Adhyaya 20

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेत चंद्रेशं प्रभासं नृपसत्तम । प्रभा तत्र पुरा प्राप्ता चंद्रेण सुमहात्मना

পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, প্ৰভাসত চন্দ্ৰেশৰ দৰ্শনলৈ যোৱা উচিত। তাতেই প্ৰাচীন কালত মহাত্মা চন্দ্ৰই প্ৰভা (কান্তি) লাভ কৰিছিল।

Verse 2

दक्षस्य कन्यका राजन्सप्तविंशतिसंख्यया । ऊढाश्चंद्रेण ताः सर्वा अश्विनीप्रमुखाः पुरा

হে ৰাজন, দক্ষৰ কন্যাসকল সাতাইশ (২৭) সংখ্যাৰ আছিল। প্ৰাচীন কালত অশ্বিনী আদি কৰি সেই সকলো কন্যাই চন্দ্ৰৰ সৈতে বিবাহিত হৈছিল।

Verse 3

तासां मध्ये च रोहिण्या सह रेमे स नित्यदा । त्यक्ताः सर्वाश्च चंद्रेण दक्षकन्याः सुदुःखिताः । गत्वा स्वपितरं नत्वा प्राहुरस्राविलेक्षणाः

তেওঁলোকৰ মাজত ৰোহিণীৰ সৈতে সি সদায় আনন্দেৰে ৰমণ কৰিছিল। সেয়ে চন্দ্ৰই দক্ষৰ আন সকলো কন্যাক ত্যাগ কৰিলে; তেওঁলোক গভীৰ দুখত পৰিল। তেওঁলোকে পিতৃৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰি, অশ্ৰুসিক্ত নয়নে ক’লে।

Verse 4

वयं त्यक्ताः प्रजानाथ निर्दोषाः पतिना ततः । शरणं त्वामनुप्राप्ता दुःखेन महतान्विताः

“হে প্ৰজানাথ, আমি নিৰ্দোষ হ’লেও স্বামীয়ে আমাক ত্যাগ কৰিছে। সেয়ে মহাদুখেৰে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ তোমাৰ শৰণলৈ আহিছোঁ।”

Verse 5

गतिर्भव सुरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हितं कुरु । अस्माकमुपदिश्यैनं चंद्रं च रोहिणीरतम्

“হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, তুমি আমাৰ গতি হওঁক; সকলোৰে হিত সাধন কৰা। আমাৰ বাবে ৰোহিণীত আসক্ত সেই চন্দ্ৰক উপদেশ দিয়া।”

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । स तासां वचनं श्रुत्वा गतो यत्र निशाकरः । अब्रवीच्च समं पश्य सर्वासु तनयासु मे

পুলস্ত্য ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি দাক্ষ নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) য’ত আছিল তাত গ’ল আৰু ক’লে—“মোৰ সকলো কন্যাৰ প্ৰতি সমদৃষ্টিৰে চোৱা।”

Verse 7

अथ व्रीडासमायुक्तश्चंद्रस्तं प्रत्यभाषत । तव वाक्यं करिष्यामि दक्ष गच्छ नमोस्तु ते

তাৰ পাছত লাজেৰে ভৰপূৰ চন্দ্ৰই তেওঁক উত্তৰ দিলে: “হে দাক্ষ, তোমাৰ বাক্য মই পালন কৰিম। এতিয়া তুমি যাওঁক—তোমালৈ নমস্কাৰ।”

Verse 8

गते दक्षे ततो भूयश्चंद्रमा रोहिणीरतः । त्यक्त्वा च कन्यकाः सर्वाः प्रजापतिसमुद्भवाः

কিন্তু দাক্ষ গুচি যোৱাৰ পাছত চন্দ্ৰমা পুনৰ ৰোহিণীৰ প্ৰতিই আসক্ত হ’ল আৰু প্ৰজাপতি-জন্মা আন সকলো কন্যাক ত্যাগ কৰিলে।

Verse 9

अथ गत्वा पुनः सर्वा दक्षमूचुः सुदुःखिताः । न कृतं तव वाक्यं वै चंद्रेणैव दुरात्मना

তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে অতি দুখিত হৈ পুনৰ দাক্ষৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে: “সঁচাকৈ, সেই দুষ্টচিত্ত চন্দ্ৰই আপোনাৰ আদেশ পালন নকৰিলে।”

Verse 10

दौर्भाग्यदुःखसंतप्ता मरिष्याम न संशयः । अनेन जीवितेनापि मरणं निश्चयं भवेत्

“দুৰ্ভাগ্য আৰু দুখৰ দাহে দগ্ধ হৈ আমি মৰিম—ইয়াত সন্দেহ নাই। এই জীৱন থাকিলেও যেন মৃত্যুয়েই নিশ্চিত।”

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि

পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ দক্ষে বিধূ (চন্দ্ৰ)ৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে— “হে চন্দ্ৰ! তুমি মোৰ আজ্ঞা পালন নকৰিলা, হে পাপী…”

Verse 12

क्षयमेष्यसि तस्मात्त्वं यक्ष्मणा नास्ति संशयः । एवं दत्त्वा ततः शापं गतो दक्षः स्वमालयम्

“সেয়ে তুমি যক্ষ্মা (ক্ষয়ৰোগ)ত ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’বাই লাগিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।” এইদৰে শাপ দি দক্ষ নিজৰ আবাসলৈ গ’ল।

Verse 13

यक्ष्मणा व्यापितश्चंद्रः क्षयं याति दिनेदिने । क्षीणो द्युतिविहीनस्तु चिंतयामास चंद्रमाः

যক্ষ্মাই আচ্ছন্ন চন্দ্ৰ দিনেদিনে ক্ষয় হ’বলৈ ধৰিলে। কান্তিহীন আৰু ক্ষীণ হৈ চন্দ্ৰমাই গভীৰ চিন্তাত পৰিল।

Verse 14

कि कर्त्तव्यं मया तत्र ह्यस्मिञ्छापे सुदारुणे । अथ किं पूजयिष्यामि सर्वकामप्रदं शिवम्

“এই অতি ভয়ংকৰ শাপৰ সন্মুখত মই কি কৰোঁ? আৰু কোন উপায়ে সকলো কামনা পূৰণকাৰী শিৱক পূজা কৰিম?”

Verse 15

स एवं निश्चयं कृत्वा गतोर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपे जितक्रोधो जपहोमपरायणः

এইদৰে নिश्चয় কৰি তেওঁ অৰ্বুদ পৰ্বতলৈ গ’ল। তাত তেওঁ তপস্যা কৰিলে—ক্ৰোধ জয় কৰি, জপ আৰু হোমত একাগ্ৰ।

Verse 16

तस्मै तुष्टो महादेवो वर्षाणामयुते गते । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति ततोऽस्मै दर्शनं ददौ

দশ হাজাৰ বছৰ অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত মহাদেৱ তাত সন্তুষ্ট হৈ ক’লে, “মই বৰদান দাতা”; তাৰ পাছত তেওঁ তাক নিজৰ দিৱ্য দৰ্শন দান কৰিলে।

Verse 17

ईश्वर उवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । तव दास्याम्यहं चंद्र यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “বৰ বাছি লোৱা—তোমাৰ মঙ্গল হওক—যি তোমাৰ মনত আছে। হে চন্দ্ৰ, সেয়া অতি দুৰ্লভ হলেও মই তোমাক দিম।”

Verse 18

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते

চন্দ্ৰে ক’লে: “হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, হে ত্ৰিপুৰান্তক, মোৰ ৰোগৰ ক্ষয় কৰাঁ। হে জগত্পতে, মোৰ এই দেহ যক্ষ্মাৰে ব্যাপ্ত।”

Verse 19

ईश्वर उवाच । दक्षशापेन ते चंद्र यक्ष्मा काये व्यवस्थितः । न शक्तो ह्यन्यथा कर्तुं शापस्तस्य महात्मनः

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে চন্দ্ৰ, দক্ষৰ শাপৰ ফলত যক্ষ্মা তোমাৰ দেহত স্থিত হৈছে। সেই মহাত্মাৰ শাপ অন্যথা কৰিব নোৱাৰি।”

Verse 20

तस्मात्त्वं तस्य ताः सर्वाः कन्यका मम वाक्यतः । निशाकर समं पश्य तव व्याधिर्गमिष्यति

“সেয়ে মোৰ বাক্য অনুসাৰে, হে নিশাকৰ, তাৰ সকলো কন্যাক সমদৃষ্টিৰে চোৱা; তেতিয়া তোমাৰ ব্যাধি দূৰ হ’ব।”

Verse 21

कृष्णे क्षयश्च ते चंद्र शुक्ले वृद्धिर्भविष्यति । वरं वरय भद्रं ते अन्यमिष्टं सुदुर्ल्लभम्

হে চন্দ্ৰ! কৃষ্ণপক্ষত তোমাৰ ক্ষয় হ’ব, আৰু শুক্লপক্ষত তোমাৰ বৃদ্ধি হ’ব। তোমাৰ মঙ্গল হওক—অন্য এক বৰ বাছি লোৱা, সেয়া অতি দুৰ্লভ হলেও।

Verse 22

चंद्र उवाच । चंद्रग्रहे नरो योऽत्र सोमवारे च शंकर । भक्त्या स्नानं करोत्येव स यातु परमां गतिम्

চন্দ্ৰ ক’লে: হে শংকৰ! যি নৰ এই ঠাইত সোমবাৰে, বিশেষকৈ চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত, ভক্তিৰে স্নান কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰক।

Verse 23

पिण्डदानेन देवेश स्वर्गं गच्छंतु पूर्वजाः । प्रसादात्तव देवेश तीर्थं भवतु मुक्तिदम्

হে দেৱেশ! পিণ্ডদানৰ দ্বাৰা পূৰ্বজসকল স্বৰ্গলৈ গমন কৰক। আৰু হে দেৱেশ! তোমাৰ প্ৰসাদ-কৃপাৰে এই তীৰ্থ মুক্তিদায়ক হওক।

Verse 24

ईश्वर उवाच । भविष्यंति नरोऽत्रैव विपाप्मानो निशाकर । यस्मात्प्रभा त्वया प्राप्ता तीर्थेऽस्मिन्विमलोदके

ঈশ্বৰ ক’লে: হে নিশাকৰ! ইয়াত নৰসকল নিশ্চয় পাপমুক্ত হ’ব, কিয়নো এই বিমল জলৰ তীৰ্থত তোমাৰ দ্বাৰাই প্ৰভা লাভ হৈছে।

Verse 25

प्रभासतीर्थं विख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । यत्र सोमग्रहे प्राप्ते सोमवारे विशेषतः

সেয়েহে এই স্থান ‘প্ৰভাসতীৰ্থ’ নামে বিখ্যাত হ’ব—য’ত সোমগ্ৰহণ ঘটে, বিশেষকৈ সোমবাৰে।

Verse 26

करिष्यंति नराः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम् । येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पिंडदानं तथा नराः

যিসকল মানুহে ইয়াত স্নান কৰিব, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰিব। আৰু যিসকল মানুহে ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰি পিণ্ড-দান আদি কৰিব…

Verse 27

गयाश्राद्धसमं पुण्यं तेषां चंद्र भविष्यति । तथा दानं प्रकर्तव्यं सोम लोकैर्ग्रहे तव

হে চন্দ্ৰ! তেওঁলোকৰ পুণ্য গয়া-শ্ৰাদ্ধৰ সমান হ’ব। আৰু তোমাৰ গ্ৰহণৰ সময়ত, সোমলোকৰ লোকসকলেও, বিধিমতে দান কৰিব লাগে।

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा विरूपाक्षस्तत्रैवांतरधीयत । चन्द्रोऽपि बुभुजे सर्वाः पत्नीश्च दक्षसंभवाः

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ বিৰূপাক্ষ (শিৱ) তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু চন্দ্ৰেও দক্ষ-সম্ভৱা সকলো পত্নীৰ সহবাস ভোগ কৰিলে।