Adhyaya 103

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालेश्वरमुत्तमम् । तस्या उत्तरदिग्भागे सुरगंधर्वपूजितम्

ঈশ্বৰ ক’লে: তাৰ পাছত, হে সুন্দৰ কটিদেশী, উত্তম কপালেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত। তাৰ উত্তৰ দিশত দেবতা আৰু গন্ধৰ্বসকলে তাক পূজা কৰে।

Verse 2

पुरा यज्ञे वर्त्तमाने दक्षराजस्य धीमतः । उपविष्टेषु विप्रेषु हूयमाने हुताशने

পূৰ্বতে, বুদ্ধিমান দাক্ষ ৰজাৰ যজ্ঞ চলি থাকোঁতে—যেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকল বহি আছিল আৰু অগ্নিত আহুতি দিয়া হৈছিল—(সেই ঘটনা ঘটিল)।

Verse 3

जीर्णकंथान्वितो देवि मलवान्धूलिधूसरः

হে দেবী, (তেওঁ) জীৰ্ণ কাপোৰ পিন্ধা, অশুচি, আৰু ধূলিত ধূসৰ হৈ দেখা দিলে।

Verse 4

अथ ते ब्राह्मणाः क्रुद्धा दृष्ट्वा तं जाल्मरूपिणम् । कपालधारिणं सर्वे धिक्छब्दैस्तं जगर्हिरे

তেতিয়া সেই ব্ৰাহ্মণসকল তেঁওক সেই নীচ ৰূপত দেখি ক্ৰুদ্ধ হ’ল। কপাল (খুলি) ধাৰণ কৰা তেঁওক সকলোৱে ‘ধিক্’ ধ্বনিৰে তিৰস্কাৰ কৰি গৰিহণা দিলে।

Verse 5

असकृत्पापपापेति गच्छगच्छ नराधम । यज्ञवेदिर्न चार्हा हि मानुषास्थिधरस्य ते

তেওঁলোকে বাৰে বাৰে চিঞৰি ক’লে, “পাপ! পাপ! আঁতৰি যা, আঁতৰি যা, হে নৰাধম! মানুহৰ অস্থি ধাৰণ কৰা তোৰ বাবে যজ্ঞবেদী নিশ্চয়েই যোগ্য নহয়।”

Verse 6

अथ प्रहस्य भगवान्यज्ञवेद्यां सुरेश्वरि । क्षिप्त्वा कपालं नष्टोऽसौ न स ज्ञातो मनीषिभिः

তেতিয়া ভগৱান, হে সুৰেশ্বৰী, হাঁহি উঠি যজ্ঞবেদীত কপাল-পাত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু সেই মুহূর্ততে তেওঁ অন্তৰ্হিত হ’ল—এনেকৈ যে মনীষীসকলেও তেওঁ ক’লৈ গ’ল বুজিব নোৱাৰিলে।

Verse 7

तस्मिन्नष्टे कपालं तत्क्षिप्तं मंडपबाह्यतः । अथान्यत्तत्र संजातं तद्रूपं च वरानने

তেওঁ অন্তৰ্হিত হোৱাৰ পাছত, নিক্ষিপ্ত সেই কপালটো মণ্ডপৰ বাহিৰত পৰিল। তাৰ পাছত, হে সুন্দৰ-মুখী, তাতেই একে ৰূপৰ আন এটা পুনৰ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 8

क्षिप्तंक्षिप्तं पुनस्तत्र जायते च महीतले । एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च

যেতিয়াই তাত নিক্ষেপ কৰা হৈছিল, সেয়া পুনৰ পুনৰ মাটিত তাতেই উদ্ভৱ হৈছিল। এইদৰে শত-সহস্ৰ, প্ৰযুত (দশ-সহস্ৰ) আৰু অৰ্বুদ (কোটি) বাৰৰো অধিক ঘটিল।

Verse 9

तत्र क्षिप्तानि जातानि ततस्ते विस्मयान्विताः । अथोचुर्मुनयः सर्वे निर्विण्णाश्चास्य चेष्टितम्

তাত যি নিক্ষেপ কৰা হৈছিল সেয়া পুনৰ পুনৰ উদ্ভৱ হৈ থাকিল; সেয়ে তেওঁলোক বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল। তাৰ পাছত সকলো মুনি ক’লে, তেওঁৰ অদ্ভুত লীলাত ক্লান্ত হৈ।

Verse 10

कोऽन्यो देवान्महादेवाद्गंगाक्षालितशेखरात् । समर्थ ईदृशं कर्त्तुमस्मिन्यज्ञे विशेषतः

গংগাৰে ধৌত শিখৰধাৰী মহাদেৱক বাদ দি দেৱতাসকলৰ মাজত আন কোনে এই যজ্ঞত বিশেষকৈ এনে কাৰ্য কৰিবলৈ সক্ষম?

Verse 11

ततस्ते वि विधैः स्तोत्रैः स्तुवंतो वृषभध्वजम् । होमं चक्रुर्मुहुर्वह्नौ मंत्रैस्तैः शतरुद्रियैः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে নানা বিধ স্তোত্ৰে বৃষভধ্বজ প্ৰভুক স্তৱন কৰিলে, আৰু শতৰুদ্ৰীয় মন্ত্রেৰে অগ্নিত বাৰে বাৰে হোম অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 12

ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तस्तेषां देवो महेश्वरः । ततस्ते विविधैः स्तोत्रैस्तुष्टुवुः शूलपाणिनम् । वेदोक्तमंत्रैर्विविधैः पुराणोक्तैस्तथैव च

তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ দেৱ মহেশ্বৰ প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশ পালে। তেতিয়া তেওঁলোকে শূলপাণিক নানা স্তোত্ৰে স্তৱন কৰিলে—বেদোক্ত নানা মন্ত্রেৰে আৰু পুৰাণোক্ত মন্ত্রেৰেো।

Verse 13

ऋषय ऊचुः । ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने । अनावृताय देवाय निःस्पृहाय नमोनमः

ঋষিসকলে ক’লে: ওঁ—মূল প্ৰকৃতিলৈ নমস্কাৰ, অজিত মহাত্মালৈ নমস্কাৰ; অনাৱৃত আৰু নিঃস্পৃহ দেৱলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 14

नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्त्तिने । अनंतराय चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः

আদ্য, বীজস্বৰূপ, ঋষিসদৃশ আৰ্শেয় আৰু প্ৰৱৰ্ত্তকলৈ নমস্কাৰ; অনন্ত, এক আৰু অব্যক্তলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 15

नानाविचित्रभुजगांगदभूषणाय सर्वेश्वराय विरजाय नमो वराय । विश्वात्मने परमकारणकारणाय फुल्लारविंदविपुलायतलोचनाय

নানাবিধ বিচিত্ৰ সৰ্প-অঙ্গদভূষণে বিভূষিত, সৰ্বেশ্বৰ, নিৰ্মল আৰু শ্ৰেষ্ঠজনক নমস্কাৰ। বিশ্বাত্মা, কাৰণৰো পৰম কাৰণ, সম্পূৰ্ণ ফুলি উঠা পদ্মসদৃশ বিস্তৃত নয়নধাৰীক প্ৰণাম।

Verse 16

अदृश्यमव्यक्तमनादिमव्ययं यदक्षरं ब्रह्म वदंति सर्वगम् । निशाम्य यं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते तमादिदेवं शरणं प्रपद्ये

মই সেই আদিদেৱৰ শৰণ লওঁ—যি অদৃশ্য, অব্যক্ত, অনাদি আৰু অব্যয়; যাক জ্ঞানীসকলে সৰ্বব্যাপী, অক্ষৰ ব্ৰহ্ম বুলি কয়। যাঁৰ দৰ্শনে মানুহ মৃত্যুৰ মুখৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 17

एवं स्तुतस्तदा सर्वैरृषिभिर्गतकल्मषैः । ततस्तुष्टो महादेवस्तेषां प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीत्तानृषीन्देवो वृणुध्वं वरमुत्तमम्

এইদৰে পাপমুক্ত হৈ উঠা সকলো ঋষিয়ে স্তৱ কৰাত মহাদেৱ সন্তুষ্ট হ’ল আৰু তেওঁলোকৰ আগত প্ৰত্যক্ষ হ’ল। তেতিয়া দেৱে ঋষিসকলক ক’লে: “উত্তম বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि नो देव स्थानेऽस्मिन्निरतो भव । असंख्यातानि यस्माच्च कपालानि सुरेश्वर

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “হে দেৱ! যদি তুমি আমাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট, তেন্তে এই স্থানতেই নিবিষ্ট হৈ থাকাঁ। কিয়নো ইয়াত, হে সুৰেশ্বৰ, অসংখ্য কপাল আছে…”

Verse 19

पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो । अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्

হে প্ৰভু! এই কপালসমূহ পুনঃ পুনঃ উদ্ভৱ হয়—আঁতৰাই দিলেও। সেয়ে নিঃসন্দেহে এই স্থানত তুমি ‘কপালেশ্বৰ’ নাম ধাৰণ কৰা।

Verse 20

स्वयं तु लिंगं देवेश तिष्ठेन्मन्वंतरांतरम् । कपालेश्वरनाम्ना त्वमस्मिन्स्थाने स्थितिं कुरु

হে দেৱেশ্বৰ! তোমাৰ স্বয়ংপ্ৰকাশ লিঙ্গ মন্বন্তৰৰ অন্তৰান্তৰ জুৰি ইয়াত স্থিৰ হৈ থাকক। ‘কপালেশ্বৰ’ নামে এই স্থানত তুমি তোমাৰ নিত্য অধিষ্ঠান স্থাপন কৰা।

Verse 21

येत्र त्वां पूजयिष्यंति धूपमाल्यानुलेपनैः । तेषां तु परमं स्थानं यद्देवैरपि दुर्लभम्

যিসকলে ইয়াত ধূপ, মালা আৰু অনুলেপনেৰে তোমাক পূজা কৰিব, তেওঁলোকে পৰম ধাম লাভ কৰিব—যি ধাম দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 22

बाढमित्येवमुक्त्वाऽसौ स्थित स्तत्रमहेश्वरः । पुनः प्रवर्तितो यज्ञो निशानाथस्य भामिनि

‘বাঢ়ম’ বুলি কৈ সেই মহেশ্বৰ তাতেই স্থিৰ হৈ ৰ’ল। তাৰ পাছত, হে দীপ্তিমতী, নিশানাথৰ যজ্ঞ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হ’ল।

Verse 23

तस्मिन्दृष्टे लभेन्मर्त्यो वाजिमेधफलं प्रिये । मुच्यते पातकैः सर्वैः पूर्व जन्मार्ज्जितैरपि

হে প্ৰিয়ে! কেৱল তাক দৰ্শন কৰিলেই মর্ত্যই অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে, আৰু পূৰ্বজন্মত সঞ্চিত সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 24

इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे । वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्

এই স্থানৰ সমগ্ৰ মাহাত্ম্য স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত ঘটিছিল; আৰু বৈৱস্বত মন্বন্তৰত পুনৰ আন এক ঘটনা ঘটিল—যি দক্ষৰ যজ্ঞ ধ্বংসৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

Verse 25

कपालीति महेशानो दक्षेणोक्तः पुरा हरः । तेन यज्ञस्य विध्वंसं कपाली तमथाकरोत् । कपालेश्वरनामेति स्थितोस्मिन्मानवान्तरे

পূৰ্বতে দক্ষে হৰ মহেশানক “কপালী” বুলি সম্বোধন কৰিছিল। সেই কাৰণেই কপালীয়ে সেই যজ্ঞৰ বিধ্বংস ঘটালে। এই মানৱন্তৰত তেওঁ ইয়াত “কপালেশ্বৰ” নামে প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে।

Verse 26

अथास्य नाम देवस्य सूर्य सावर्णिकेंऽतरे । भविष्यति वरारोहे नाम तत्त्वेश्वरेति च

আৰু, হে সুন্দৰ কটিযুক্তা দেৱী, সূৰ্য সাৱৰ্ণিৰ মানৱন্তৰত এই দেৱতাৰ নাম “তত্ত্বেশ্বৰ” বুলিও হ’ব।

Verse 27

जाल्मरूपधरो भूत्वा शंकरस्तत्र चागतः

জাল্মৰূপ ধৰি শংকৰো তাত আহিল।

Verse 103

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য (মধ্যযাত্ৰা) অংশত “কপালেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন” নামৰ একশ তৃতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।