Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । ओंनमोनंताय सूक्ष्माय ज्ञानगम्याय वेधसे । शुद्धाय विश्वरूपाय देवदेवाय शंभवे

ব্যাসে ক’লে: ওঁ—অনন্ত, সূক্ষ্ম, সত্যজ্ঞানগম্য বিধাতাক নমস্কাৰ; বিশ্বৰূপ শুদ্ধ, দেবদেৱ শম্ভুক প্ৰণাম।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययोः । मन्वंतराणि सर्वाणि सृष्टिश्चैव पृथग्विधा

ঋষিসকলে ক’লে: আপুনি চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ বংশবিস্তাৰ বিস্তৃতভাৱে কৈছে; লগতে সকলো মন্বন্তৰ আৰু সৃষ্টিৰ নানাবিধ প্ৰকাৰো বৰ্ণনা কৰিছে।

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कानि तीर्थानि पुण्यानि भूतलेऽस्मिन्महामते

এতিয়া আমি উত্তম তীৰ্থমাহাত্ম্য শুনিব বিচাৰোঁ। হে মহামতে, এই ভূতলত কোন কোন পুণ্য তীৰ্থ বিশেষ ফলদায়ক?

Verse 4

सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा

সূতে ক’লে: এই জগতত নানান তীৰ্থ আছে, যাৰ সংখ্যা সত্যতে জনা নাযায়; তথাপি পূৰ্বে সিহঁতৰ গণনা তিন কোটি আৰু আধা কোটি বুলি কোৱা হৈছিল।

Verse 5

क्षेत्राणि सरितश्चैव पर्वताश्च नदा स्तथा । ऋषीणां तपसो वीर्यान्माहात्म्यं परमं गताः

পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, নদী-সৰিতা, পৰ্বত আৰু উপনদীসমূহ—ঋষিসকলৰ তপস্যাৰ তেজ-শক্তিৰ বলত সিহঁতে পৰম মাহাত্ম্য আৰু পবিত্ৰ খ্যাতি লাভ কৰে।

Verse 6

तेषां मध्येऽर्बुदोनाम सर्वपापहरोऽनघः । अस्पृष्टः कलिदोषेण वसिष्ठस्य प्रभावतः

সিহঁতৰ মাজত ‘অৰ্বুদ’ নামে এক পবিত্ৰ পৰ্বত আছে—নিষ্পাপ, সকলো পাপ হৰণকাৰী; বশিষ্ঠৰ প্ৰভাৱত কলিযুগৰ দোষে তাক স্পৰ্শ নকৰে।

Verse 7

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानदानादिकैर्यथा । अर्बुदो दर्शनादेव सर्वपापहरो नृणाम्

যেনেকৈ সকলো তীৰ্থ স্নান, দান আদি কৰ্মে পবিত্ৰ কৰে, তেনেকৈ অৰ্বুদে কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই মানুহৰ সকলো পাপ হৰণ কৰে।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । किं प्रमाणोऽर्बुदो नाम कस्मिन्देशे व्यवस्थितः । कथं वासिष्ठमाहात्म्यात्प्रथितो धरणीतले

ঋষিসকলে ক’লে: ‘অৰ্বুদ’ নামে ঠাইখনৰ পৰিমাণ আৰু বিস্তাৰ কিমান? ই কোন দেশত অৱস্থিত? আৰু বশিষ্ঠৰ মাহাত্ম্যৰ বলত ই পৃথিৱীত কেনেকৈ প্ৰখ্যাত হ’ল?

Verse 9

कानि तीर्थानि मुख्यानि ह्यर्बुदे संति पर्वते । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

অৰ্বুদ পৰ্বতত থকা মুখ্য তীৰ্থসমূহ কোনবোৰ? সকলো কথা বিস্তাৰে কওক, কিয়নো আমাৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 10

सूत उवाच । अहं च संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । अर्बुदस्य द्विजश्रेष्ठा माहात्म्यं च यथा श्रुतम्

সূত ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই এতিয়া পাপনাশিনী কথা—অৰ্বুদৰ মাহাত্ম্য—যেনে শুনিছোঁ তেনেকৈ বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 11

वसिष्ठो नाम देवर्षिः पितामहसमुद्भवः । स पूर्वं भूतलं प्राप्तस्तपस्तेपे सुदारुणम्

বসিষ্ঠ নামৰ এজন দেৱঋষি আছিল, পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ পৰা উদ্ভৱ। পূৰ্বকালে তেওঁ পৃথিৱীত আহি অতি কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল।

Verse 12

नियतो नियताहारः सर्वभूतहिते रतः । वर्षास्वाकाशवासी च हेमंते सलिलाशयः

তেওঁ নিয়মপালনত দৃঢ়, আহাৰত সংযমী, আৰু সকলো জীৱৰ মঙ্গলত ৰত আছিল। বৰ্ষাকালে তেওঁ খোলা আকাশত বাস কৰিছিল, আৰু হেমন্তত পানীত অৱস্থিত থাকিছিল।

Verse 13

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे जपहोमपरायणः । केनचित्त्वथ कालेन तस्य धेनुः पयस्विनी । नंदिनीति सुविख्याता सा वै कामदुघा शुभा

গ্ৰীষ্মকালে তেওঁ পঞ্চাগ্নিসাধনা কৰিছিল আৰু জপ-হোমত একাগ্ৰ আছিল। কিছু কাল পাছত তেওঁৰ এটা দুগ্ধবতী ধেনু হ’ল, নন্দিনী নামে সুপ্ৰসিদ্ধ—শুভ, কামধেনুৰ দৰে ইচ্ছাপূৰণকাৰিণী।

Verse 14

सा कदाचिद्धरापृष्ठे भ्रममाणा तृणाशया । पतिता दारुणे श्वभ्रे अगाधे तिमिरावृते

এদিনা পৃথিৱীৰ পিঠত ঘাঁহ বিচাৰি ঘূৰি ফুৰোঁতে তাই ভয়ংকৰ গহ্বৰত পৰি গ’ল—অতি গভীৰ আৰু ঘোৰ অন্ধকাৰৰে আৱৃত।

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्तं गतो न संप्राप्ता नंदिनी मुनिसत्तमाः

ঠিক সেই সময়তে তীক্ষ্ণ কিৰণময় ভগৱান সূৰ্য অস্ত গ’ল; কিন্তু, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, নন্দিনী এতিয়াও উভতি নাহিল।

Verse 16

तस्याः क्षीरेण नित्यं स सायं प्रातर्द्विजो मुनिः । करोति होममग्नौ हि सुसमिद्धे जितव्रतः

তাইৰ দুগ্ধেৰে সেই দ্বিজ মুনি নিত্য প্ৰাতে আৰু সায়ং সুসজ্বল পবিত্ৰ অগ্নিত হোম সম্পন্ন কৰিছিল, ব্ৰতত অচল হৈ।

Verse 17

अथ चिंतापरो विप्रः प्रायश्चित्तभयाद्ध्रुवम् । वीक्षांचक्रे वने तस्मिन्समेषु विषमेषु च

তাৰ পিছত সেই ব্ৰাহ্মণ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল; নিশ্চয় প্ৰায়শ্চিত্তৰ ভয়ত, সি সেই বনখনত সমতল আৰু অসমতল সকলো ঠাইতে বিচাৰ চলালে।

Verse 18

स तच्छ्वभ्रमथासाद्य भूंभारावमथाशृणोत् । तां प्रोवाच मुनिश्रेष्ठः कथं त्वं पतिता शुभे

সি সেই গহ্বৰটিলৈ গৈ ভূঁ-ভাঁৰ ধ্বনি সদৃশ উচ্চ গর্জন শুনিলে। মুনিশ্ৰেষ্ঠই তাইক ক’লে: “হে শুভে, তুমি কেনেকৈ ইয়াত পৰিলা?”

Verse 19

अहं होमस्य चोद्वेगान्निःसृतस्त्वामवेक्षितुम् । साऽब्रवीद्भक्षमाणाहं विप्रर्षे तृणवांछया

তেওঁ ক’লে, “হোমৰ উদ্বেগত তোমাক চাবলৈ মই বাহিৰ ওলাই আহিলোঁ।” তাই চৰি থাকোঁতে ক’লে, “হে ব্ৰাহ্মণ-ঋষি, তৃণৰ আকাঙ্ক্ষাৰে…”

Verse 20

पतितात्र विभो त्राहि कृच्छ्रादस्मात्सुदुःसहात् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्ध्यान मास्थितः

“মই ইয়াত পতিত হৈছোঁ—হে প্ৰভু, এই অসহ্য কষ্টৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰা!” তাইৰ বাক্য শুনি সেই মুনি ধ্যানত লীন হ’ল।

Verse 21

सरस्वतीं समादध्यौ नदीं त्रैलोक्यपावनीम् । सा ध्याता मनसा तेन मुनिना तत्र तत्क्षणात्

তেওঁ সৰস্বতীক ধ্যান কৰিলে—যি নদী ত্ৰিলোক পবিত্ৰ কৰে। সেই মুনিয়ে মনত ধ্যান কৰামাত্ৰ তাই তৎক্ষণাৎ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 22

श्वभ्रं तत्पूरयामास समंताद्विमलैर्जलैः । परिपूर्णं ततः श्वभ्रे निष्क्रांता नंदिनी तदा

তাই চাৰিওফালৰ পৰা নিৰ্মল জলেৰে সেই গহ্বৰ পূৰিলে। গহ্বৰ পৰিপূৰ্ণ হ’তেই নন্দিনী তাতৰ পৰা ওলাই আহিল।

Verse 23

संहृष्टा मुनिना सार्द्धं ययावाश्रमसम्मुखम्

আনন্দিত হৈ তাই মুনিৰ সৈতে আশ্ৰমৰ দিশে আগবাঢ়িল।

Verse 24

स दृष्ट्वा श्वभ्रमध्यं तं गंभीरं च महामुनिः । चिंतयामास मेधावी श्वभ्रस्यैव प्रपूरणे

সেই গভীৰ গহ্বৰটি দেখি মহামুনি, যি মেধাৱী আৰু বিবেকী, ভাবিলে—এই গহ্বৰখন কেনেকৈ পূৰ্ণ হৈছিল।

Verse 25

तस्य चिंतयतो विप्रा बुद्धिरेषोदपद्यत । आनीय पर्वतं मुक्त्वा श्वभ्रमेतत्प्रपूर्यते । तस्माद्गच्छाम्यहं शीघ्रं हिमवन्तं नगोत्तमम्

তেওঁ চিন্তা কৰি থাকোঁতে, হে বিপ্ৰসকল, তেওঁৰ মনত এই সংকল্প উদয় হ’ল—‘এটা পৰ্বত আনি থৈ দিলে এই ভয়ংকৰ গহ্বৰ পূৰ্ণ কৰিব পাৰি। সেয়ে মই শীঘ্ৰে নগোত্তম হিমৱানলৈ যাম।’

Verse 26

स एव पर्वतं चात्र प्रेषयिष्यति भूधरः । येन स्यात्परिपूर्णं च श्वभ्रमेतन्महात्मना

সেই মহান ভূধৰ হিমৱানেই ইয়ালৈ এটা পৰ্বত প্ৰেৰণ কৰিব; সেই মহাত্মাৰ শক্তিৰে এই গহ্বৰ সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ্ণ হ’ব।

Verse 27

ततो जगाम स मुनिर्हिमवन्तं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा वसिष्ठमायांतं हिम वान्हृष्टमानसः । अर्घ्यपाद्यादिसंस्कारैः संपूज्य इदमब्रवीत्

তাৰ পাছত সেই মুনি নগোত্তম হিমৱানলৈ গ’ল। বশিষ্ঠক আহি থকা দেখি হিমৱান আনন্দিত হ’ল; আৰু অৰ্ঘ্য-পাদ্য আদি উপচাৰে পূজা কৰি এইদৰে ক’লে।

Verse 28

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्य जीवितम् । यद्भवान्मे गृहे प्राप्तः पूज्यः सर्वदिवौकसाम्

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাক স্বাগতম! আজি মোৰ জীৱন সফল হ’ল, কিয়নো আপুনি—যাক স্বৰ্গবাসীসকলেও পূজে—মোৰ গৃহলৈ আহিছে।

Verse 29

ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः । नूनं तुभ्यं प्रदास्यामि नियोगो दीयतां मम

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাৰ কাৰ্য কওক—যদিও সেয়া মোৰ জীৱনলৈকে সম্পৰ্কিত হয়। নিশ্চয় মই সেয়া আপোনাক অৰ্পণ কৰিম; মোৰ ওপৰত আপোনাৰ নিয়োগ স্থাপন কৰক।

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । ममाश्रमस्य सांनिध्ये श्वभ्रमस्ति सुदारुणम् । अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा

বসিষ্ঠে ক’লে: মোৰ আশ্ৰমৰ ওচৰত এক অতি ভয়ংকৰ গহ্বৰ আছে। সেই অগাধ গৰ্তত নন্দিনী, উত্তম ধেনু, পৰি গৈছে।

Verse 31

यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात् । तवांतिकमनुप्राप्तो नान्यो योग्यो महीपतिः

বহু যত্নে তাক তাতৰ পৰা টানি তোলা হৈছে, কিন্তু পুনৰ পৰি যাবৰ ভয়ত মই তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ। হে পৰ্বতৰ অধিপতি, এই কাৰ্যৰ বাবে তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো যোগ্য নাই।

Verse 32

तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम् । येन तत्पूर्यते श्वभ्रं भृशं प्रेषय तादृशम्

সেয়ে হে নগশ্ৰেষ্ঠ, তাত কোনো পৰ্বতখণ্ড প্ৰেৰণ কৰা, যাৰ দ্বাৰা সেই গহ্বৰ সম্পূৰ্ণ ভৰি যায়। তেনে শক্তিশালী পৰ্বত শীঘ্ৰে পঠিয়াই দিয়া।

Verse 33

हिमवानुवाच । किंप्रमाणं मुने श्वभ्रं विस्तारायामतो वद । तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च

হিমৱানে ক’লে: হে মুনি, সেই গহ্বৰৰ পৰিমাণ কওক—তাৰ প্ৰস্থ আৰু দৈৰ্ঘ্য কিমান। বিবেচনা কৰি মই সেই পৰিমাণৰ এক পৰ্বত পঠিয়াম।

Verse 34

वसिष्ठ उवाच । द्विसहस्रं तु दैर्घ्येण विस्तरेण त्रिसहस्रकम् । न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम

ৱসিষ্ঠে ক’লে: ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য দুহাজাৰ, আৰু প্ৰস্থ তিনিহাজাৰ। কিন্তু হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ, তলত ইয়াৰ গভীৰতাৰ কোনো গণনা নাই।

Verse 35

हिमवानुवाच । कथं तेन प्रमाणेन सञ्जातो विवरो महान् । अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद

হিমৱানে ক’লে: সেই পৰিমাণ অনুসাৰে সেই মহান গহ্বৰ কেনেকৈ জন্মিল? ইয়াৰ বাবে মোৰ কৌতূহল জাগিছে—সকলো কথা বিস্তাৰে কোৱা।