Adhyaya 131
এই অধ্যায়ত শ্ৰীদেৱীয়ে সোধে—“নালেশ্বৰ” নামে প্ৰসিদ্ধ লিঙ্গ কেনেকৈ “ধ্ৰুৱেশ্বৰ” বুলিও জনা যায়? তেতিয়া ঈশ্বৰে তাৰ মাহাত্ম্য আৰু উৎপত্তিকথা বৰ্ণনা কৰে। উত্তানপাদ ৰজাৰ পুত্ৰ ধ্ৰুৱ প্ৰভাসক্ষেত্ৰলৈ আহি ঘোৰ তপস্যা কৰে, মহাদেৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু সহস্ৰ দিব্যবছৰ ধৰি অচল ভক্তিৰে পূজা কৰি থাকে। ঈশ্বৰে ধ্ৰুৱৰ স্তোত্ৰো ক’লে; ই পুনঃপুনঃ শৰণাগতিৰ বাক্যৰে গঠিত—“তং শংকৰং শৰণদং শৰণং ব্ৰজামি”; ইয়াত শিৱৰ বিশ্বাধিপত্য আৰু পুৰাণপ্ৰসিদ্ধ কীৰ্তিৰ স্তৱ আছে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হয়—শুদ্ধতা আৰু নিয়মযুক্ত মনৰে এই স্তোত্ৰ পাঠ কৰিলে শিৱলোক লাভ হয়। শিৱ প্ৰসন্ন হৈ ধ্ৰুৱক দিব্যদৰ্শন দিয়ে আৰু বহু বৰ দিব খোজে; কিন্তু ধ্ৰুৱে পদ-মৰ্যাদা আদি নচাই কেৱল নিৰ্মল ভক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গত শিৱৰ নিত্য সান্নিধ্য বিচাৰে। ঈশ্বৰে বৰদান নিশ্চিত কৰি ধ্ৰুৱৰ “স্থিৰ” স্থানক পৰম আবাসৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু শ্ৰাৱণ অমাৱস্যা বা আশ্বযুজ পূৰ্ণিমাত লিঙ্গপূজাৰ বিধান দিয়ে—যাৰ ফলত অশ্বমেধসম পুণ্য আৰু ভক্ত-শ্ৰোতাসকলৰ ইহ-পৰ ফল লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
श्रीदेव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं नालेश्वरमिति श्रुतम् । ध्रुवेश्वरेति तल्लिंगं कथं वै संबभूव ह
শ্ৰীদেৱীয়ে ক’লে: “আপুনি যি কৈছে, সেয়া ‘নালেশ্বৰ’ বুলি শুনা যায়। সেই লিঙ্গ ‘ধ্ৰুৱেশ্বৰ’ নামে কেনেকৈ প্ৰসিদ্ধ হ’ল?”
Verse 2
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्
ঈশ্বৰে ক’লে: শুনা, হে দেবী, মই ধ্ৰুৱেশ্বৰৰ মহামহিমা বৰ্ণনা কৰিম। এই কথা শুনিলে, হে দেবী, মানুহ ভৱ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 3
उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद्ध्रुवसंज्ञितः । महात्मा ज्ञानसंपन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः
উত্তানপাদ নৃপতিৰ ঘৰত ধ্ৰুৱ নামে পুত্ৰ জন্মিল—মহাত্মা, সত্য জ্ঞানত সম্পন্ন, সকলো বিষয়ে জ্ঞানী, আৰু দৰ্শনে মনোহৰ।
Verse 4
स कदाचित्समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्
এদিন তেওঁ প্ৰভাস নামৰ উত্তম তীৰ্থক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল। হে দেবী, তেওঁ অতি বিস্তৃত আৰু পৰম কঠোৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 5
दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः
দিব্য এক হাজাৰ বছৰ ধৰি মহেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, তেওঁ সত্য ভক্তিৰে পূজা কৰিলে আৰু নানা প্ৰকাৰ স্তোত্ৰেৰে স্তৱন কৰিলে।
Verse 6
तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः
সেই স্তোত্ৰখনেই মই তোমাক ক’ম, যাৰ দ্বাৰা মই সন্তুষ্টি লাভ কৰিলোঁ।
Verse 7
ध्रुव उवाच । कैलासतुंगशिखरं प्रविकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन । यः पादपद्मपरिपीडनया दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ধ্ৰুৱে ক’লে: দশমুখে কৈলাসৰ উচ্চ শিখৰ কঁপাই তুলিলে; যিজনে নিজৰ পদ্মচৰণৰ চাপত তাক ধৰি ৰাখিলে—সেই শংকৰ, শৰণদাতা, মই শৰণ গ্ৰহণ কৰোঁ।
Verse 8
येनासुराश्चापि दनोश्च पुत्रा विद्याधरोरगगणैश्च वृताः समग्राः । संयोजिता न तु फलं फलमूलमुक्तास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
যিজনে দনুৰ পুত্ৰ অসুৰসকলকো, বিদ্যাধৰ আৰু নাগগণৰ সমগ্ৰ দলেৰে সৈতে, একত্ৰ কৰি সংযমত স্থাপন কৰিলে; কিন্তু ফল-মূল (আসক্তি) নাছাড়িলে ফলৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত নহ’ল—সেই শংকৰ, শৰণদাতা, মই শৰণ লওঁ।
Verse 9
यस्याखिलं जगदिदं वशवर्ति नित्यं योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुंक्ते । यत्कारणं परमकारणकारणानां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
যাঁৰ অধীনত এই সমগ্ৰ জগত সদায় বশৱৰ্তী; যিজনে অষ্টবিধ তনুৰে ভুৱনসমূহ ভোগ কৰি পালন কৰে; যিজন কাৰণসমূহৰো পৰম কাৰণ—সেই শংকৰ, শৰণদাতা, মই শৰণ গ্ৰহণ কৰোঁ।
Verse 10
यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं च सहसैव पुरातिरुष्टः । ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
যিজন দেৱতা একদিন ক্ৰোধিত হৈ বাওঁ হাতৰ পদ্মসদৃশ নখৰ আগত, তৎক্ষণাৎ সেই ‘পঞ্চম’—ব্ৰহ্মাৰ নবপদ্মসদৃশ শিৰ—ছেদন কৰিলে; সেই শংকৰ, শৰণদাতা, মই শৰণ লওঁ।
Verse 11
यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या श्रुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रिताभिः । दीप्तस्तमांसि नुदति स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
যাঁৰ বৰদাতা চৰণদ্বয় ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে, আৰু নিৰ্মল, অক্লান্ত বাক্যৰে স্তৱ শুনিলে—তেওঁ দীপ্ত সূৰ্যৰ দৰে নিজৰ কিৰণেৰে অন্ধকাৰ দূৰ কৰে; সেই শংকৰ, শৰণদাতা, মই শৰণ লওঁ।
Verse 12
यः पठेत्स्तवमिदं रुचिरार्थं मानवो ध्रुवकृतं नियतात्मा । विप्रसंसदि सदा शुचिसिद्धः स प्रयाति शिवलोकमनादिम्
যি মানুহে নিয়ত-আত্মা হৈ ধ্ৰুৱে ৰচিত এই ৰুচিৰ অৰ্থযুক্ত স্তৱ পাঠ কৰে, সি বিপ্ৰ-সমাজত সদায় শুচি আৰু সিদ্ধ হৈ অনাদি শিৱলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 13
तस्यैवं स्तुवतो देवि तुष्टोऽहं भावितात्मनः । पूर्णे वर्षसहस्रांते ध्रुवस्याह महात्मनः
হে দেবী! সেই ভাবিত-আত্মাই এইদৰে স্তৱ কৰোঁতে মই সন্তুষ্ট হ’লোঁ। পূৰ্ণ এক হাজাৰ বছৰ শেষ হোৱাত, মই মহাত্মা ধ্ৰুৱক ক’লোঁ।
Verse 14
पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः
‘পুত্ৰ! মই সন্তুষ্ট—তোৰ মঙ্গল হওক। এতিয়া তই নিৰ্মল হ’লি। মই তোক দিব্য দৃষ্টি দিছোঁ; জ্বৰ-দুখ নোহোৱা হৈ মোক চা।’
Verse 15
यच्च ते मनसा किञ्चित्कांक्षितं फलमुत्तमम् । तत्सर्वं ते प्रदास्यामि ब्रूहि शीघ्रं ममाग्रतः
‘তোৰ মনত যি কোনো উত্তম ফল বা বৰ কামনা হৈছে, সেয়া মোৰ সন্মুখত শীঘ্ৰ ক’৷ মই সেই সকলো তোক দিম।’
Verse 16
ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं पदमन्यत्सुदुर्लभम् । ददामि नात्र संदेहो भक्त्या संप्रीणितस्तव
‘ব্ৰহ্মাৰ পদ হওক, বৈষ্ণৱ পদ হওক, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ পদ হওক, বা আন কোনো অতি দুৰ্লভ অৱস্থা—মই তোক দিম; ইয়াত সন্দেহ নাই, কিয়নো তোৰ ভক্তিয়ে মোক সন্তুষ্ট কৰিছে।’
Verse 17
ध्रुव उवाच । ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं पदमावृत्तिलक्षणम् । विदितं मम तत्सर्वं मनसाऽपि न कामये
ধ্ৰুৱে ক’লে: ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ লোক—যি পুনৰ্জন্মলৈ উভতি যোৱাৰ লক্ষণযুক্ত—সেই সকলো মোৰ জ্ঞাত; মনতেও মই সিহঁত কামনা নকৰোঁ।
Verse 18
यदि तुष्टोऽसि मे देव भक्तिं देहि सुनिर्मलाम् । अस्मिंल्लिंगे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज
যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওঁ, হে দেৱ, মোক অতি নিৰ্মল ভক্তি দান কৰা। আৰু হে বৃষধ্বজ দেৱ, এই লিঙ্গত সদায় বাস কৰা।
Verse 19
ईश्वर उवाच । इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि । स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्
ঈশ্বৰে ক’লে: এইদৰে যি যি প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছিল, সেয়া সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে দিয়া হ’ল। আৰু তেওঁৰ সেই অচল স্থান—‘ধ্ৰৌব্য’—সেই বিষ্ণুৰ পৰম পদ।
Verse 20
श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्
শ্ৰাৱণ মাহৰ অমাৱস্যাত যিয়ে সেই লিঙ্গৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰে, অথবা আশ্বযুজ মাহৰ পূৰ্ণিমাত—সেয়ে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে।
Verse 21
अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते
অপুত্ৰে পুত্ৰ লাভ কৰে, ধনাৰ্থীয়ে ধন লাভ কৰে। মানুহ ৰূপৱান, সৌভাগ্যবান, ভোগী আৰু সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ হয়; আৰু হাঁস-যুক্ত বিমানে আৰূঢ় হৈ ৰুদ্ৰলোকত সন্মানিত হয়।
Verse 22
असुरसुरगणानां पूजितस्य ध्रुवस्य कथयति कमनीयां कीर्तिमेतां शृणोति । सकलसुखनिधानरुद्रलोकं सुशांतः सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्
যি ধ্ৰুৱৰ এই মনোমোহা কীৰ্তি ক’য় বা শুনে—দেৱ-অসুৰগণৰ দ্বাৰা পূজিত—সেইজন গভীৰ শান্তি লাভ কৰে আৰু সকলো সুখৰ নিধান, দেৱগণ আৰু দানৱ-নাথসকলৰ দ্বাৰা অৰ্চিত, অনন্ত ৰুদ্ৰলোকত উপনীত হয়।
Verse 131
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীস্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশী হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—সপ্তম ‘প্ৰভাসখণ্ড’ৰ প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ অংশত, “ধ্ৰুৱেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ এই একশ একত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত।