधा राष्ट्रमचिरादेव सीदति

যি ৰজাৰ ৰাজ্যত ব্ৰাহ্মণ ক্ষুধাৰ বাবে দুঃখত পৰে, সেই ৰজাৰ ৰাজ্য অচিৰেই শতগুণে ধ্বংসলৈ ঢলি পৰে।

Verse 97

यद्राजा कुरुते पापं प्रमादाद्यच्च विभ्रमात् । वसन्तो ब्राह्मणा राष्ट्रे श्रोत्रियाः शमयन्ति तत्

ৰজাই প্ৰমাদ বা মোহ-ভ্ৰমৰ বশত যি পাপ কৰে, ৰাজ্যত বাস কৰা শ্ৰোত্ৰিয়, বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলে তাক শান্ত কৰি নিবারণ কৰে।

Verse 98

पूर्वरात्रांतरात्रेषु द्विजैर्यस्य विधीयते । स राजा सह राष्ट्रेण वर्धते ब्रह्मतेजसा

যি ৰজাৰ বাবে দ্বিজসকলে ৰাত্ৰিৰ পূৰ্ব প্ৰহৰ আৰু মধ্য প্ৰহৰত বিধি অনুসাৰে কৰ্ম কৰে, সেই ৰজা ৰাজ্যসহ ব্ৰহ্মতেজেৰে বৃদ্ধি পায়।

Verse 99

ब्राह्मणान्पूजयेन्नित्यं प्रातरुत्थाय भूमिपः । ब्राह्मणानां प्रसादेन दीव्यन्ति दिवि देवताः

হে ভূমিপ, প্ৰতি পুৱা উঠি নিত্য ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰা উচিত; ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰসাদ আৰু সন্তোষে স্বৰ্গত দেবতাসকলেও আনন্দিত হয়।

Verse 100

अथ किं बहुनोक्तेन ब्राह्मणा मामकी तनुः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः । तदूपं देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः

কিন্তু অধিক ক’লে লাভ কি? ব্ৰাহ্মণসকল মোৰেই দেহ। সাগৰে বেষ্টিত এই পৃথিৱীত যিসকল খ্যাত দ্বিজ আছে, তেওঁলোক দেবদেৱ শিৱ পৰমাত্মাৰেই স্বৰূপ।

Verse 101

एतान्द्विषंति ये मूढा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । ते मां द्विषंति वै नूनं पूजनात्पूजयन्ति माम्

যিসকল মূঢ় লোকে দৃঢ়ব্ৰত ব্ৰাহ্মণসকলক ঘৃণা কৰে, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই মোকেই ঘৃণা কৰে; আৰু যিসকলে তেওঁলোকক সন্মান কৰে, সেই সন্মানৰ দ্বাৰাই মোকেই পূজা কৰে।

Verse 102

न प्रद्वेषस्ततः कार्यो ब्राह्मणेषु विजानता । प्रद्वेषेणाशु नश्यन्ति ब्रह्मशापहता नराः

সেয়ে যি বুজে, তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰতি বিদ্বেষ নকৰিব; বিদ্বেষে মানুহ শীঘ্ৰে বিনষ্ট হয়, ব্ৰাহ্মণীয় তেজৰ পৰা উদ্ভূত শাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ।

Verse 103

इत्येवं कथितश्चन्द्र ब्राह्मणानां गुणार्णवः । कुरुष्वानन्तरं कार्य्यं यद्ब्रवीम्यहमेव ते

এইদৰে, হে চন্দ্ৰ, ব্ৰাহ্মণসকলৰ গুণসমুদ্ৰ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এতিয়া তাৰ পাছৰ কৰ্তব্য কৰাঁ, যি মই নিজে তোমাক ক’ম।

Verse 104

शापस्यानुग्रहो दत्तो मया तव निशाकर । न चान्यथा वचः कर्त्तुं शक्यं तेषां द्रिजन्मनाम्

হে নিশাকৰ, মই তোমাক শাপৰ পৰা অনুগ্ৰহস্বৰূপে মুক্তি দিলোঁ; তথাপি দ্বিজ-জন্মসকলৰ বাক্য অন্যথা কৰা সম্ভৱ নহয়।

Verse 106

क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति । अथान्यद्वचनं चन्द्र शृणु कार्यं यथा त्वया

তুমি পখেকৈ ক্ষয় পাবা আৰু পখেকৈ পুনৰ বৃদ্ধি পাবা। এতিয়া, হে চন্দ্ৰ, আন এটা আজ্ঞা শুনা—তোমাৰ কৰণীয় কি।

Verse 107

इदं यत्सागरोपांते तिष्ठते लिंगमुत्तमम् । धरामध्यगतं तच्च देवानां दृष्टिगोचरम्

সাগৰৰ কাষত যি উত্তম লিঙ্গ স্থিত—যদিও ই ধৰণীৰ ভিতৰত স্থাপিত—তথাপি ই দেৱসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ আৰু চেতনাত অৱস্থিত।

Verse 108

कुक्कुटांडसमप्रख्यं सर्पमेखलमंडितम् । ममाद्यं परमं तेजो न चान्यो वेद कश्चन

ই কুক্কুটৰ ডিমৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু সৰ্প-মেখলাৰে অলংকৃত। ই মোৰ আদ্য, পৰম তেজ; আন কোনোয়ে সত্যই ইয়াক নাজানে।

Verse 109

इतः सागरमध्ये तु धनुषां च शतत्रये । तिष्ठते तत्र लिंगं तु सुगुप्तं लक्षणान्वितम्

ইয়াৰ পৰা সাগৰৰ মাজত, তিনিশ ধনুৰ দূৰত, তাত এটা লিঙ্গ আছে—সুগোপন, তথাপি লক্ষণযুক্ত।

Verse 110

आदिकल्पे महर्षीणां शापेन पतितं मम । लिंगं सागरमध्ये तु तत्त्वं शीघ्रं समानय

আদিকল্পত মহর্ষিসকলৰ শাপে মোৰ লিঙ্গ সাগৰৰ মাজত পতিত হৈছিল। সেই পবিত্ৰ তত্ত্ব শীঘ্ৰে উলিয়াই আন।

Verse 111

स्पर्शाख्यं यत्र मे लिंगं तत्र स्थाने निवेशय । निवेश्य तु प्रयत्नेन सहितो विश्वकर्मणा

য’ত মোৰ লিঙ্গ ‘স্পৰ্শ’ নামেৰে খ্যাত, সেই স্থানতে তাক স্থাপন কৰা। বিশ্বকৰ্মাৰ সৈতে যত্নেৰে স্থাপন কৰি—

Verse 112

ततो ब्रह्माणमाहूय समेतं तु मुनीश्वरैः । प्रतिष्ठां कारय विभो इष्ट्वा तत्र महामखैः

তাৰ পাছত মুনীশ্বৰসকলৰ সৈতে ব্ৰহ্মাক আহ্বান কৰি, হে বিভো, তাত মহাযজ্ঞেৰে পূজা কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰোৱা।

Verse 113

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत । ततः प्रभां पुनर्लेभे रात्रिनाथो वरानने

এইদৰে কৈ সেই ভগৱান তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। তেতিয়া, হে সুন্দৰ-মুখী, ৰাত্ৰিনাথ চন্দ্ৰই পুনৰ নিজৰ প্ৰভা লাভ কৰিলে।

Verse 114

ततः प्रभृति तत्क्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । निष्प्रभस्य प्रभा दत्ता प्रभासं तेन चोच्यते

সেই সময়ৰ পৰা সেই ক্ষেত্ৰ ‘প্ৰভাস’ নামেৰে বিখ্যাত হ’ল। যি নিষ্প্ৰভ হৈছিল তাক প্ৰভা দিয়া হ’ল; সেই কাৰণেই ইয়াক প্ৰভাস বোলা হয়।

Verse 115

दक्षस्य तु वृथा शापो न कृतस्तेन लांछनम् । सोमः प्रभासते लोकान्वरं प्राप्य महेश्वरात् । व्यक्तीभूतः स देवेशः सोमस्यैव महात्मनः

এইদৰে দক্ষৰ শাপ ব্যৰ্থ নহ’ল, কেৱল কলংকো নহ’ল। মহেশ্বৰৰ পৰা বৰ লাভ কৰি সোমে জগতসমূহত দীপ্তি বিস্তাৰ কৰিলে। আৰু দেৱেশ্বৰ সেই মহাত্মা সোমৰ বাবে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 1085

शापानुग्रहदैः सर्वै देवैरपि सवासवैः । तस्माच्चन्द्र त्वया शोको नैव कार्यो विजानता

ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতাই শাপ আৰু অনুগ্ৰহ—দুয়োটাৰে দাতা। সেয়ে, হে চন্দ্ৰ, এই সত্য জানি একেবাৰে শোক নকৰিবা।