Adhyaya 38

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यं शृणु पौत्र मयोदितम् । शृण्वतो गदतश्चापि मुक्तिः कृष्णाद्भवेद्ध्रुवम्

শ্ৰী প্ৰহ্লাদে ক’লে: হে পৌত্ৰ! মোৰ কোৱা মতে দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য শুনা। যিয়ে শুনে—আৰু যিয়ে পাঠ কৰে—তেওঁৰ কৃষ্ণৰ পৰা মুক্তি নিশ্চয় হয়।

Verse 2

पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते । अथ पुत्रस्य पौत्रेण नाकमेवाधिरोहति

পুত্ৰেৰে মানুহে লোকসমূহ জয় কৰে; পৌত্ৰেৰে অনন্ত অৱস্থা লাভ কৰে; আৰু পুত্ৰৰ পৌত্ৰেৰে স্বৰ্গলৈকে আৰোহণ কৰে।

Verse 3

यस्य पुत्रः शुचिर्दक्षः पूर्वे वयसि धार्मिकः । विष्णुभक्तिं च कुरुते तं पुत्रं कवयो विदुः

যাৰ পুত্ৰ শুচি আৰু দক্ষ, সৰু বয়সৰ পৰাই ধৰ্মপৰায়ণ, আৰু বিষ্ণুৰ প্ৰতি ভক্তি আচৰণ কৰে—কবিসকলে তাকেই সত্য অৰ্থত ‘পুত্ৰ’ থকা বুলি কয়।

Verse 4

हेमशृंगं रौप्यखुरं सवत्सं कांस्यदोहनम् । सवस्त्रं कपिलानां तु सहस्रं च दिनेदिने

দিনে দিনে হাজাৰ কপিলা গাই—সোণালী শিং, ৰূপালী খুৰ, বাচ্চাসহ, কাঁসৰ দোহন-পাত্ৰসহ, আৰু বস্ত্ৰেৰে আৱৃত—দান কৰা হোৱক।

Verse 5

दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ब्राह्मणे वेदपारगे । तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां मधुभिद्दिने

বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক দান দিলে যি ফল লাভ হয়, মধুভিদ (কৃষ্ণ)ৰ দিনা গোমতীত কেৱল স্নান কৰিলেই সেই একে ফল পোৱা যায়।

Verse 6

यस्त्वेकं भोजयेद्विप्रं द्वारकायां च संस्थितम् । सुभिक्षे भो द्विजश्रेष्ठाः फलं लक्षगुणं भवेत्

কিন্তু যি কোনোবাই দ্বাৰকাত বাস কৰা এজনো ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰায়—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল—সুভিক্ষৰ সময়ত তাৰ ফল লক্ষগুণ হয়।

Verse 7

फलं लक्षगुणं प्रोक्तं दुर्भिक्षे कृष्णसन्निधौ । एवं धर्मानुसारेण दयाद्भिक्षां तु भिक्षुके

দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত, শ্ৰীকৃষ্ণৰ সান্নিধ্যতে, ইয়াৰ ফল লক্ষগুণ বুলি কোৱা হৈছে। সেয়ে ধৰ্মানুসাৰে দয়াৰে ভিক্ষুক সন্ন্যাসীক ভিক্ষা দিয়া উচিত।

Verse 8

अपि नः स कुले कश्चिद्भविष्यति नरोत्तमः । यो यतीनो कलौ प्राप्ते पितॄनुद्दिश्य दास्यति

আমাৰ বংশত কোনো নৰোত্তম হব নে, যিয়ে কলিযুগ আহিলে পিতৃলোকক উদ্দেশ্য কৰি যতি-সন্ন্যাসীসকলক দান দিব?

Verse 9

द्वारकायां विशे षेण सत्कृत्य कृष्णसन्निधौ । अन्नदानं यतीनां तु कौपीनाच्छादनानि च

বিশেষকৈ দ্বাৰকাত, শ্ৰীকৃষ্ণৰ সান্নিধ্যতে তেওঁলোকক সৎকাৰ কৰি, যতি-সন্ন্যাসীসকলক অন্নদান কৰিব লাগে আৰু কৌপীন তথা আচ্ছাদনৰ বস্ত্ৰো দিব লাগে।

Verse 10

नात्मनः क्रतुभिः स्विष्टैर्नास्ति तीर्थैः प्रयोजनम् । यत्र वा तत्र वा कार्य्यं यतीनां प्रीणनं सदा

নিজৰ বাবে সুসম্পন্ন যজ্ঞ বা তীৰ্থযাত্ৰাৰো বিশেষ প্ৰয়োজন নাই; য’তেই থাকক, সদায় যতি-সন্ন্যাসীসকলক সন্তুষ্ট কৰি প্ৰসন্ন কৰাৰ চেষ্টা কৰা উচিত।

Verse 11

श्वपचादयोऽपि ते धन्या ये गता द्वारकां पुरीम् । प्राप्य भागवतान्ये वै पितॄनुद्दिश्य पुत्रकाः

শ্বপচ আদি তুচ্ছজ্ঞান কৰা লোকসকলেও ধন্য, যদি তেওঁলোকে দ্বাৰকা নগৰীত যায়; কিয়নো তাত ভাগৱানৰ ভক্তসকলক পাই, তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকলে পিতৃলোকক উদ্দেশ্য কৰি পিণ্ড-দান কৰিব পাৰে।

Verse 12

भक्त्या संपूजयिष्यंति वस्त्रैर्दानैश्च भूरिभिः

ভক্তিৰে তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণৰূপে পূজা কৰিব, বস্ত্ৰ আৰু প্ৰচুৰ দান-দক্ষিণা অৰ্পণ কৰি।

Verse 13

गयापिंडेन नास्माकं तृप्तिर्भवति तादृशी । यादृशी विष्णुभक्तानां सत्कारेणोप जायते

গয়াত পিণ্ড-দান কৰিলেও আমাৰ তেনে তৃপ্তি নহয়; যি তৃপ্তি বিষ্ণুভক্তসকলক সৎকাৰ কৰিলে উদ্ভৱ হয়।

Verse 14

वैशाखे ये करिष्यंति द्वादशीं कृष्णसन्निधौ । कृष्णं संपूजयन्तश्च रात्रौ कुर्वंति जागरम्

যিসকলে বৈশাখ মাহত কৃষ্ণৰ সন্নিধানত দ্বাদশী পালন কৰিব—কৃষ্ণক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি আৰু ৰাতি জাগৰণ কৰিব—তেওঁলোকে মহাপুণ্য লাভ কৰিব।

Verse 15

माहात्म्यं पठनीयं तु द्वारकासंभवं शुभम् । कृष्णस्य बालचरितं बालकृष्णादिदर्शनम्

দ্বাৰকাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই শুভ মাহাত্ম্য নিশ্চয় পাঠ কৰিব লাগে; আৰু কৃষ্ণৰ বাল্যচৰিত্ৰ, বালকৃষ্ণ আদি দৰ্শনৰ বৰ্ণনাও পাঠযোগ্য।

Verse 16

क्रीडनं गोकुलस्यैव क्रीडा गोपीजनस्य च । कृष्णावतारकर्माणि श्रोतव्यानि पुनःपुनः

গোকুলৰ লীলা আৰু গোপীজনসমাজৰ লীলাও—কৃষ্ণাৱতাৰৰ কৰ্মসমূহ পুনঃপুনঃ শুনিবলগীয়া।

Verse 17

रुक्मशृंगीं रौप्यखुरीं मुक्तालांगूलभूषिताम् । सवत्सां ब्राह्मणे दत्त्वा होमार्थं चाहिताग्नये

হোমৰ উদ্দেশ্যে, আহিতাগ্নি ব্ৰাহ্মণক বাছুৰসহ গাই দান কৰিলে—যাৰ শিঙ সোণৰ, খুৰ ৰূপাৰ, আৰু লেজ মুক্তাৰে অলংকৃত—মহা পুণ্য লাভ হয়।

Verse 18

निमिषस्पर्शनांशेन फलं कृष्णस्य जागरे । यत्किंचित्कुरुते पापं कोटिजन्मसु मानवः । कृष्णस्य जागरे रात्रौ दहते नात्र संशयः

কৃষ্ণৰ জাগৰণৰ ৰাতিত ক্ষণমাত্ৰৰ একাংশো অশেষ ফল দিয়ে। মানুহে কোটি কোটি জন্মত যি পাপেই কৰুক, কৃষ্ণৰ জাগৰণৰ সেই ৰাতিত সেয়া দগ্ধ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 19

पठेद्भागवतं रात्रौ पुराणं दयितं हरेः । यावत्सूर्य्यकृताऽलोको यावच्चन्द्रकृता निशा

ৰাতিৰ সময়ত ভাগৱত পুৰাণ পাঠ কৰক—হৰিৰ অতি প্ৰিয় এই পুৰাণ—সূৰ্য্যৰ পোহৰ থকা সময়লৈকে আৰু চন্দ্ৰালোকিত নিশালৈকে অবিৰত।

Verse 20

यावत्ससागरा पृथ्वी यावच्च कुलपर्वताः । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे नान्यथा मम भाषितम्

যেতিয়ালৈকে সাগৰসহ পৃথিৱী স্থিৰ থাকে আৰু যেতিয়ালৈকে কুল-পৰ্বতৰ শ্ৰেণী স্থিৰ থাকে, তেতিয়ালৈকে সিমান কাল স্বৰ্গত বাস কৰে—এই মোৰ ঘোষণা, অন্যথা নহয়।

Verse 21

आस्फोटयंति पितरः प्रहर्षंति पितामहाः । एवं तं स्वसुतं दृष्ट्वा शृण्वानं कृष्णसंभवम्

কৃষ্ণসম্ভৱ পবিত্ৰ কথা শুনি থকা নিজৰ বংশধৰ-পুত্ৰক দেখি পিতৃসকল আনন্দত হাত চাপৰি মাৰে, আৰু পিতামহসকল উল্লসিত হয়।

Verse 22

द्वारकायाश्च माहात्म्यं यत्र नो जागरे पठेत् । तन्म्लेच्छसदृशं स्थानमपवित्रं परित्यजेत्

যি ঠাইত পবিত্ৰ জাগৰণত দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য পাঠ নহয়, সেই স্থান ম্লেচ্ছ-সদৃশ অশুচি বুলি জানিবা; তেনে স্থান ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 23

शालिग्रामशिला नैव यत्र भागवता न हि । त्यजेत्तीर्थं महापुण्यं पुण्यमायतनं त्यजेत्

যি ঠাইত শালিগ্ৰাম-শিলা নাই আৰু ভাগৱত ভক্তও নাই, তেনে ঠাইত তথাকথিত মহাপুণ্য তীৰ্থকো ত্যাগ কৰা উচিত; সেই পুণ্য-আয়তন পৰিত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 24

त्यजेद्गुह्यं तथाऽरण्यं यत्र न द्वादशीव्रतम्

যি ঠাইত দ্বাদশী-ব্ৰত পালন নহয়, তেনে গোপন স্থান হওক বা অৰণ্য হওক—সেয়াও ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 25

सुदेशोऽपि भवेन्निंद्यो यत्र नो वैष्णवा व्रतम् । कुदेशोऽपि भवेत्पुण्यो यत्र भागवताः कलौ

যি ঠাইত বৈষ্ণৱ-ব্ৰতধৰ্ম নাই, তাত সুদেশো নিন্দনীয় হয়; আৰু কলিযুগত যি ঠাইত ভাগৱত ভক্ত আছে, তাত কুদেশো পুণ্যময় হয়।

Verse 26

संकीर्णयोनयः पूता ये भक्ता मधुसूदने । म्लेच्छतुल्याः कुलीनास्ते ये न भक्ता जनार्दने

সংকীৰ্ণ যোনিৰ লোকো মধুসূদনৰ ভক্ত হ’লে পবিত্ৰ হয়; কিন্তু জনাৰ্দনৰ ভক্ত নহ’লে কুলীনো ম্লেচ্ছ-তুল্য হয়।

Verse 27

रथारूढं प्रकुर्वंति ये कृष्णं मधुमाधवे । मुक्तिं प्रयांति ते सर्वे कुलकोटिसमन्विताः

যিসকলে ৰথাৰূঢ় শ্ৰীকৃষ্ণ মধুমাধৱক সজাই-সন্মান কৰে, তেওঁলোক সকলোৱে নিজৰ বংশৰ কোটি-কোটি জনসহ মুক্তিলাভ কৰে।

Verse 28

देवकीनन्दनस्यार्थे रथं कारापयन्ति ये । कल्पांतं विष्णुलोके ते वसन्ति पितृभिः सह

যিসকলে দেবকীনন্দন শ্ৰীকৃষ্ণৰ নিমিত্তে ৰথ নিৰ্মাণ কৰোৱায়, তেওঁলোকে পিতৃসকলৰ সৈতে কল্পান্তলৈ বিষ্ণুলোকত বাস কৰে।

Verse 29

द्वारकायास्तु माहात्म्यं श्रावयेद्यः कलौ नृणाम् । भावमुत्पादयेद्यो वै लभेत्क्रतुशतंफलम्

কলিযুগত যি কোনোবাই লোকসকলক দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য শ্ৰাৱয় আৰু সত্য ভক্তিভাৱ জগাই তোলে, তেওঁ শত যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 30

यो नार्चयति पापिष्ठो देवमन्यत्र गच्छति । कोटिजन्मार्जितं पुण्यं हरते रुक्मिणीपतिः

যি মহাপাপী জনে দেৱক আৰাধনা নকৰে আৰু অন্য ঠাইলৈ যায়, ৰুক্মিণীপতি কৃষ্ণে তাৰ কোটি জন্মে সঞ্চিত পুণ্য হৰণ কৰে।

Verse 31

शंखोद्धारसमुद्भूतां नित्यं देहे बिभर्त्ति हि । मृत्तिकां दैत्यराजेन्द्र शृणु वक्ष्यामि यत्फलम्

হে দৈত্যৰাজেন্দ্ৰ! শঙ্খোদ্ধাৰ-সমুদ্ভূতা পবিত্ৰ মৃৎতিকা যি নিত্য দেহত ধাৰণ কৰে, তাৰ ফল শুনা—মই ক’বলৈ ধৰিছোঁ।

Verse 32

यो ददाति यतीनां च वैष्णवानां प्रयच्छति । स्वर्णभारशतं पुण्ड्रं नित्यं प्राप्नोति मानवः

যি মানুহে যতি-সন্ন্যাসীসকলক দান দিয়ে আৰু বৈষ্ণৱসকললৈ ভক্তিভাৱে অৰ্পণ কৰে, সি নিত্য সোনাৰ শতভাৰ সমান পুণ্য আৰু পুণ্ড্ৰ-তিলকৰ পবিত্ৰতা লাভ কৰে।

Verse 33

गृहे यस्य सदा तिष्ठेच्छंखोद्धारस्य मृत्तिका । नित्य क्रियाकृतंपुण्यं लभेत्कोटिगुणं बले

যাৰ ঘৰত শঙ্খোদ্ধাৰ তীৰ্থৰ মাটি সদায় থাকে, তাৰ দৈনিক ক্ৰিয়াৰে উৎপন্ন পুণ্য বলে কোটিগুণ বৃদ্ধি পায়।

Verse 34

यस्य पुण्ड्रं ललाटे तु गोपीचंदनसंज्ञकम् । न जहाति गृहं तस्य लक्ष्मीः कृष्णप्रिया द्विजाः

হে দ্বিজসকল! যাৰ ললাটত গোপীচন্দন নামে পুণ্ড্ৰ-তিলক থাকে, তাৰ গৃহক কৃষ্ণপ্ৰিয়া লক্ষ্মী কেতিয়াও ত্যাগ নকৰে।

Verse 35

न ग्रहो बाधते तस्य नोरगो न च राक्षसः । पिशाचा न च कूष्मांडा न च प्रेता न जंभकाः

তাক কোনো দুষ্ট গ্ৰহে বাধা নিদিয়ে; ন সৰ্পে, ন ৰাক্ষসে ক্ষতি কৰে—ন পিশাচে, ন কূষ্মাণ্ডে, ন প্ৰেতে, ন জম্ভকে।

Verse 36

नाग्निचौरभयं तस्य दरीणां चैव बन्धनम् । विद्युदुल्काभयं चैव न चोत्पातसमुद्भवम्

তাৰ অগ্নি বা চোৰৰ ভয় নাই; গুহা-ফাটত বন্দী হোৱাৰ আশংকাও নাই। বিদ্যুৎ বা উল্কাৰ ভয় নাই, আৰু অশুভ লক্ষণজনিত উৎপাতো নহয়।

Verse 37

नारिष्टं नापशकुनं दुर्निमित्तादिकं च यत् । सत्कृते विष्णुभक्ते च शालिग्रामशिलार्चने

য’ত বিষ্ণুভক্তক সৎকাৰ কৰা হয় আৰু শালিগ্ৰাম-শিলাৰ অৰ্চনা কৰা হয়, তাত অরিষ্ট নাই, অপশকুন নাই, আৰু কোনো দুঃনিমিত্ত আদি নাথাকে।

Verse 38

पीते पादोदके विप्रा नैवेद्यस्यापि भक्षणे । तुलसीसन्निधौ विष्णोर्विलयावसरे कृते

হে বিপ্ৰসকল! যেতিয়া প্ৰভুৰ পাদোদক পান কৰা হয় আৰু নৈবেদ্যো ভক্ষণ কৰা হয়—তুলসীৰ সন্নিধিত এই কৰ্ম সম্পন্ন হলে—প্ৰলয়ৰ সময়ত বিষ্ণুতেই আশ্ৰয় লাভ হয়।

Verse 39

पुरा देवेन कथितं शृणु पात्रं वदाम्यहम् । प्रिया भागवता येषां तेषां दासोऽस्म्यहं सदा

পূৰ্বে প্ৰভুৱে যি কৈছিল, সেয়া শুনা; মই যোগ্য পাত্ৰ কাক কোৱা হয় সেয়া ক’ম। যিসকলৰ বাবে ভগৱানৰ ভক্তসকল প্ৰিয়, মই সদায় তেওঁলোকৰ দাস।

Verse 40

विहाय मथुरां काशीमवन्तीं सर्वपापहाम् । मायां कांचीमयोध्यां च संप्राप्ते च कलौ युगे

কলিযুগ উপস্থিত হলে, মথুৰা, কাশী, সকলো পাপ নাশ কৰা অৱন্তী, আৰু মায়া (হৰিদ্বাৰ), কাঞ্চী আৰু অযোধ্যাকো একাষে থৈ—

Verse 41

वसाम्यहं द्वारकायां सर्वसेनासमावृतः । तीर्थव्रतैर्यज्ञदानै रुद्राद्यैर्मुनिचारणैः

মই দ্বাৰকাত বাস কৰোঁ, মোৰ সকলো দিৱ্য সেনাৰে পৰিবেষ্টিত; তীৰ্থ-ব্ৰত, যজ্ঞ-দানসহ, আৰু ৰুদ্ৰ আদি দেৱতা, মুনি আৰু চাৰণসকলৰ সৈতে।

Verse 42

श्रद्धात्यागेन भक्त्या वा यस्तोषयितुमिच्छति । गत्वा द्वारवतीं रम्यां द्रष्टव्योऽहं कलौ युगे

যি মোক সন্তুষ্ট কৰিব খোজে—শ্ৰদ্ধাভৰা ত্যাগেৰে বা ভক্তিৰে—সেইজন ৰমণীয় দ্বাৰৱতীলৈ যাওক; কলিযুগত তাতেই মোৰ দৰ্শন লাভ কৰিব।

Verse 43

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मया शुद्धानि भूरिशः । विन्यस्तानि च गोमत्यां चक्रतीर्थेऽतिपावने

ত্ৰিলোকত যিমান তীৰ্থ আছে—মই যিবোৰক বহুলভাৱে শুদ্ধ কৰিছোঁ—সেই সকলো গোমতীৰ অতি-পাৱন চক্ৰতীৰ্থত স্থাপন কৰা হৈছে।

Verse 44

दिनेनैकेन गोमत्यां चक्रतीर्थे कलौ युगे । त्रैलोक्यसंभवैस्तीर्थैः स्नातो भवति मानवः

কলিযুগত গোমতীৰ চক্ৰতীৰ্থত কেৱল এটা দিন থাকিলেই মানুহজন ত্ৰিলোকৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সকলো তীৰ্থত স্নান কৰা সদৃশ ফল লাভ কৰে।

Verse 45

कोटिपापविनिर्मुक्तो मत्समं वसते नरः । मम लोके न संदेहः कुलकोटिसमन्वितः

কোটি পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ সেই নৰ মোৰ সমান হৈ বাস কৰে; মোৰ লোকত—সন্দেহ নাই—সেইজন নিজৰ কুলৰ কোটি প্ৰজন্মসহ বাস কৰে।

Verse 46

नापराधकृतैः पापैर्लिप्तः स्यादु त्कटैः कृतैः । शतजन्मायुतानीह लक्ष्मीर्न च्यवते गृहात्

অপৰাধবশত কৰা ভয়ংকৰ পাপো তাৰ গাত নলাগে; ইয়াত শত-সহস্ৰ জন্মলৈকে তাৰ ঘৰৰ পৰা লক্ষ্মী নসৰে।