Adhyaya 106

Verse 1

देव्युवाच । एवमद्वैतभावेन यद्ब्रह्म परिकीर्तितम् । तस्य पूजा विधानं मे कथयस्व यथार्थतः

দেৱীয়ে ক’লে: “যিহেতু ব্ৰহ্মক এইদৰে অদ্বৈত ৰূপে কীৰ্তিত কৰা হৈছে, তেন্তে তাৰ পূজাৰ বিধান মোক সত্য আৰু যথাৰ্থভাৱে ক’বা।”

Verse 2

क्षेत्रे प्राभासिके देव बालरूपी पितामहः । स कथं पूज्यते लोकैः परब्रह्मस्वरूपवान्

হে দেৱ, প্ৰাভাসিক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত পিতামহ ব্ৰহ্মা বালকৰূপে বিদ্যমান। যিজন পৰব্ৰহ্মস্বৰূপ, তেওঁক লোকসকলে কেনেকৈ পূজা কৰে?

Verse 3

के मन्त्राः किं विधानं तद्बाह्मणास्तत्र कीदृशाः । तत्र स्थितानां विप्राणां कथं क्षेत्रफलं भवेत्

কোন কোন মন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে, আৰু তাৰ বিধান কি? তাত কেনে ধৰণৰ ব্ৰাহ্মণ আছে? আৰু তাত বাস কৰা বিপ্ৰসকলৰ ক্ষেত্ৰফল-পুণ্য কেনেকৈ লাভ হয়?

Verse 4

कतिप्रकारास्ते विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । किमाचारा महादेव किंशीलाः किंपरायणाः

হে মহাদেৱ, সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা ব্ৰাহ্মণসকল কিমান প্ৰকাৰৰ? তেওঁলোকৰ আচাৰ কেনেকুৱা? তেওঁলোকৰ স্বভাৱ-শীল কেনেকুৱা, আৰু কোনটোকে পৰম আশ্ৰয় বুলি ধৰে?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि ब्राह्मणानां महोदयम्

এই সকলো কথা বিস্তাৰকৈ কোৱা—ব্ৰাহ্মণসকলৰ মহিমা, মহোদয় আৰু উচ্চ মৰ্যাদা।

Verse 6

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि सम्यक्प्रश्नविशारदे । शृणुष्वैकमना भूत्वा माहात्म्यं विप्रदैवतम्

ঈশ্বৰে ক’লে: সাধু সাধু, হে মহাদেৱী—সঠিক প্ৰশ্ন কৰাত নিপুণ। একাগ্ৰচিত্তে শুনা, ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাহাত্ম্য; তেওঁলোক নিজেই দেৱত্বৰ এক ৰূপ।

Verse 7

यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः

এই কথা শুনিলে, হে দেৱী, মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। সাগৰে সীমাবদ্ধ এই পৃথিৱীত যিসকল দ্বিজ প্ৰসিদ্ধ বুলি কীৰ্তিত—তেওঁলোকৰ মহিমা ইয়াত অন্তর্ভুক্ত।

Verse 8

तद्रूपं मम देवेशि प्रत्यक्षं धरणीतले प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः

হে দেৱেশী, মোৰ সেই ৰূপ ধৰণীতলে প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়; ব্ৰাহ্মণসকল প্ৰত্যক্ষ দেৱতা, আৰু স্বৰ্গৰ দেৱতাসকল পৰোক্ষভাৱে অনুভৱ হয়।

Verse 9

ब्राह्मणा मत्प्रिया नित्यं ब्राह्मणा मामकी तनुः । यस्तानर्चयते भक्त्या स मामर्चयते सदा

ব্ৰাহ্মণসকল সদায় মোৰ প্ৰিয়; ব্ৰাহ্মণসকলেই মোৰ দেহ। যিয়ে ভক্তিভাৱে তেওঁলোকক পূজা কৰে, সি সদায় মোকেই পূজা কৰে।

Verse 11

ये ब्राह्मणाः सोऽहमसंशयं प्रिये तेष्वर्चितेष्वर्चितोऽहं भवेयम् । तेष्वेव तुष्टेष्वहमेव तुष्टो वैरं च तैर्यस्य ममापि वैरम्

হে প্ৰিয়ে, সেই ব্ৰাহ্মণসকল নিঃসন্দেহে মই নিজেই। তেওঁলোক সন্মানিত হ’লে মই সন্মানিত হওঁ; তেওঁলোক সন্তুষ্ট হ’লে মই সন্তুষ্ট হওঁ। যিয়ে তেওঁলোকৰ সৈতে বৈৰ ৰাখে, সিয়ে মোৰ সঙ্গেও বৈৰ ৰাখে।

Verse 12

यश्चन्दनैः सागरुगन्धमाल्यै रभ्यर्चयेच्छैलमयीं ममार्चाम् । असौ न मामर्चयतेर्चयन्वै विप्रार्चनादर्चित एव चाहम्

যদি কোনোবাই চন্দন, সুগন্ধি মালা আদি লৈ মোৰ শৈলময় মূৰ্তিক ভব্যভাৱে অৰ্চনা কৰে, তথাপিও সি সত্যতে মোক পূজা নকৰে; কিয়নো বিপ্ৰসকলক পূজা কৰিলেই মই যথাৰ্থতে পূজিত হওঁ।

Verse 13

यावंतः पृथिवीमध्ये चीर्णवेदव्रता द्विजाः । अचीर्णव्रतवेदा वा तेऽपि पूज्या द्विजाः प्रिये

হে প্ৰিয়ে, পৃথিৱীৰ মাজত যিমানেই দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ আছে—তেওঁলোকে বেদীয় ব্ৰত-ধৰ্ম আচৰণ কৰক বা নকৰক—তেওঁলোক সকলো পূজনীয়।

Verse 14

न ब्राह्मणान्परीक्षेत श्राद्धे क्षेत्रनिवासिनः । सुमहान्परिवादोऽस्य ब्राह्मणानां परीक्षणे

শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা ব্ৰাহ্মণসকলক পৰীক্ষা বা যাচাই নকৰিব; ব্ৰাহ্মণক পৰীক্ষা কৰাত অতি মহাদোষ আৰু নিন্দা জন্মে।

Verse 15

काणाः खञ्जाश्च कृष्णाश्च दरिद्रा व्याधितास्तथा । सर्वे श्राद्धे नियोक्तव्या मिश्रिता वेदपारगैः

একমুখীয়া, খোঁড়া, শ্যামবৰ্ণ, দৰিদ্ৰ বা ৰোগাক্ৰান্ত—এমন লোকসকলকো শ্ৰাদ্ধত আহ্বান কৰি নিয়োগ কৰিব; বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে একেলগে বহুৱাব।

Verse 16

ब्राह्मणा जातितः पूज्या वेदाभ्यासात्ततः परम् । ततोर्थं हव्यकव्येषु न निन्द्या ब्राह्मणाः क्वचित्

ব্ৰাহ্মণসকল জন্মসূত্ৰে পূজ্য; বেদ-অভ্যাস আৰু আচৰণে তাতোকৈও অধিক পূজ্য। সেয়ে দেব-অৰ্পণ (হব্য) আৰু পিতৃ-অৰ্পণ (কব্য)ত ব্ৰাহ্মণক কেতিয়াও নিন্দা নকৰিব।

Verse 17

काणान्कुण्टांश्च कुब्जाश्च दरिद्रान्व्याधितानपि । नावमन्येद्द्विजान्प्राज्ञो मम रूपं यतः स्मृतम्

প্ৰাজ্ঞ জনে দ্বিজসকলক—একমুখীয়া, অঙ্গহীন, কুঁজো, দৰিদ্ৰ বা ৰোগাক্ৰান্ত হলেও—অবমাননা নকৰিব; কিয়নো তেওঁলোকক মোৰেই ৰূপ বুলি স্মৰণ কৰা হৈছে।

Verse 18

बहवो हि न जानंति नरा ज्ञानबहिष्कृताः । यथाहं द्विजरूपेण चरामि पृथिवीमिमाम्

বহু নৰ, সত্য জ্ঞানৰ পৰা বঞ্চিত, নাজানে যে মই দ্বিজৰূপে এই পৃথিৱীত বিচৰণ কৰোঁ।

Verse 19

मद्रूपान्घ्नन्ति ये विप्रान्विकर्म कारयंति च । अप्रेषणे प्रेषयंति दासत्वं कारयन्ति च

যিসকলে মোৰেই স্বৰূপ ব্ৰাহ্মণক আঘাত কৰে, নিষিদ্ধ কৰ্ম কৰোৱায়, অনুচিত দৌতিয়ালিত পঠায় আৰু দাসত্বত বাধ্য কৰে—সিহঁতে মহাপাপৰ ভাগী হয়।

Verse 20

मृतांस्तान्करपत्रेण यमदूता महाबलाः । निकृंतंति यथा काष्ठं सूत्रमार्गेण शिल्पिनः

মৃত্যুৰ পিছত যমৰ মহাবলী দূতসকলে ‘কৰপত্ৰ’ নামৰ ধাৰাল ফলাৰে সিহঁতক কাটি ফালে, যেনে শিল্পীয়ে মাপা ৰেখা ধৰি কাঠ কাটি লয়।

Verse 21

ये चैवाश्लक्ष्णया वाचा तर्जयन्ति नराधमाः । वदंति परुषं क्रोधात्पादेन निहनंति च

যি নৰাধমসকলে কৰ্কশ বাক্যৰে ধমক দিয়ে, ক্ৰোধত কঠোৰ কথা কয়, আৰু পায়েৰে আঘাতো কৰে—

Verse 22

मृतांस्तान्यमलोका हि निहत्य धरणीतले । क्रूरपादेन चाक्रम्य क्रोधसंरक्तलोचनाः

সিহঁত মৰিলে যমলোকৰ সত্তাসকলে মাটিত পেলাই আঘাত কৰি বধ কৰে; ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা চকুৰে, নিষ্ঠুৰ পায়েৰে পদদলিত কৰে।

Verse 24

अब्रह्मण्यास्तु ते बाह्या नित्यं ब्रह्मद्विषो नराः । तेषां घोरा महाकाया वज्रतुंडा भयानकाः । उद्धरंति मुहूर्तेन चक्षुः काका यमाज्ञया

যিসকলে ব্ৰাহ্মণ্যৰ বিৰোধী, সিহঁত বহিৰাগত, সদায় ব্ৰহ্মৰ দ্বেষী। সিহঁতৰ বাবে যমৰ আজ্ঞাত বজ্ৰ-চঞ্চু, ভয়ংকৰ, মহাকায় কাক মুহূর্ততে চকু উলিয়াই লয়।

Verse 25

यस्ताडयति विप्रं वै क्षते कुर्याद्धि शोणितम् । अस्थिभंगं च वा कुर्यात्प्राणैर्वापि वियोजयेत्

যি কোনোবাই ব্ৰাহ্মণক আঘাত কৰে, ক্ষত কৰি ৰক্তপাত ঘটায়, বা হাড় ভাঙে, বা প্ৰাণৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰে—

Verse 26

ब्रह्मघ्नः स तु विज्ञेयो न तस्मै निष्कृतिः स्मृता । पञ्चाशत्कोटिसंख्येषु नरकेष्वनुपूर्वशः

তাক ব্ৰহ্মঘ্ন বুলি জানিবা; তেনে জনৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত স্মৃতিত নাই। ক্ৰমে পঞ্চাশ কোটি সংখ্যক নৰকত পতিত হয়।

Verse 27

स बहूनि सहस्राणि वर्षाणि पच्यते भृशम् । तस्माद्विप्रो वरारोहे नमस्कार्यो नृभिः सदा

সেই জন বহু সহস্ৰ বছৰ ভীষণ যন্ত্ৰণাত দগ্ধ হয়। সেয়ে, হে সুন্দৰ নিতম্বা দেবী, ব্ৰাহ্মণক সদায় সকলো মানুহে নমস্কাৰ কৰিব লাগে।

Verse 28

अन्नपानप्रदानैस्तु पूज्या हि सततं द्विजाः । सर्वेषां चैव दानानां विप्राः सर्वेऽधिकारिणः

অন্ন-পান দানৰ দ্বাৰা দ্বিজসকলক সদায় পূজা কৰিব লাগে। সকলো দানৰ মাজত ব্ৰাহ্মণসকলেই সকলোৰে অধিকাৰী, যোগ্য পাত্ৰ।

Verse 29

नान्यः समर्थो देवेशि गृह्णन्यात्यधमां गतिम् । तपसा पावितो देवि ब्राह्मणो धृतकिल्विषः

হে দেৱেশি, আন কোনো সমৰ্থ নহয়; দান গ্ৰহণকাৰী অতি অধম গতি লাভ কৰিব পাৰে। কিন্তু, হে দেবী, তপস্যাৰে পৱিত্ৰ ব্ৰাহ্মণ—পাপ বহন কৰিলেও—সেই তপৰ বলত স্থিত থাকে।

Verse 30

न सीदेत्प्रतिगृह्णानः पृथिवीमनुसागराम् । नास्ति किंचिन्महादेवि दुष्कृतं ब्राह्मणस्य तु

যদিও তেওঁ সাগৰ-সীমালৈকে সমগ্ৰ পৃথিৱীত দান-গ্ৰহণ কৰে, তথাপি তেওঁ নুবুঢ়ে। হে মহাদেৱী, এনে ব্ৰাহ্মণৰ ওপৰত কোনো দুষ্কৃত্যই লেপ নধৰে।

Verse 31

यस्तु स्थितः सदाऽध्यात्मे नित्यं सद्भावभावितः । ब्राह्मणो हि महद्भूतं जन्मना सह जायते

কিন্তু যি সদায় আত্মতত্ত্বত স্থিত থাকে, নিত্য সৎভাবনাৰে গঢ়া—সেই ব্ৰাহ্মণ জন্মৰ সৈতে মহত্ত্বকেই সহ জন্মায়।

Verse 32

लोके लोकेश्वराश्चापि सर्वे ब्राह्मणपूजकाः । ततस्तान्नावमन्येत यदीच्छेज्जीवितं चिरम्

লোক-লোকেশ্বৰসকলেও সকলো ব্ৰাহ্মণ-পূজক। সেয়ে যি দীৰ্ঘজীৱন কামনা কৰে, তেওঁ ব্ৰাহ্মণক অৱমাননা নকৰিব।

Verse 33

ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा । लोकानन्यान्सृजेयुश्च लोकपालांस्तथाऽपरान्

ব্ৰাহ্মণসকল ক্ৰুদ্ধ হলে নিজ তেজে হত্যা কৰি ভস্মীভূত কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে আন আন লোক আৰু আন আন লোকপালকো সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

Verse 34

अपेयः सागरो यैश्च कृतः कोपान्महात्मभिः । येषां कोपाग्निरद्यापि दंडके नोपशाम्यति

যিসকল মহাত্মাই ক্ৰোধত সাগৰক অপেয় কৰি তুলিছিল, আৰু যিসকলৰ ক্ৰোধাগ্নি আজিও দণ্ডকত নিনিবে নোৱাৰে।

Verse 35

एते स्वर्गस्य नेतारो देवदेवाः सनातनाः । एभिश्चापि कृतः पंथा देवयानः स उच्यते

এয়াই স্বৰ্গলৈ নেতাসকল—দেৱদেৱা, সনাতন। তেওঁলোকেই পথ স্থাপন কৰিলে; সেই পথক ‘দেৱযান’, দিৱ্য পথ বুলি কোৱা হয়।

Verse 36

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषु सर्वं प्रतिष्ठितम् । ते वै लोकानिमान्सर्वान्पारयंति परस्परम्

তেওঁলোক পূজ্য, নমস্কাৰ্য—তেওঁলোকতেই সকলো প্ৰতিষ্ঠিত। নিশ্চয়েই তেওঁলোকেই এই সকলো লোকক পৰস্পৰৰ শৃঙ্খলাৰে পাৰ কৰায়।

Verse 37

गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः शंसितव्रताः । विद्यास्नाता व्रतस्नाता अनपाश्रित्य जीविनः

যিসকল ব্ৰাহ্মণৰ স্বাধ্যায় আৰু তপস্যা গূঢ় আৰু সংযত, তেওঁলোক শংসিত ব্ৰতধাৰী। বিদ্যাৰ স্নান আৰু ব্ৰতৰ স্নানত শুচি হৈ, তেওঁলোকে আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাকৈ জীৱন যাপন কৰে।

Verse 38

आशीविषा इव क्रुद्धा उपचर्या हि ब्राह्मणाः । तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः सागरानपि

ক্ৰুদ্ধ আশীবিষ সাপৰ দৰে, ব্ৰাহ্মণসকলক নিশ্চয়েই যথোচিত সন্মানেৰে উপচাৰ কৰিব লাগে। তপস্যাৰ জ্যোতিতে দীপ্ত হৈ, তেওঁলোকে সাগৰসমূহকো দগ্ধ কৰিব পাৰে।

Verse 39

ब्राह्मणेषु च तुष्टुषु तुष्यंते सर्वदेवताः । ते गतिः सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तकाः

ব্ৰাহ্মণসকল সন্তুষ্ট হ’লে সকলো দেৱতাই সন্তুষ্ট হয়। তেওঁলোকেই সকলো প্ৰাণীৰ গতি আৰু আশ্ৰয়—অধ্যাত্মগতিত চিন্তনশীল।

Verse 40

आदिमध्यावसानानां ज्ञानानां छिन्नसंशयाः । परापरविशेषज्ञा नेतारः परमां गतिम् । अवध्या ब्राह्मणास्तस्मात्पापेष्वपि रताः सदा

জ্ঞানৰ আদিমধ্য-অৱসান সম্পৰ্কে তেওঁলোকে সকলো সন্দেহ ছিন্ন কৰিছে। পৰ আৰু অপৰ তত্ত্বৰ ভেদ জানি তেওঁলোকে মানুহক পৰম গতিৰ দিশে নেৰে। সেয়ে ব্ৰাহ্মণ অবধ্য—যদিও তেওঁলোকে সদায় পাপকর্মত ৰত থাকে।

Verse 41

यश्च सर्वमिदं हन्याद्ब्राह्मणं चापि तत्समम् । सोऽग्निः सोऽर्को महातेजा विषं भवति कोपितः

যি কোনোবাই এই সকলোকে ধ্বংস কৰে, আৰু তদ্ৰূপ ব্ৰাহ্মণকো হত্যা কৰে—সেয়া সম্পূৰ্ণ বিনাশৰ সমান। সেই মহাতেজা শক্তি অগ্নিৰ দৰে আৰু সূৰ্যৰ দৰে, ক্ৰোধিত হ’লে বিষ হৈ পৰে।

Verse 42

भूतानामग्रभुग्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः । न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हिचित्

সকল জীৱৰ মাজত প্ৰথম ভাগ গ্ৰহণকাৰী বিপ্ৰ; তেওঁ বৰ্ণসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ, পিতা আৰু গুৰু। তেওঁ কেতিয়াও স্খলিত নহয়, কেতিয়াও ব্যথিত নহয়, আৰু কেতিয়াও বিনষ্ট নহয়—ধাৰ্মিক মৰ্যাদাত।

Verse 43

वरिष्ठमग्निहोत्राद्धि ब्राह्मणस्य मुखे हुतम् । विप्राणां वपुराश्रित्य सर्वास्तिष्ठंति देवताः

অগ্নিহোত্ৰতকৈও শ্ৰেষ্ঠ হৈছে ব্ৰাহ্মণৰ মুখত অৰ্পিত আহুতি। বিদ্বান বিপ্ৰসকলৰ দেহক আশ্ৰয় কৰি সকলো দেবতা তাতেই অৱস্থান কৰে।

Verse 44

अतः पूज्यास्तु ते विप्रा अलाभे प्रतिमादयः

সেয়ে সেই বিপ্ৰসকল নিশ্চয় পূজ্য; তেওঁলোক নাথাকিলে প্ৰতিমা আদি (পূজাৰ) বিকল্প হয়।

Verse 45

अविद्यो वा सविद्यो वा ब्राह्मणो मम दैवतम् । प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत्

অবিদ্য হৌক বা বিদ্য, ব্ৰাহ্মণেই মোৰ দেৱতা। যেনেকৈ অগ্নি—জ্বলাই থোৱা হওক বা নোহওক—সদায় মহাদেৱত্ব।

Verse 46

स्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हव्यकव्यव्यपेतोऽपि ब्राह्मणो नैव दुष्यति

শ্মশানতোও তেজস্বী পাৱক কেতিয়াও দুষিত নহয়। তেনেদৰে হব্য-কব্য নাথাকিলেও ব্ৰাহ্মণ দুষিত নহয়।

Verse 47

महापातकवर्ज्यं हि पूज्यो विप्रो वरानने । सर्वथा ब्राह्मणाः पूज्याः सर्वथा दैवतं महत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षेदापद्गतं द्विजम्

হে সুন্দৰ-মুখী, মহাপাতকবর্জিত বিপ্ৰ পূজ্য। ব্ৰাহ্মণ সদায় সন্মানযোগ্য; সকলো দিশে তেওঁলোক মহাদেৱতা। সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে বিপদত পৰা দ্বিজক ৰক্ষা কৰা উচিত।

Verse 48

एवं विप्रा महादेवि पूज्याः सर्वत्र मानवैः । किं पुनः संजितात्मानो विशेषात्क्षेत्रवासिनः

এইদৰে, হে মহাদেৱী, বিপ্ৰসকল সকলো ঠাইতে মানুহে পূজ্য। তেন্তে আত্মসংযমী, বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা সকল কিমান অধিক সন্মানযোগ্য!

Verse 49

अथ क्षेत्रस्थितानां च चतुराश्रमवासिनाम् । विप्राणां वृत्तितो भेदं प्रवक्ष्याम्यानुपूर्व्यशः

এতিয়া মই এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত স্থিত, চাৰি আশ্ৰমত বাস কৰা ব্ৰাহ্মণসকলৰ জীৱিকাৰ ভিত্তিত ভেদ ক্ৰমে ক্ৰমে বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 50

क्षेत्रस्य संन्यासविधिं ये जानंति द्विजातयः । वृत्तिभेदं क्रमाच्चैव ते क्षेत्रफलभागिनः

যিসকল দ্বিজে এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সন্ন্যাস-বিধি জানে আৰু ক্ৰম অনুসাৰে জীৱিকাৰ ভেদ-বিচাৰ বুজে, তেওঁলোকেই এই ক্ষেত্ৰৰ পুণ্যফলৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 51

यथा क्षेत्रे निवसता वर्तितव्यं द्विजातिना । प्राजापत्यादिभेदेन तच्छृणु त्वं वरानने

এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰি দ্বিজে কেনেকৈ আচৰণ কৰিব লাগে—প্ৰাজাপত্য আদি ভেদ অনুসাৰে—সেয়া শুনা, হে সুন্দৰ-মুখী।

Verse 52

प्राजापत्या महीपालाः कपोता ग्रंथिकास्तथा । कुटिकाश्चाथ वैतालाः पद्महंसा वरानने

হে সুন্দৰ-মুখী, ভেদসমূহ এইদৰে: প্ৰাজাপত্য, মহীপাল, কপোত, গ্ৰন্থিক; তদুপৰি কুটিকা; আৰু বৈতাল আৰু পদ্মহংস।

Verse 53

धृतराष्ट्रा बकाः कंका गोपालाश्चैव भामिनि । त्रुटिका मठराश्चैव गुटिका दंडिकाः परे

হে সুশ্ৰী, আৰু আছে: ধৃতৰাষ্ট্ৰ, বক, কঙ্ক আৰু গোপাল; তদুপৰি ত্ৰুটিকা আৰু মঠৰ; আৰু অধিকত গুটিকা আৰু দণ্ডিক।

Verse 54

क्षेत्रस्थानामिमे भेदा वृत्तिं तेषां शृणुष्व च

এইবোৰেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা লোকসকলৰ ভেদ; এতিয়া তেওঁলোকৰ জীৱিকা আৰু আচৰণৰ ৰীতি-নীতিো শুনা।

Verse 55

अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायः शौचसंयमः । सत्यमस्तेयमेतद्धि प्राजापत्यं व्रतं स्मृतम्

অহিংসা, গুৰু-শুশ্ৰূষা, স্বাধ্যায়, শৌচ আৰু সংযম, সত্য আৰু অস্তেয়—এইয়েই প্ৰাজাপত্য ব্ৰত বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 56

क्षयपुष्ट्यर्थविद्वेषकर्मभिः शांतिकादिभिः । पालयंति महीं यस्मान्महीपालास्ततः स्मृताः

ক্ষয় নিবারণ, পুষ্টি বৃদ্ধি, অৰ্থ-কল্যাণ সাধন আৰু বিদ্বেষ দমন কৰিবলৈ শাঁতি আদি ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা যিসকলে পৃথিৱী ৰক্ষা কৰে, সেয়েহে তেওঁলোকক ‘মহীপাল’—ৰাজ্যৰ ৰক্ষক—বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 57

पतिता ये कणा भूमौ संहरंति कपोतवत् । उद्धृत्याजीवनं येषां कपोतास्ते तु साधकाः

যিসকলে কপৌতৰ দৰে মাটিত পৰি থকা দানা কুঢ়ি লয়, আৰু যিসকলৰ জীৱিকা সেইদৰে কুঢ়ি লোৱা অন্নতেই চলে—তেনে সাধকসকলক ‘কপোতাঃ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 58

गृहं कृत्वा तु सद्ग्रंथाः सहसैव त्यजंति ये । कुटिका साधकास्ते वै शिवाराधनतत्पराः

যিসকলে সদ্গ্ৰন্থত নিপুণ হৈও এটা গৃহ নিৰ্মাণ কৰে, কিন্তু হঠাতে তাক ত্যাগ কৰে—তেনে লোক ‘কুটিকা’ সাধক, শিৱ-আৰাধনাত সম্পূৰ্ণ তৎপৰ।

Verse 59

तीर्थासक्ताः सपत्नीका यथालब्धोपजीविनः । महासाहसयुक्तास्ते वैतालाख्यास्तु साधकाः

যিসকলে তীৰ্থত আসক্ত, পত্নীৰ সৈতে বাস কৰে, যি নিজে নিজে লাভ হয় তাতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে, আৰু মহাসাহসী—তেনে সাধকসকল ‘বৈতাল’ নামে স্মৃত।

Verse 60

संयताः कामनासक्ता राज्यकामार्थसाधकाः । पद्मास्ते साधकाः ख्याता भिक्षाचर्यारताः सदा

সংযমী হয়েও কামনাত আসক্ত, ৰাজ্য-ইচ্ছা আৰু লৌকিক লাভ সিদ্ধ কৰিবলৈ যত্নশীল—এনে সাধকসকল ‘পদ্ম’ সাধক বুলি খ্যাত, সদায় ভিক্ষা-চৰ্যাৰ অনুশাসনত ৰত থাকে।

Verse 61

ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये । हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः

যিসকল জ্ঞান-যোগত সংযুক্ত আৰু দ্বৈত-আচাৰ-শৃঙ্খলাত আনন্দ পায়—তেওঁলোক ‘হংস’ সাধক বুলি খ্যাত, যাঁৰ অন্তৰ্জাত সংবিদ নিজে নিজে উদ্ভৱ হয়।

Verse 62

ब्रह्मचर्येण सत्त्वेन तथाऽलुब्धतयापि वा । जितं जगद्धारयन्तो धृतराष्ट्रा मतास्तु ये

ব্ৰহ্মচৰ্য, সত্ত্ব-শুদ্ধতা আৰু অলুব্ধতা (লোভমুক্তি)ৰ বলত, যেন জগত জয় কৰা হৈছে তেনেদৰে বিশ্বক স্থিৰ কৰি ধৰি ৰাখে—এনে লোকসকল ‘ধৃতৰাষ্ট্ৰ’ (জগত-ধাৰক) বুলি গণ্য।

Verse 63

गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतं धर्ममथापि वा । स्वार्थैकागतनिष्ठास्तु बकास्ते साधका मताः

যিসকলে জ্ঞান, ব্ৰত বা ধৰ্মো গোপনে আচৰে, কিন্তু নিষ্ঠা কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থতেই স্থিৰ থাকে—তেওঁলোক ‘বক’ (বগলী সদৃশ) সাধক বুলি ধৰা হয়।

Verse 64

जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिता उत्कृष्टसिद्धये । बिसशृंगाटकाहारास्ते कंकाः साधकाः स्मृताः

জলাশ্ৰয়ক আশ্ৰয় কৰি, উৎকৃষ্ট সিদ্ধিৰ বাবে তাত স্থিত থাকে; পদ্মদণ্ড আৰু সিঙৰা (জলফল) আহাৰ কৰে—তেওঁলোক ‘কঙ্ক’ সাধক বুলি স্মৃত।

Verse 65

गोभिः सार्द्धं व्रजंत्यत्र गोष्ठे च निवसंति ये । पंचगव्यरसा ये वै गोपालास्ते तु साधकाः

যিসকলে ইয়াত গাইৰ সৈতে একেলগে বিচৰণ কৰে আৰু গোৱালঘৰত বাস কৰে, আৰু পঞ্চগব্যৰ ৰসত জীৱন ধাৰে—সেই সাধকসকলক নিশ্চয়েই ‘গোপাল’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 66

कृच्छ्रचांद्रायणैश्चैव क्षपयंति स्वकं वपुः । त्रुटिमात्राशनास्ते तु त्रुटिकाः साधका मताः

কৃচ্ছ্ৰ আৰু চান্দ্ৰায়ণ আদি কঠোৰ ব্ৰত-তপস্যাৰে তেওঁলোকে নিজৰ দেহ ক্ষয় কৰে। যিসকলে ‘ত্ৰুটি’ পৰিমাণমাত্ৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোক ‘ত্ৰুটিকা’ সাধক বুলি গণ্য।

Verse 67

कृत्वा कुशमयीं पत्नीं मठे ये गृहमेधिनः । भैक्षवृत्तिरताः शुद्धा मठरास्ते तु साधकाः

যিসকল গৃহস্থ মঠত বাস কৰি কুশ-ঘাঁহেৰে ‘পত্নী’ গঢ়ে, ভিক্ষা-বৃত্তিত ৰত থাকে আৰু শুদ্ধ থাকে—তেওঁলোক ‘মঠৰা’ সাধক বুলি পৰিচিত।

Verse 68

ग्रासमात्रसमानाभिर्गुटिकाभिरथाष्टभिः । कन्दमूलफलोत्थाभिर्गुटिकास्ते द्विजातयः

যিসকল দ্বিজাতি কন্দ-মূল-ফলৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা আঠটা সৰু গুটিকা খায়—প্ৰত্যেকটো এক গ্ৰাসসমান—তেওঁলোক ‘গুটিকা’ সাধক বুলি কোৱা হয়।

Verse 69

स्वदेहदण्डनैर्युक्ता रात्रौ वीरासने स्थिताः । दंडिनस्ते समाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितम्

যিসকলে নিজৰ দেহক দণ্ডনেৰে সংযম কৰে আৰু ৰাতি বীৰাসনত স্থিত থাকে, তেওঁলোক ‘দণ্ডিন’ নামে পৰিচিত। এই সকলো তোমাৰ দ্বাৰাই কোৱা হ’ল।

Verse 70

सामान्योऽपि विशेषश्च वृत्तिनो गृहिणोऽपि वा । तेषां भेदो मया ख्याताः सम्यक्क्षेत्रनिवासिनाम्

সাধাৰণ হওক বা বিশেষ, জীৱিকাৰ বাবে ভিক্ষুজীৱী হওক বা গৃহস্থো—সম্যক্‌ভাৱে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা লোকসকলৰ ভেদ-ভাৱ মই যথাযথকৈ প্ৰকাশ কৰিলোঁ।

Verse 71

एवमादिधर्मयुक्ताः प्रभासक्षेत्रवासिनः । तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः

এইদৰে আদিধৰ্মেৰে যুক্ত প্ৰভাসক্ষেত্ৰবাসীসকলে ভগৱান দেৱক—শিশুৰূপী পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক পূজা কৰে।

Verse 72

महापातकिनो ये तु ये तु विप्रैर्बहिष्कृताः । न च ते संस्पृशेयुर्वै ब्रह्माणं बालरूपिणम्

কিন্তু যিসকল মহাপাতকী আৰু যিসকলক বিপ্ৰসকলে বহিষ্কৃত কৰিছে—তেওঁলোকে শিশুৰূপী ব্ৰহ্মাকো সঁপৰ্শ নকৰিব।

Verse 73

ब्रह्मचारी सदा दांतो जितक्रोधो जितेंद्रियः । एवं ते ब्राह्मणाः ख्याताः क्षेत्रमध्यनिवासिनः

সদা ব্ৰহ্মচাৰী, সদায় সংযমী, ক্ৰোধজয়ী আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী—এইদৰে ক্ষেত্ৰৰ মধ্যভাগত বাস কৰা সেই ব্ৰাহ্মণসকল খ্যাত।

Verse 74

तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः । ये वेदाध्ययने युक्तास्तैः प्रपूज्यः पितामहः

তেওঁলোকৰ দ্বাৰা ভগৱান দেৱ—শিশুৰূপী পিতামহ (ব্ৰহ্মা)—পূজিত হ’ব লাগে। আৰু যিসকল বেদ অধ্যয়নত নিয়োজিত, তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পিতামহ বিশেষ আদৰেৰে পূজ্য।

Verse 106

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ब्राह्मणप्रशंसा वर्णनंनाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ত, মধ্যযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত, ‘ব্ৰাহ্মণ-প্ৰশংসাৰ বৰ্ণনা’ নামক একশ ছয়তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।