Adhyaya 93

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति गोमुखाख्यं सुशोभनम् । यद्गोवक्त्रात्पुरा लब्धं सर्वपातकनाशनम्

সূতে ক’লে: তাতো আন এটা অতি শোভন তীৰ্থ আছে, ‘গোমুখ’ নামে খ্যাত; যি প্ৰাচীন কালত গাইৰ মুখৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছিল আৰু সকলো পাপ নাশ কৰে।

Verse 2

पुरासीदत्र गोपालः कश्चित्कुष्ठसमावृतः । चमत्कारपुरं विप्र अतीव क्षामतां गतः

পূৰ্বে সেই ঠাইত এজন গোপাল আছিল, যি কুষ্ঠৰোগে আচ্ছন্ন আছিল। হে বিপ্ৰ! চমৎকাৰপুৰ নামৰ নগৰত সি অতি ক্ষীণ আৰু দুর্বল হৈ পৰিছিল।

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गोकुलम् । मध्याह्नसमये प्राप्तं चंद्रे चित्रासमन्वितः

তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত, সেই পথেদিয়েই মধ্যাহ্ন সময়ত গোকুলত উপস্থিত হ’ল, যেতিয়া চন্দ্ৰ চিত্ৰা নক্ষত্ৰৰ সৈতে যুক্ত আছিল।

Verse 4

एकादश्यां तृषार्त्तं च भास्करे वृषसंस्थिते । एकयापि ततो धेन्वा तृणस्तम्बमतीव हि । नीलमालोकितं तत्र दूरादेत्य प्रहर्षिता

একাদশীৰ দিনা, যেতিয়া সূৰ্য বৃষ ৰাশিত অৱস্থিত আছিল, তৃষ্ণাত কাতৰ এটা ধেনুৱে দূৰৰ পৰা নীলাভ যেন দেখা এটা তৃণস্তম্ভ দেখিলে; সেই ঠাইলৈ ওচৰ চাপি আহি সি অতি আনন্দিত হ’ল।

Verse 5

दन्तैर्द्रुतं समुत्पाट्य यावदाकर्षति द्विजाः । तावत्तज्जडमार्गेण तोयधारा विनिर्गता

দাঁতেৰে তৎক্ষণাৎ উভালি টানি ধৰিলে, হে দ্বিজসকল; সেই কঠিন পথেদি তৎমুহূর্ততে জলধাৰা ওলাই আহিল।

Verse 6

अथास्वाद्य तृणं तस्मात्तृषार्ता च शनैःशनैः । पपौ तोयं सुविश्रब्धा सुस्वादु क्षीरसंनिभम्

তাৰ পিছত সেই তৃণ আস্বাদ কৰি, তৃষ্ণাতুৰ গাইটি ধীৰে ধীৰে নিশ্চিন্ত মনে জল পান কৰিলে—স্বাদত মিঠা, ক্ষীৰসদৃশ।

Verse 7

तस्या वेगेन तत्तोयं पिबन्त्यास्तत्रभूतले । गर्ता जाता सुविस्तीर्णा सलिलेन समावृता

তাই বেগে আগ্ৰহে জল পান কৰোঁতে, সেই ভূমিতেই এক বিস্তৃত গৰ্ত সৃষ্টি হ’ল, আৰু সি জলেৰে ভৰি আৱৃত হ’ল।

Verse 8

ततोऽन्याः शतशो गावः पपुस्तोयं मुनिर्मलम् । तृषार्त्तास्तद्द्विजश्रेष्ठाः पीयूषरससंनिभम्

তাৰ পিছত তৃষ্ণাতুৰ শ শ গাই আহি সেই পবিত্ৰ নিৰ্মল জল পান কৰিলে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ; অমৃতৰস সদৃশ।

Verse 9

यथायथा गता गावस्तत्र तोयं पिबंति ताः । सा गर्ता वक्त्रसंस्पर्शाद्वृद्धिं याति तथा तथा

যিমানেই গাই আহি তাত জল পান কৰে, সিমানেই সিহঁতৰ মুখৰ স্পৰ্শত সেই গৰ্তা তেনেকৈ বাঢ়ি গৈ থাকে।

Verse 10

ततश्च गोकुले कृत्स्ने जाते तृष्णाविवर्जिते । गोपालोऽपि तृषार्तस्तु तस्मिंस्तोये विवेश च

তাৰ পাছত সমগ্ৰ গোকুল তৃষ্ণামুক্ত হ’ল; কিন্তু গোপালো তৃষ্ণাতুৰ হৈও সেই জলে প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 11

अंगं प्रक्षाल्य पीत्वापो यावन्निष्क्रामति द्रुतम् । तावत्पश्यति गात्रं स्वं द्वादशार्कसमप्रभम्

সেই দেহ ধুই জল পান কৰি, যিমানক্ষণ সি দ্ৰুতগতিতে ভিতৰত থাকিল, সিমানক্ষণ তেওঁ নিজৰ অংগ-প্ৰত্যংগ দ্বাদশ সূৰ্যসম প্ৰভাৰে দীপ্ত দেখিলে।

Verse 12

ततो विस्मयमापन्नो गत्वा स्वीयं निकेतनम् । वृतांतं कथयामास लोकानां पुरतोऽखिलम्

তাৰ পাছত বিস্ময়ে অভিভূত হৈ তেওঁ নিজৰ গৃহলৈ গৈ লোকসকলৰ সন্মুখত সমগ্ৰ ঘটনাবৃত্তান্ত ক’লে।

Verse 13

तृणस्तम्बं यथा धेन्वा तत्रोत्पाट्य प्रशक्तितः । यथा विनिर्गतं तोयं यथा तेनावगाहितम्

তেওঁ বৰ্ণনা কৰিলে—যেনেকৈ ধেনুৱে তাত তৃণস্তম্ব বলপূৰ্বক উখলাই দিলে, তেনেকৈ কেনেদৰে জল উথলি ওলাই আহিল; কেনেদৰে সি নিৰ্গত হ’ল আৰু কেনেদৰে তেওঁ তাত স্নান কৰিলে।

Verse 15

भवंति च विनिर्मुक्ता रोगैः पापैश्च तत्क्षणात् । अपापाश्च पुनर्यांति तत्क्षणात्त्रिदिवालयम्

তেওঁলোক তৎক্ষণাৎ ৰোগ আৰু পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; পাপনির্মল হৈ সেই মুহূর্ততেই ত্ৰিদিবালয়—দেৱলোকৰ ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 16

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थं गोमुखसंज्ञितम् । गोमुखाद्भूतले जातं यतश्चैवं द्विजोत्तमाः

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘গোমুখ’ নামে খ্যাত হ’ল; কিয়নো গাইৰ মুখৰ পৰা যেন পৃথিৱীত উদ্ভূত হৈছিল—হে দ্বিজোত্তমসকল।

Verse 17

अथ भीतः सहस्राक्षस्तद्दृष्ट्वा स्वर्गदायकम् । अक्लेशेन मनुष्याणां पूरयामास पांसुभिः

তাৰ পাছত সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) ইহা স্বৰ্গদায়ক বুলি দেখি ভীত হ’ল; আৰু মানুহে অক্লেশে নাপায় বুলি বালিৰে ভৰাই দিলে।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । किं तत्कारणमादिष्टं येन तत्तादृशं जलम् । तस्मात्स्थानाद्विनिष्क्रांतं सूतपुत्र वदस्व नः

ঋষিসকলে ক’লে: ‘কোন বিধিত কাৰণত সেই স্থানৰ পৰা তেনে জল নিৰ্গত হ’ল? হে সূতপুত্ৰ, আমাক কোৱা।’

Verse 19

सूत उवाच । अत्र पूर्वं तपस्तप्तमम्बरीषेण भूभुजा । पुत्र शोकाभिभूतेन तोषितो गरुडध्वजः

সূতে ক’লে: ‘ইয়াত পূৰ্বে ভূভুজ অম্বৰীষ ৰজাই—পুত্ৰশোকে অভিভূত হৈ—তপস্যা কৰিছিল; আৰু গৰুড়ধ্বজ (বিষ্ণু) সন্তুষ্ট হৈছিল।’

Verse 20

तस्य पुत्रः सुविख्यातः सुवर्चा इति विश्रुतः । एको बभूव वृद्धत्वे कथंचिद्द्विजसत्तमाः

তেওঁৰ পুত্ৰ অতি খ্যাত, ‘সুৱৰ্চা’ নামে বিশ্ৰুত; আৰু ৰজা বৃদ্ধ হোৱাৰ পাছতো কোনো মতে তেওঁ একমাত্ৰ পুত্ৰ হিচাপে জন্মিল—হে দ্বিজসত্তমসকল।

Verse 21

पूर्वकर्मविपाकेन स बालोऽपि च तत्सुतः । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतः पितृमातृसुदुःखदः

পূৰ্বকৰ্মৰ বিপাকত সেই পুত্ৰ, শিশু হ’লেও, কুষ্ঠৰোগে আক্ৰান্ত হ’ল; পিতৃ-মাতৃৰ বাবে অতি দুখৰ কাৰণ হ’ল।

Verse 22

अथ तत्कामिकं क्षेत्रं स गत्वा पृथिवीपतिः । चकार रोगनाशाय स्वपुत्रार्थं महत्तपः

তাৰ পাছত পৃথিৱীপতি ৰজাই সেই কামনা-পূৰক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ গৈ, নিজ পুত্ৰৰ বাবে ৰোগনাশৰ উদ্দেশ্যে মহাতপস্যা কৰিলে।

Verse 23

ततस्तुष्टिं गतस्तस्य स्वयमेव जनार्दनः । प्रदाय दर्शनं वाक्यं ततः प्रोवाच सादरम्

তেতিয়া তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ জনাৰ্দনে স্বয়ং দৰ্শন দান কৰিলে; তাৰ পাছত সাদৰে এই বাক্য ক’লে।

Verse 24

परितुष्टोऽस्मि ते वत्स तस्माच्चित्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि वरं पुत्र न संशयः

“ৱৎস, মই তোমাত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। সেয়ে তোমাৰ চিত্তে যি ইচ্ছা, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা; মই তোমাক বৰ দিম, পুত্ৰ—ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 25

राजोवाच । ममायं संमतः पुत्रो ग्रस्तः कुष्ठेन केशव । बालोऽपि तत्कुरुष्वास्य कुष्ठव्याधिपरिक्षयम्

ৰাজাই ক’লে: “হে কেশৱ, মোৰ এই প্ৰিয় পুত্ৰ কুষ্ঠে গ্ৰস্ত। শিশু হ’লেও, কৃপা কৰি ইয়াৰ কুষ্ঠৰোগ সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ কৰক।”

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । एष आसीत्पुरा राजा मेघवाहनसंज्ञितः । ब्रह्मण्यश्च कृतज्ञश्च सर्वशास्त्रार्थपारगः

শ্ৰী ভগৱানে ক’লে: পূৰ্বকালত এইজন মেঘবাহন নামে এজন ৰজা আছিল—ব্ৰাহ্মণভক্ত, কৃতজ্ঞ, আৰু সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থত পাৰদৰ্শী।

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्राह्मणोऽनेन घातितः । अंतःपुरे निशाकाले प्रविष्टो जारकर्मकृत

কিন্তু কোনো এক সময়ত তেওঁৰ দ্বাৰা এজন ব্ৰাহ্মণ নিহত হ’ল—যি নিশাকালে অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰি জাৰকৰ্ম (ব্যভিচাৰ) কৰিছিল।

Verse 28

अथ पश्यति यावत्स प्रभातेऽभ्युदिते रवौ । यज्ञोपवीतसंयुक्तस्तावत्स द्विजरूपधृक्

তাৰ পাছত, প্ৰভাত হ’ল আৰু সূৰ্য উদিত হ’তেই তেওঁ চালে—সেইজন যজ্ঞোপবীত (জনেৱ) পৰিধান কৰি, দ্বিজৰূপ ধাৰণ কৰি আছিল।

Verse 29

अथ तं ब्राह्मणं मत्वा घृणाविष्टः सुदुःखितः । गत्वा काशीपुरीं पश्चात्तपश्चक्रे समाहितः

তেওঁক ব্ৰাহ্মণ বুলি চিনাক্ত কৰি তেওঁ অনুতাপে আচ্ছন্ন হ’ল, গভীৰ দুখত পৰিল। তাৰ পাছত তেওঁ কাশীপুৰীলৈ গৈ একাগ্ৰচিত্তে তপস্যা কৰিলে।

Verse 30

राज्ये पुत्रं समाधाय वैराग्यं परमं गतः । नियतो नियताहारो भिक्षान्नकृतभोजनः

ৰাজ্যত পুত্ৰক সিংহাসনত স্থাপন কৰি তেওঁ পৰম বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে। সংযমী আৰু মিতাহাৰী হৈ, ভিক্ষাৰ অন্নে জীৱন ধাৰণ কৰি, যি পোৱা যায় তাকেই ভোজন কৰিছিল।

Verse 31

ततः कालेन संप्राप्तो यमस्य सदनं प्रति । विपाप्मापि च चिह्नेन युक्तोऽयं पृथिवीपतिः

তাৰ পাছত কালক্ৰমে এই পৃথিৱীপতি যমৰ সদনলৈ উপনীত হ’ল; পাপমুক্ত হ’লেও সেই কৰ্মৰ এক চিহ্ন তেওঁৰ দেহত ৰৈ গ’ল।

Verse 32

ब्रह्मघातोद्भवेनैव बालभावेऽपि संस्थिते । येऽत्र कुष्ठसमायुक्ता दृश्यंते मानवा भुवि । तैर्नूनं ब्राह्मणाघातो विहितश्चान्यजन्मनि

ব্ৰহ্মঘাতৰ ফলতেই—শৈশৱ অৱস্থাতো—এই পৃথিৱীত যিসকল মানুহ কুষ্ঠৰোগে পীড়িত দেখা যায়; নিশ্চয়ই তেওঁলোকে পূৰ্বজন্মত ব্ৰাহ্মণবধ কৰিছিল।

Verse 33

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यो गत्वा श्राद्धमाचरेत् । पितॄणां चैव सर्वेषामनृणः स प्रजायते

যি হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰলৈ গৈ শ্ৰাদ্ধ আচৰে, সি সকলো পিতৃলোকৰ প্ৰতি ঋণমুক্ত হৈ জন্মে।

Verse 34

न ब्राह्मणवधाद्बाह्यं कुष्ठव्याधिः प्रजायते । एतत्सत्यं विजानीहि वदतो मम भूपते

ব্ৰাহ্মণবধৰ বাহিৰে অন্য কোনো কাৰণত কুষ্ঠব্যাধি জন্মে নাহে। হে ভূপতি, মোৰ বাক্যৰ পৰা এই সত্য জানি লোৱা।

Verse 35

अंबरीष उवाच । एतदर्थं सुराधीश मया त्वं पूजितः प्रभो । प्रसन्ने त्वयि देवेश नासाध्यं विद्यते भुवि

অম্বৰীষ ক’লে: হে সুৰাধীশ, প্ৰভু! এই উদ্দেশ্যতেই মই তোমাক পূজা কৰিলোঁ। হে দেৱেশ, তুমি প্ৰসন্ন হ’লে পৃথিৱীত একোৱেই অসাধ্য নহয়।

Verse 36

एवमुक्तस्ततस्तेन भगवान्मधुसूदनः । पातालजाह्नवीतोयं स सस्मार समाधिना

তেনে এইদৰে কোৱা হ’লে ভগৱান মধুসূদনে সমাধিত প্ৰৱেশ কৰি পাতালস্থিত জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ পবিত্ৰ জল স্মৰণ কৰিলে।

Verse 37

सा ध्याता सहसा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । कृत्वा तु विवरं सूक्ष्मं विनिष्क्रांताऽथ तत्क्षणात्

প্ৰভাৱত মহাশক্তিমান সেই বিষ্ণুৱে ধ্যান কৰোঁতেই জাহ্নৱীৰ জল তৎক্ষণাৎ সূক্ষ্ম এক ফাঁক কৰি সহসাই ওলাই আহিল।

Verse 38

ततः प्रोवाच वचनमंबरीषं चतुर्भुजः । निमज्जतु सुतस्तेऽत्र सुपुण्ये जाह्नवीजले

তাৰ পাছত চতুৰ্ভুজ প্ৰভুৱে অম্বৰীষক ক’লে— “এই অতি পুণ্যময় জাহ্নৱীজলত তোমাৰ পুত্ৰে নিমজ্জন কৰক।”

Verse 39

येन कुष्ठविनिर्मुक्तस्तत्क्षणादेव जायते । तथा ब्रह्मवधोद्भूतैः पातकैरुपपातकैः

যাৰ দ্বাৰা কুষ্ঠ ৰোগ তৎক্ষণাৎ নাশ হয়; আৰু তদুপৰি ব্ৰাহ্মণ-হত্যাজনিত পাপ আৰু উপপাপসমূহৰ পৰাও মুক্তি লাভ হয়।

Verse 40

एतस्मिन्नेव काले तु समानीय सुतं नृपः । स्नापयामास तत्तोयैः प्रत्यक्षं शार्ङ्गधन्वनः

সেই সময়তেই নৃপতিয়ে পুত্ৰক আনি, শাৰ্ঙ্গধন্বী (বিষ্ণু)ৰ প্ৰত্যক্ষ সন্মুখত, সেই জলৰে স্নান কৰালে।

Verse 41

ततः स बालकः सद्यः स्नातमात्रो द्विजोत्तमाः । कुष्ठव्याधिविनिर्मुक्तो जातो बालार्कसंनिभः

তেতিয়া, হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই বালকজন স্নান মাত্ৰ কৰিয়েই তৎক্ষণাৎ কুষ্ঠৰোগৰ পৰা মুক্ত হ’ল আৰু প্ৰভাতৰ উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।

Verse 42

ततः प्रणम्य तं देवं हर्षेण महताऽन्वितः । पित्रा समं जगामाथ स्वकीयं भवनं द्विजाः

তাৰ পাছত সেই দেৱক প্ৰণাম কৰি, মহা হর্ষেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, সেই ব্ৰাহ্মণজন পিতৃৰ সৈতে একেলগে নিজৰ গৃহলৈ গ’ল, হে দ্বিজসকল।

Verse 43

तस्मिन्गते महीपाले सपुत्रे तत्क्षणाद्धरिः । तद्रंध्रं पूरयामास यथा नो वेत्ति कश्चन

যেতিয়া সেই মহীপাল পুত্ৰসহ গ’ল, তেতিয়াই হৰিয়ে তৎক্ষণাৎ সেই ৰন্ধ্ৰটো পূৰাই দিলে, যাতে কোনোবাই একো নাজানে।

Verse 44

एतस्मात्कारणात्पूर्वं तत्तोयं सर्वपापहृत् । यद्गोमुखेन भूयोऽपि भूतले प्रकटीकृतम्

এই কাৰণতেই সেই জল পূৰ্বৰে পৰা সকলো পাপ হৰণকাৰী; কিয়নো গোমুখৰ দ্বাৰাই পুনৰায় ভূতলত প্ৰকাশিত হৈছিল।

Verse 46

व्याधयोपि महारौद्रा दद्रुपामा समुद्भवाः । उपसर्गोद्भवाश्चैव विस्फोटकविचर्चिका

ইয়াত অতি ভয়ংকৰ ব্যাধিসকলৰ কথাও কোৱা হৈছে—দাদ, সংক্রমণজনিত খজুৱতি, লগতে ফোঁহা-ফুটনি আৰু চর্মৰ নানা বিকাৰ।

Verse 47

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र भक्तितः । कुरुते याति लोकं स देवदेवस्य चक्रिणः

কিন্তু যি নিষ্কাম মৰ্ত্য ভক্তিভাৱে তাত স্নান কৰে, সি দেৱদেৱ চক্রধাৰী প্ৰভুৰ লোক লাভ কৰে।

Verse 48

यस्मिन्दिने समानीता सा गंगा तत्र विष्णुना । तस्मिन्दिने वृषे सूर्यः स्थितश्चित्रासु चंद्रमाः

যি দিন বিষ্ণুৱে সেই গংগাক তাত আনিলে, সেই দিনেই সূৰ্য্য বৃষ ৰাশিত আছিল আৰু চন্দ্ৰমা চিত্ৰা নক্ষত্ৰত স্থিত আছিল।

Verse 49

अद्यापि तज्जलस्पर्शात्सुपवित्रो धरातले । यः स्नानं सूर्यवारेण कुरुतेऽर्कोदयं प्रति । तस्य नाशं द्रुतं यांति गलगंडादिका इह

আজিও সেই জলে স্পৰ্শ কৰিলে পৃথিৱীত অতি পবিত্ৰতা লাভ হয়। যি ৰবিবাৰে সূৰ্যোদয়ৰ দিশে মুখ কৰি তাত স্নান কৰে, তাৰ গলগণ্ড আদি ৰোগ এই লোকতেই শীঘ্ৰ নাশ হয়।

Verse 50

तथान्येऽपि दिने तस्मिन्यदि तोयमवाप्य च । स्नानं करोति सद्भक्त्या तत्फलं सोऽपि चाप्नुयात्

তদ্ৰূপে, আন দিনতো যদি কোনোবাই সেই জল লাভ কৰি সত্য ভক্তিৰে স্নান কৰে, তেন্তে সিও সেই একে ফল লাভ কৰে।

Verse 93

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गोमुखतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिनवतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘গোমুখ তীৰ্থ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নাম ত্ৰিনৱতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।